جیدی ونس تلاش کرده است که بهعنوان چهره توافق صلح با ایران در پی ماهها جنگ نامحبوب، جلوه کند. با این حال، این طرح در صورت شکست ممکن است به قیمت سرنوشت سیاسی او و کنار گذاشته شدن در دایره رقابت برای انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ تمام شود.
به گزارش سیانان، تحولات اخیر، از جمله تعلیق نشست رسمی و حضوری نمایندگان ایران و آمریکا که قرار بود روز جمعه در ژنو سوئیس برگزار شود، این تصمیم معاون رئیسجمهوری آمریکا را پرمخاطرهتر جلوه داده است.
آگهی
آگهی
آقای ونس که قرار بود رهبری تیم مذاکرهکننده آمریکایی را در این مذاکرات بر عهده داشته باشد، شامگاه پنجشنبه سفر خود به سوئیس را لغو کرد. با این حال، اکسیوس شامگاه جمعه از سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا به سوئیس خبر داد. به گزارش اکسیوس به نقل از یک منبع آگاه، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز قرار است روز شنبه عازم ژنو شود. اما هنوز معلوم نیست که آقای ونس برنامهای برای سفر به سوئیس دارد یا نه.
در پی اعلام حصول توافق میان تهران و واشنگتن در شامگاه یکشنبه، برخی از جمهوریخواهان عدم انتشار فوری متن توافق را به باد انتقاد گرفتند. آنها پس از مشاهده متن نیز بهطور گسترده آن را به دلیل امتیازدهی بیش از حد به ایران مورد انتقاد قرار دادند.
یک سناتور جمهوریخواه آن را «بدترین اشتباه سیاست خارجی در دهههای اخیر» توصیف کرد. از سوی دیگر، آقای ترامپ و جیدی ونس درباره مسیر پیش رو در صورت نقض توافق از سوی ایران اظهارات متناقضی مطرح کردهاند.
آقای ونس در میان جمهوریخواهان با تردید نسبت به جنگ شناخته میشود و در هفته جاری، بهرغم بروز نشانههایی مبنی بر این که این توافق در کوتاهمدت کار چندانی در راستای تحقق اهداف آمریکا از جنگ انجام نخواهد داد، با حضور در بیش از ۱۰ گفتگوی تلویزیونی و پادکستی از آن بهعنوان پیروزی بزرگ برای آمریکاییها یاد کرد. به همین دلیل هم بخشی از خشم مخالفان توافق مستقیما متوجه آقای ونس شد.
یک مقام ارشد پیشین دولت آقای ترامپ گفت: «کسی به جیدی ونس گفته است که داشتن یک توافق بد از نداشتن توافق بهتر است و مشخصا هیچکس دیگری نمیخواهد وقتی این ماجرا به شکست انجامید، مسئولیت آن را گردن بگیرد.»
این وضعیت همچنین میتواند مسیر او به سوی ریاستجمهوری را پیچیدهتر کند. او که همواره منتقد صریح مداخله خارجی بود، از آغاز جنگ آمریکا با ایران، اگرچه در محافل خصوصی به دنبال راهی برای حصول صلح بود، در عرصه عمومی از اقدام آمریکا دفاع کرده است.
چنین رویکردی منجر به بروز نگرانی در متحدان بیرونی او و برخی افراد درون دولت آقای ترامپ شده است. این افراد پیشتر آقای ونس را سدی در برابر جناح مداخلهگرای حزب جمهوریخواه، از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا و رقیب احتمالی او در انتخابات ۲۰۲۸ میدانستند.
دونالد ترامپ که پیشرفت آقای ونس در موضوع ایران را از نزدیک زیر نظر داشته و بارها از دوستان و مشاوران خود درباره مقایسه جیدی ونس و مارکو روبیو پرسیده است، روز چهارشنبه، با لحنی طنزآمیز، به تنگنای معاون خود اشاره کرد و درباره توافق صلح با ایران گفت: «اگر به نتیجه برسد، من اعتبارش را میگیرم. اگر به نتیجه نرسد، جیدی را مقصر میدانم.»
آقای ونس توافق را بهترین گزینه آمریکا برای پایان دادن به جنگ معرفی کرده است. او روز پنجشنبه گفت: «برخی میگویند ایرانیها هرگز رفتارشان را تغییر نمیدهند. خب، شاید درست باشد، و اگر چنین باشد، هیچیک از مزایای این معامله نصیبشان نمیشود. اما آیا ارزش امتحان کردن ندارد؟»
جیدی ونس همچنین اهمیت این موضوع برای جاهطلبیهای شخصی خود را کمرنگ جلوه داده و تاکید کرده است که هنوز به نامزدی در انتخابات ۲۰۲۸ فکر نمیکند. او نقش خود در مذاکرات را صرفا تلاشی برای کمک به رساندن دو کشور به آتشبسی قابل قبول توصیف کرده است.
کرت میلز، از متحدان آقای ونس و مدیر اجرایی نشریه «امریکن کانزرویتیو» که ورود به جنگ را خطای سیاسی جدی میداند، گفت: «اگر توافق از بین برود، اگر توافق به شکستی عظیم تبدیل شود، اگر توافق بهشدت نامحبوب شود، این خطر وجود دارد که جیدی ونس قربانی ماجرا شود. اما وضعیت پیشفرض فاجعه بود. اگر دولت تا این حد نامحبوب باشد، جیدی رئیسجمهوری نخواهد شد.»
