دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا که به دنبال پایان دادن به جنگ با ایران است، اکنون با دور تازه حملات متقابل ایران و آمریکا با چالشی جدید روبهرو شده است؛ تحولاتی که آتشبس شکننده میان دو طرف را بیش از پیش متزلزل کرده و گزینهها برای پایان دادن به این جنگ را محدودتر کرده است.
ترامپ روز چهارشنبه اعلام کرد توافق موقت برای پایان دادن به درگیریها «به پایان رسیده است» و دستور دور تازهای از حملات به ایران را صادر کرد. این اقدام پس از آن انجام شد که ایران در واکنش به حملات آمریکا به اهدافی در خاک ایران، پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد.
آگهی
آگهی
رویترز در گزارشی نوشت بیش از سه هفته از امضای «یادداشت تفاهم» برای آغاز آتشبس میان ایران و آمریکا میگذرد اما دور تازه تنشها نشان داده است که ترامپ برای دستیابی به یک توافق جامع صلح و خروجی آبرومندانه از این جنگ با چالشهای جدی روبهرو است.
به گفته تحلیلگران گزینههای پیش روی او محدود است و هیچیک راهحل مطلوبی به نظر نمیرسد.
آنها میگویند هرگونه تشدید درگیری فراتر از حملات تلافیجویانه میتواند دو طرف را بار دیگر به یک جنگ تمامعیار بکشاند؛ هرچند ترامپ روز چهارشنبه تاکید کرد تحولات اخیر «خیلی سریع» پایان خواهد یافت. همزمان بهای جهانی نفت در پی این تحولات حدود هفت درصد افزایش یافت.
از سوی دیگر اگر دولت آمریکا در برابر اقدامات ایران عقبنشینی کند ممکن است این تصور در تهران تقویت شود که هر زمان بخواهد میتواند بر یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان فشار وارد کند و از آن بهعنوان اهرم استفاده کند.
ترامپ احتمالا امیدوار است با ادامه حملات نظامی، ایران را دوباره به میز مذاکره درباره برنامه هستهای بازگرداند؛ موضوعی که آن را هدف اصلی جنگ اعلام کرده است. با این حال بیشتر کارشناسان بر این باورند که احتمالا ایران حاضر نخواهد شد امتیازهای گستردهای را که واشنگتن خواستار آن است، بپذیرد.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه میگوید: «ترامپ خودش را در موقعیتی قرار داده که راه خروج آسانی ندارد. چه از مسیر نظامی و چه از راه دیپلماسی، بعید است بتواند دستاورد قابل توجهی از ایران به دست آورد.»
چرا ترامپ تحت فشار قرار دارد؟
تلاش دونالد ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ ایران در حالی ادامه دارد که او برای پایان دائمی جنگی تحت فشار است که هزاران کشته بر جا گذاشته، به اقتصاد آمریکا فشار آورده و محبوبیتش را چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای کنگره کاهش داده است.
نظرسنجی رویترز/ایپسوس در ۲۳ ژوئن نشان داد میزان رضایت از عملکرد ترامپ به ۳۴ درصد سقوط کرده؛ رقمی که بار دیگر به پایینترین سطح دوره دوم ریاستجمهوری او رسیده و چشمانداز حزب جمهوریخواه برای حفظ کنترل کنگره را تیرهتر کرده است.
درگیری تازه میان تهران و واشنگتن که نشست ناتو با حضور ترامپ در ترکیه را تحتالشعاع قرار داد، امیدها برای تبدیل یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن به توافق نهایی صلح را کمرنگتر کرده است؛ توافقی که قرار بود به جنگی پایان دهد که از ۲۸ فوریه و با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل آغاز شد.
بیشتر تحلیلگران بر این باورند که فرصت ۶۰ روزه مذاکرات برای دستیابی به یک توافق جامع کافی نخواهد بود.
در این توافق، حل پیچیدهترین اختلافها به دورهای بعدی مذاکرات موکول شده؛ گفتوگوهایی که تاکنون پیشرفت چشمگیری نداشتهاند و هنوز زمان برگزاری دور بعدی آنها نیز مشخص نیست.
