سایه سنگین نفوذ ایران در لبنان، تلآویو و بیروت را پس از هفتهها مذاکرات پر تنش و فشارهای سنگین واشنگتن، به توافقی شکننده رساند؛ توافقی که واشنگتن آن را گامی حیاتی برای برقراری ثبات میداند، اما در داخل لبنان، جرقه تقابلی عمیق را زده است.
در حالی که دولت لبنان در تلاش برای تثبیت اقتدار خود با شعار «اول لبنان» است، حزبالله این توافق را «تسلیم» و «ننگ» خوانده و با به آتش کشیدن پوسترهای دولتی، نشان داده است که این صلح دیپلماتیک، در خیابانهای بیروت با مقاومتی جدی و شکافی خطرناک روبهروست.
آگهی
آگهی
باراک راوید خبرنگار ارشد اکسیوس این گزارش را بر اساس گفتوگو با شش منبع آمریکایی، اسرائیلی و لبنانی که از روند مذاکرات اطلاع مستقیم داشتند، تهیه کرده است.
راوید در این گزارش این خط اصلی را دنبال کرده که «تضعیف نفوذ حزبالله و ایران در لبنان؛ موضوعی بوده که مقامهای آمریکایی، اسرائیلی و لبنانی در دیدارهای اخیر منتهی به شکلگیری توافق بر آن تاکید کردهاند.»
در گزارش اکسیوس آمده که «در کنار تردیدها، نگرانی عمیقی وجود دارد که این توافق ممکن است به واکنش خشونتآمیز حزبالله منجر شود که میتواند کشور را دوباره به جنگ داخلی بکشاند. این توافق همچنین با برخی از تفاهمهای حاصلشده میان آمریکا و ایران در سوئیس در تضاد به نظر میرسد و از این رو، میتواند آن آتشبس شکننده را پیچیده کند.»
تبعات پساتوافق در خیابانهای بیروت
در خیابانهای بیروت، آتشبس نه با آرامش که با جنگی نمادین آغاز شد. وقتی توافق اسرائیل و لبنان امضا شد، حزبالله سعی کرد با فراخوان تظاهرات، قدرت خود را به رخ بکشد، اما تنها چند صد نفر به خیابان آمدند که خیلی زود پراکنده شدند. در پاسخ به این فضای ملتهب، نیروهای امنیتی لبنان در اقدامی جسورانه، پوسترهای حزبالله در مسیر فرودگاه را که حاوی قدردانی از مجتبی خامنهای بود، پایین کشیدند و جای آنها شعار «اول لبنان» را نشاندند. هنوز ساعتی نگذشته بود که حامیان حزبالله در تاریکی شب، این بیلبوردهای دولتی را به آتش کشیدند.
تلاش ایران برای گنجاندن سهم لبنان در توافق خود
ایران در هفتههای اخیر موفق شد وضعیت لبنان را در مذاکرات خود با آمریکا بگنجاند. این امر منجر به یک تفاهمنامه شد که از طرفین میخواهد در لبنان آتشبس را رعایت کرده و تمامیت ارضی کشور را تضمین کنند؛ موضوعی که به دلیل اشغال مداوم جنوب لبنان توسط اسرائیل، فعالانه تضعیف میشود.
در جریان گفتگوها در سوئیس در یکشنبه گذشته، آمریکا و ایران توافق کردند که یک «سلول کاهش تنش» جدید، با همکاری لبنان و میانجیهای پاکستانی و قطری ایجاد کنند تا اطمینان حاصل شود که آتشبس در لبنان برقرار میماند. این موضوع مقامهای اسرائیلی و لبنانی را شوکه کرد، چرا که آن را باعث تقویت حزبالله و مشروعیتبخشی به نفوذ ایران در کشور میدیدند. این خبر در حالی منتشر شد که دیپلماتهای اسرائیلی و لبنانی در حال آمادهسازی برای دور سرنوشتسازی از مذاکرات در واشنگتن بودند.
«یک فاجعه تمامعیار»؛ لبنانیها هم غافلگیر شده بودند
هنگامی که آنها روز سهشنبه در وزارت امور خارجه دیدار کردند، یخیل لایتر، سفیر اسرائیل، جلسه اول را با سخنرانی تندی آغاز کرد و تفاهمهای جدید آمریکا و ایران درباره لبنان را «یک فاجعه تمامعیار» خواند. لایتر از میانجیهای آمریکایی پرسید که آیا آمریکا واقعا هنوز به تضعیف نفوذ ایران در لبنان تمایل دارد، همانطور که مذاکرات اسرائیل و لبنان با هدف انجام آن صورت گرفته بود. نمایندگان لبنان نیز به نوبه خود خواستار شفافسازی شدند. منبعی که به طور مستقیم در جریان موضوع بود به اکسیوس گفته «لبنانیها غافلگیر شده بودند.»
یک مقام آمریکایی اذعان کرد، با اینکه میانجیهای آمریکایی تاکید داشتند هدف دستیابی به توافقی میان اسرائیل و لبنان بدون دخالت خارجی است، روز اول گفتگوها «بسیار ناخوشایند» بود. دو طرف بر مواضع خود، بهویژه در مسائل امنیتی پافشاری کردند و برای برخی شرکتکنندگان اینگونه به نظر میرسید که مذاکرات در واقع در حال حرکت به سمت عقب است.
