رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه روز شنبه در سخنانی تاکید کرد که تلاشها برای برقراری صلح در خاورمیانه بدون حمایت کشورهای منطقه به نتیجه نخواهد رسید و نباید به اسرائیل اجازه داد توافق صلح میان ایالات متحده و ایران را به مرز نابودی نزدیک کند.
آقای اردوغان که در نشست خبری مشترک با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان در استانبول سخن میگفت، تصریح کرد: «هیچ راهحلی که از اراده و مشارکت کشورهای منطقه قدرت نگرفته باشد، پایدار نخواهد ماند.»
آگهی
آگهی
ترکیه که همسایه ایران و یکی از اعضای ائتلاف ناتو است، بارها اسرائیل را به تلاش برای تضعیف توافق میان آمریکا و ایران که با میانجیگری پاکستان حاصل شده، متهم کرده است.
مقامات ارشد ترکیه همچنین پیشتر عملیات نظامی اسرائیل در غزه، لبنان و سوریه را نیز به شدت محکوم کردهاند
رئیسجمهوری ترکیه در کنفرانس خبری مشترک با نخست وزیر پاکستان افزود: «ما تلاشهای کابینه اسرائیل برای از بین بردن توافق (آمریکا و ایران) را از نزدیک دنبال میکنیم... نباید به کابینه فعلی، جنگطلب و تشنه جنگِ اسرائیل اجازه داد که جغرافیای ما را بار دیگر در بوی خون و باروت غرق کند.»
اردوغان همچنین خاطرنشان کرد که ترکیه با هدفگذاریِ دستیابی به حجم تجارت دوجانبه ۵ میلیارد دلاری، قصد دارد همکاریهای خود را با پاکستان در حوزههای انرژی، حملونقل، مواد معدنی حیاتی، فناوری اطلاعات و دفاعی تعمیق بخشد.
پیش از این مقامات دو کشور روز شنبه در یک مجمع تجاری در استانبول شرکت کردند. آلپارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، در این نشست اعلام کرد که همزمان با اجرای طرحهای تحول در بخش برق پاکستان، شرکتهای ترکیهای تمایل دارند در پروژههای این کشور مشارکت کرده و تخصص و تجربیات ترکیه در حوزه انرژی را با اسلامآباد به اشتراک بگذارند.
تنشهای اخیر میان ترکیه و اسرائیل
روابط آنکارا و تلآویو که پیش از اکتبر ۲۰۲۳ در مسیر عادیسازیِ تدریجی و تبادل سفرا قرار گرفته بود، با آغاز جنگ غزه به پایینترین سطح تاریخی خود سقوط کرد.
رجب طیب اردوغان با اتخاذ مواضعی تند، حماس را نه یک گروه تروریستی بلکه «گروهی آزادیبخش» خواند و در مقابل، اسرائیل را به عنوان یک «دولت تروریستی» معرفی کرد. این چرخش مواضع، به سرعت به جنگ لفظی بیسابقهای میان مقامات ارشد دو طرف، از جمله تشبیه بنیامین نتانیاهو به آدولف هیتلر از سوی اردوغان، منجر شد.
در پی تشدید حملات اسرائیل به نوار غزه، ترکیه اقدامات عملی و تنبیهی بیسابقهای را علیه تلآویو به اجرا گذاشت.
وزارت تجارت ترکیه در گام نخست محدودیتهایی را برای صادرات به اسرائیل وضع کرد و در نهایت در بهار ۲۰۲۴، کلیه مبادلات تجاری با اسرائیل (با حجم سالانه بالغ بر ۷ میلیارد دلار) را به طور کامل متوقف ساخت.
آنکارا اعلام کرده است تا زمانی که آتشبس دائمی در غزه برقرار نشود و جریان کمکهای بشردوستانه بدون وقفه جریان نیابد، این تحریمهای اقتصادی پابرجا خواهد ماند.
دامنه تنشها میان ترکیه و اسرائیل اکنون از مسئله غزه فراتر رفته و به هشدارهای منطقهای کشیده شده است. آنکارا با ابراز نگرانی عمیق از گسترش دامنه جنگ توسط اسرائیل به لبنان و سوریه، تلآویو را عامل اصلی بیثباتی در خاورمیانه میداند.
ترکیه عملیات اسرائیل در این دو کشور را نیز بخشی از سیاست بیثباتسازی منطقه میداند و هشدار داده که ادامه این روند میتواند دامنه تنشها را به سراسر خاورمیانه گسترش دهد. در مقابل، اسرائیل هم اردوغان را به جانبداری سیاسی و تشدید فضای ضداسرائیلی متهم میکند.
لفاظیهای مقامات اسرائیلی علیه اردوغان و درخواست آنها برای اخراج ترکیه از ناتو از یک سو، و تهدیدات تلویحی اردوغان در حمایت از فلسطینیان از سوی دیگر، نشان میدهد که شکاف دیپلماتیک و امنیتی میان این دو بازیگر مهم منطقهای به این زودیها ترمیم نخواهد شد.
به همه اینها همچنین باید به تهدیدهای غیرمستقیم برخی مقامهای اسرائيلی از جمله وزیر فرهنگ این کشورعلیه ترکیه نیز اشاره کرد که به نوعی از «کشور متخاصم» یاد کرده بود.
موضعگیری تازه اردوغان درباره توافق آمریکا و ایران را باید در چارچوب همین تنش گستردهتر دید؛ تنشی که در آن ترکیه میکوشد خود را بهعنوان بازیگری منطقهای و حامی راهحلهای سیاسی معرفی کند، در حالی که همزمان اسرائیل را عامل اصلی برهمزدن هرگونه روند آرامسازی در منطقه میداند.