ایران که اقتصاد و توان نظامیاش آسیب سنگینی دیده، پس از لغو معافیت واشنگتن برای فروش بینالمللی نفت نیز با فشار بیشتری روبهرو شده است؛ اقدامی که یکی از مهمترین دستاوردهای تهران در توافق موقت را از بین برد.
با این حال به نظر میرسد حاکمان تندروی ایران آمادهاند فشارهای بیشتری را تحمل کنند. برخی تحلیلگران میگویند حملات این هفته از سوی هر دو طرف احتمالا تلاشی برای تثبیت موقعیت پیش از مذاکرات آینده بوده است.
جاناتان پانیکوف، معاون پیشین افسر اطلاعات ملی آمریکا در امور خاورمیانه میگوید این الگو احتمالا در آینده قابل پیشبینی ادامه خواهد داشت.
پانیکوف که اکنون در اندیشکده آتلانتیک کانسیل در واشنگتن فعالیت میکند، گفت: «وضعیت به جنگ تمامعیار بازنخواهد گشت اما حالت پیشفرض اکنون بیثباتی مدیریتشده است؛ خشونتهای تکرارشونده بدون راه خروج دائمی.»
ترامپ که در کارزار انتخاباتی دوره دوم خود وعده داده بود از مداخلههای خارجی پرهیز کند و بر دغدغههای اقتصادی آمریکاییها تمرکز داشته باشد، توافق موقت را پیروزی قاطع آمریکا معرفی کرده؛ هرچند ایران نیز ادعای مشابهی دارد.
با این حال بیشتر تحلیلگران معتقدند ترامپ که زمانی خواستار «تسلیم بیقید و شرط» ایران شده بود، در بسیاری از اهداف متغیر خود در این جنگ با بنبست روبهرو شده است.
تفسیرهای متفاوت از توافق، تنگه هرمز را به کانون اختلاف تبدیل کرده است
ریشه دور تازه درگیریها به برداشتهای متفاوت دو طرف از مفاد توافق اولیه درباره تنگه هرمز بازمیگردد؛ آبراهی که ایران در جریان جنگ نشان داد میتواند با ایجاد اختلال در آن عبور حدود یکپنجم نفت جهان را تحت تاثیر قرار دهد.
ایران معتقد است در آینده باید در مدیریت این آبراه نقش داشته باشد و حتی ممکن است برای عبور کشتیها عوارض دریافت کند. اما ترامپ و متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس خواهان بازگشت کامل کشتیرانی آزاد و ایمن در تنگه هرمز هستند.
جان آلترمن، از اندیشکده «مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی» در واشنگتن میگوید: «ایران به این جمعبندی رسیده که ترامپ نمیخواهد وارد جنگی فرسایشی و بیپایان شود و کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس هم بهشدت به دنبال بازگشت ثبات هستند. تهران بر این باور است که ترامپ چند روزی خواهد جنگید و سپس کشورهای عرب خلیج فارس او را برای توقف درگیریها تحت فشار خواهند گذاشت.»
بسیاری از تحلیلگران همچنین معتقدند انتخابات میاندورهای آمریکا و نگرانی از افزایش قیمت بنزین در پی ادامه جنگ که میتواند به زیان جمهوریخواهان تمام شود، یکی دیگر از نقاط فشار بر ترامپ است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
لورا بلومنفلد، کارشناس خاورمیانه در دانشگاه جانز هاپکینز میگوید: «ترامپ که نگران تکرار تجربه ناکامی اقتصادی هربرت هوور، رئیسجمهوری پیشین آمریکا، است، میداند باید تمرکز خود را بر اقتصاد حفظ کند.» او به اظهارات ترامپ اشاره میکند که گفته بود ادامه جنگ ممکن است او را به رئیسجمهوری تبدیل کند که مانند هربرت هوور، در آغاز رکود بزرگ اقتصادی بر سر کار بود.