گفتگوها در دو مسیر انجام شد؛ یک مسیر امنیتی بین افسران نظامی و یک مسیر سیاسی بین دیپلماتها. مقامهای ارشد پنتاگون و وزارت امور خارجه میانجیگری کردند. دو طرف روی سه سند کار کردند؛ یک توافقنامه چارچوبی، یک پیوست امنیتی، و توافقی برای عقبنشینی اولیه اسرائیل از دو «منطقه آزمایشی» که قرار بود ارتش لبنان جایگزین آنها شود.
ترمز مذاکرات کشیده شد
روز چهارشنبه، سرعت مذاکرات افزایش یافت. مقامهای آمریکایی تصور کردند که ممکن است توافق روز بعد امضا شود. اما روز پنجشنبه، ورق دوباره برگشت. دو طرف بار دیگر مواضع خود را سختتر کردند و آمریکا نتوانست شکافهای موجود در هر سه سند را برای ایجاد یک بسته واحد پر کند. اختلاف اصلی بر سر شرایط و مکانهای عقبنشینی اسرائیل بود. پنجشنبه شب، «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل و «جوزف عون»، رئیسجمهوری لبنان، ترمز مذاکرات را کشیدند. مذاکرهکنندگان هر دو طرف خواستار زمان بیشتری برای مشورت با پایتختهای خود شدند و میانجیهای آمریکایی موافقت کردند که مذاکرات را یک روز تمدید کنند.
تماسهای طولانی و مکرر ونس و روبیو با دو طرف
«مارکو روبیو»، وزیر امور خارجه، پنجشنبه شب پس از سفری به خلیج فارس، به واشنگتن بازگشت. روبیو از روز سهشنبه به طور تلفنی با نتانیاهو و عون صحبت کرده بود و در مجموع حدود هشت تماس با این دو رهبر برقرار کرده بود. «جی دی ونس»، معاون رئیسجمهور نیز حداقل یک بار با هر یک از رهبران گفتگو کرد. روبیو به نتانیاهو و عون تاکید کرد که برای رئیسجمهور «ترامپ» مهم است که توافق تا پایان هفته نهایی شود. منبعی مطلع گفت که توجه سطح بالای واشنگتن «برای هر دو طرف روشن کرد که حس فوریت واضحی در اینجا وجود دارد.»
صبح جمعه، روبیو به گفتگوها پیوست تا برای پر کردن شکافهای نهایی تلاش کند. همچنین «دن هولر»، مذاکرهکننده ارشد آمریکا، «میشل عیسی»، سفیر آمریکا در لبنان، سپهبد «جوزف کلیرفیلد»، فرمانده تفنگداران دریایی سنتکام، و مقامات پنتاگون «دانیل زیمرمن» و «مایکل دیمینو» در این تلاش نهایی مشارکت داشتند.
فشارهای دیپلماتیک آمریکا برای نهاییسازی توافق لبنان
ایالات متحده به منظور حصول اطمینان از پیشبرد توافق، خواستار اعمال دو اصلاحیه کلیدی در متن مذاکرات شده است که شامل عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از یک روستای اشغالشده در جنوب لبنان و ارائه تعهدی صریح مبنی بر آغاز روند استقرار مجدد نیروها در سراسر لبنان میشود. در همین راستا، لایتر با هدف متقاعد کردن بنیامین نتانیاهو و سایر مقامهای بلندپایه اسرائیلی، فشارهای دیپلماتیک سنگینی را وارد کرد که این رایزنیها با مقاومت طرف اسرائیلی به تنش کشیده شد. طبق گزارشهای دریافتی، لایتر با تاکید بر اهمیت استراتژیک این توافق برای اسرائیل، لحن خود را در حین مکالمه بالا برده است، هرچند یک منبع نزدیک به او، دلیل این امر را نویز خط تلفن عنوان کرده است. در مقابل، لایتر ضمن عادی خواندن چنین گفتگوهایی در جریان مذاکرات فشرده، این تماس را تبادلنظری حرفهای و محتوایی دانست که در آن طیفی از دیدگاهها پیرامون نحوه حداکثرسازی دستاوردهای مذاکراتی در عین حفظ منافع حیاتی اسرائیل مطرح شده است.
توافق از ترس توانمند شدن ایران در لبنان
یکی از منابع آگاه در تشریح فضای پیشاتوافق گفته «اعتماد زیادی بین اسرائیل و لبنان وجود نداشت، اما در نهایت هر دو طرف متوجه شدند که برای حفظ کنترل بر روند کار و اجازه ندادن به ایران، باید به توافق برسند.»
«نعیم قاسم»، رهبر حزبالله توافق با اسرائیل را «باطل و بیاعتبار» دانسته و آن را «تحقیر، ننگ و تسلیم حاکمیت» خواند. او تاکید کرد که حزبالله به «مقاومت» خود در برابر اشغالگری اسرائیل ادامه خواهد داد. اواخر روز شنبه، ترامپ با عون صحبت کرد و به او بابت این توافق تبریک گفت. دفتر عون اعلام کرد که ترامپ گفته است آمریکا هر آنچه برای اجرای این توافق و حمایت از حاکمیت لبنان و گسترش اقتدار دولت لبنان بر کل قلمرو لبنان لازم است، فراهم خواهد کرد. در پایان تماس، ترامپ به عون گفت که مشتاقانه منتظر دیدار با او در آیندهای نزدیک در کاخ سفید است. انتظار میرود این دیدار در اواسط ماه ژوئیه انجام شود.