نخستوزیر کانادا روز پنجشنبه در اظهاراتی از مشکل نبود حضور دیپلماتیک کانادا در ایران برای ارائه خدمات بهتر به کاناداییها سخن گفت. این اظهارات با واکنشهای گسترده روبرو شد و بسیاری آن را به معنای برنامه اتاوا برای برقراری مجدد روابط دیپلماتیک با تهران تعبیر کردند. اما موضوع از چه قرار است؟
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا روز پنجشنبه گفت: «من میخواهم یک مساله کلی را مطرح کنم. یکی از چالشهایی که من در این مقام یافتم، این است که کشورهایی هستند که ما، به بیان ملایم، همنظر نبودیم و نمایندهای هم در آنها نداریم. ایران و ونزوئلا دو نمونه از این کشورها هستند.»
آگهی
آگهی
او افزود: «این وضعیت، پیش از هر چیز، ما را در کمک به کاناداییهایی که در این کشورها هستند در موقعیت نامساعدی قرار میدهد.»
نخستوزیر کانادا گفت در برخی پروندههای کنسولی، اتاوا برای کمک به خروج کاناداییها از ایران به کشورهایی تکیه کرده است که «متحدان طبیعی ما نیستند.»
آقای کارنی افزود: «از یک منظر، دلایل خوبی برای این موضوع وجود دارد، اما به این معناست که ما نمیتوانیم مسئولیتهای اساسی خود را به عنوان دولت انجام دهیم. ما در حال کار روی این موضوع هستیم.»
نخستوزیر کانادا همچنین گفت: «به نظر من، تعامل به معنای تایید نیست. داشتن یک سفارت و ارائه خدمات کنسولی در یک کشور به این معنا نیست که ما سیاست آن کشور را تایید میکنیم. به این معناست که ما روابط دیپلماتیک داریم. به این معناست که ما افرادی را در آنجا داریم که میتوانند به کاناداییها کمک کنند و در فجایع انسانی میتوانند سریعا کمکهایی را در محل ارائه کنند.»
این اظهارات در حالی بیان میشود که سازمان حقوق بشری «کالکتیو عدالت برای ایرانیان» روز دوشنبه ۲۲ ژوئن اعلام کرد به «اطلاعات موثقی» دست یافته است مبنی بر این که «دولت کانادا قصد دارد روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی را از سر بگیرد و سفارت خود را بازگشایی کند.»
این گروه این موضوع را مصداق «پاداش به جمهوری اسلامی» دانست و نوشت: «این رژیم شهروندان کانادایی را به قتل رسانده، همچنان در خاک کانادا به مداخله خارجی و سرکوب فراملی دست میزند، در ماههای اخیر مرتکب کشتار جمعی شده و هرگز برای جنایات خود پاسخگو نشده است. نباید به این رژیم پاداش داده شود.»
کانادا در سپتامبر سال ۲۰۱۲ و در زمان نخستوزیری استفان هارپر، روابط دیپلماتیک با ایران را قطع و دیپلماتهای ایرانی را اخراج کرد و سفارت خود را در تهران بست. کانادا همچنین در دسامبر همان سال نیروی قدس سپاه را سازمان تروریستی اعلام کرد و در ژوئن ۲۰۲۴ نیز کل سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد.
سرنگونی هواپیمای اوکراینی در نتیجه اصابت موشکهای سپاه در ژانویه ۲۰۲۰ تنشها در روابط تهران و اتاوا را بیش از پیش بالا برد و پروندهها و شکایتهای متعددی از سوی کانادا و شهروندان کانادایی علیه عوامل حکومت ایران در دادگاههای بینالمللی مطرح شد.
کانادا همچنین میزبان یکی از بزرگترین جوامع مهاجر ایرانی است و اظهارات روز پنجشنبه آقای کارنی با واکنشهای بسیاری از سوی ایرانیان مواجه شد.
حامد اسماعیلیون، نویسنده و فعال سیاسی که همسر و فرزند خود را در حادثه سرنگونی هواپیمای اوکراینی از دست داد، روز جمعه خطاب به مارک کارنی نوشت: «امکان باز شدن سفارت جمهوری اسلامی ایران در کشور کانادا وجود ندارد. شما اگر قصد دارید برای کاناداییها بجنگید از دادگاه لاهه در پرونده قتل دهها کانادایی در پرواز پیاس۷۵۲، تقاضای رسیدگی سریع و ویژه کنید. شما اگر صداقت نشان میدهید با مقتولین دههها قتل و کشتار این حکومت همدردی کنید و به مراسم یادبودشان بیایید.»
او افزود: «باز کردن در آن سفارت با وجود دهها خانواده داغدار در این کشور امکانپذیر نیست. خواهش میکنم توانایی ما را در اعتراض به این تصمیم به آزمون نگذارید.»
پاسخ دولت کانادا
وزارت خارجه کانادا روز جمعه در پاسخ به پرسش یورونیوز مبنی بر اینکه آیا اتاوا برنامهای برای بازگشایی سفارت خود در تهران دارد، به سخنان روز جمعه آنیتا آناند، وزیر امور خارجه این کشور در دیدار با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه ارجاع داد.
خانم آناند گفت: «آنچه نخستوزیر گفت، این بود که تعامل به معنای تایید نیست و در سال گذشته هدف ما کمک به کاناداییها بوده و به دنبال راههایی بودیم که بتوانیم این کار را موثرتر و بهینهتر انجام دهیم.»
او افزود: «درباره ایران، چون ما روابط دیپلماتیک نداریم، رابط ما ایتالیا بوده و ما برای این که مطمئن باشیم کارهای ما برای کاناداییها [در ایران] انجام میشود، به ایتالیا متکی بودیم. ما همچنین وقتی کاناداییها میخواستند از ایران خارج شوند، با ترکمنستان، آذربایجان، ارمنستان و ترکیه گفتگو کردیم تا بتوانیم عبور امن کاناداییها را تضمین کنیم.»
خانم آناند گفت که به باور نخستوزیر کانادا این فرآیند همیشه نمیتواند به اندازه کافی موثر واقع شود و هدف دولت خدمت به کاناداییها به بهترین شکل ممکن است.
آنیتا آناند تاکید کرد: «ما در حال حاضر هیچ برنامهای برای بازگشایی سفارت در ایران یا ونزوئلا نداریم.»
او افزود: «ما همیشه میخواهیم به بهترین نحو ممکن از کاناداییها در هر یک از این دو کشور یا هر جای دیگری در دنیا حمایت کنیم و برای این کار نیاز داریم که مقامات کنسولی داشته باشیم که بتوانند این حمایت را ارائه کنند. به نظرم منظور نخستوزیر در اظهارات روز گذشته این بود.»
خانم آناند پیشتر در ماه فوریه گفته بود که «تغییر نظام» در ایران برای برقراری مجدد روابط اتاوا و تهران لازم است.
او در گفتگو با سیبیسی گفت که دولت کانادا در حال بررسی گزینههای جایگزین برای بهبود خدمات کنسولی به کاناداییها در کشورهایی مانند ایران است.
خانم آناند گفت: «ما هیچ تصمیمی نگرفتهایم، اما در حال بررسی این هستیم که چگونه میتوانیم به بهترین شکل به کاناداییها، نه فقط در داخل این کشور، بلکه در سطح بینالمللی، خدمات ارائه کنیم و این روندی خواهد بود که طی چند ماه آینده انجام میشود.»
او همچنین با اشاره به حادثه سرنگونی هواپیمای اوکراینی و اقدامات برونمرزی جمهوری اسلامی گفت: «این یک رژیم تروریستی است که مردم ما را کشته است.»