شکستهای مکرر در مذاکرات
آقای ونس پیش از آغاز جنگ تلاش کرده بود در دستیابی به صلح نقش کلیدی ایفا کند. او روز ۲۷ فوریه برای جلوگیری از جنگ با ایران با وزیر خارجه عمان دیدار کرد، اما تنها ساعاتی بعد، موج حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و به کشتهشدن علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی انجامید.
به گزارش سیانان، آقای ونس در مراحل آغازین جنگ، از ارتباطات پشتپرده برای حصول توافق با ایران استفاده کرد. او سپس خواهان ایفای نقش در نخستین دور مذاکرات رودررو با جمهوری اسلامی شد. مقامات کاخ سفید نیز که فکر میکردند حضور او منجر به حضور مقامات عالیرتبه ایران در مذاکرات بشود، با این امر موافقت کردند.
با این حال، برخی مقامات کاخ سفید در آن زمان نگران بودند که حضور آقای ونس بهعنوان رهبر هیات آمریکایی در پاکستان، در صورت شکست مذاکرات، به یک خطای سیاسی تبدیل شود. این اتفاق سرانجام رخ داد و موجی از پوشش رسانهای نامطلوب را به دنبال آورد.
یک مقام ارشد کاخ سفید درباره نشست اسلامآباد گفت: «او به عواقبش فکر نکرده بود.»
این مقام آمریکایی استدلال کرد که معاون رئیسجمهوری باید درباره تصمیمهایی که میتواند بر نامزدی احتمالی او در سال ۲۰۲۸ اثر بگذارد، راهبردیتر عمل کند.
او افزود: «او خودش را در صف اول قرار داد، و بعد تیتر نیویورکتایمز شد: ونس شکست خورد.»
اما به نظر میرسید این عقبنشینی تغییر چندانی در رویکرد آقای ونس ایجاد نکرده باشد. او قصد داشت برای دور دوم مذاکرات دوباره به پاکستان سفر کند، که این دور از مذاکرات لغو شد. به گفته مقامات آمریکایی، آقای ونس از آن زمان از نزدیک در رایزنیهایی که نهایتا این هفته به دستیابی به تفاهمنامه منجر شد، مشارکت داشت.
به گفته یک منبع آگاه، آقای ونس در روزهای اخیر صراحتا به دونالد ترامپ گفته بود که میخواهد در معرفی و تبلیغ این توافق نقش اصلی را بر عهده گیرد.
به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، آقای ترامپ جیدی ونس را تشویق کرده است که نقشی محوری ایفا کند. آقای ونس پس از آن، در یک کارزار رسانهای چندروزه از توافق تجلیل کرد و آن را «پیروزی بزرگی برای مردم آمریکا» توصیف کرد که اهرم فشار بیشتری در برابر ایران در اختیار ایالات متحده قرار داده است.
او اندکی پس از اعلام توافق در گفتگو با فاکسنیوز گفت: «اگر ایرانیها به این توافق پایبند بمانند، این توافق خاورمیانه را بهطور بنیادین دگرگون خواهد کرد.»
«بدترین اشتباه سیاست خارجی در دهههای اخیر»
با این حال، هر روز که از این توافق میگذرد، انتقادها نسبت به آن افزایش مییابد. مارک تیسن، مفسر محافظهکاری که از جنگ با ایران حمایت کرده بود، این توافق را «توافق صلح ونس» نامید و در عین حال، ایجاد احتمالی صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران در هر آتشبس نهایی را «کاملا فاجعهبار» توصیف کرد.
قانونگذاران دموکرات و برخی جمهوریخواهان توافق را به دلیل لغو تحریمهای کلیدی علیه ایران بدون گرفتن هیچ امتیاز مشخصی از رژیم درباره جاهطلبیهای هستهای، بهشدت مورد انتقاد قرار دادهاند.
بیل کسیدی نماینده مجلس سنا از لوئیزیانا روز چهارشنبه در پی انتشار متن تفاهمنامه، این چارچوب را بهشدت نکوهش کرد و در شبکه ایکس نوشت: «ریگان در گور میلرزد.»
آقای کسیدی ادامه داد: «پیش از جنگ، تنگه باز بود، ایران زیر فشار تحریمها خرد میشد و ۱۳ نظامی هنوز زنده بودند. اکنون، ۱۳ آمریکایی کشته شدهاند، خانوادهها میلیاردها دلار در جایگاههای سوخت ضرر کردهاند، تحریمها لغو خواهد شد و بمباران متوقف شده است. این بدترین اشتباه سیاست خارجی در دهههای اخیر است.»
از آن زمان، شمار بیشتری از قانونگذاران جمهوریخواه به انتقادها پیوستهاند. راجر ویکر، رئیس کمیته نیروهای مسلح سنا، این توافق را «کاملا مغایر با اهداف رئیسجمهوری» خواند. او همچنین گفت صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران که در متن تفاهمنامه آمده، «پرداخت» دولت اوباما در «برجام» را در مقایسه «ناچیز» جلوه میدهد.
در میانه موج تردیدها، منابعی در داخل و پیرامون کاخ سفید تاکید کردند که آقای ونس برای فروش توافقی محکوم به شکست تنها گذاشته نشده و آقای ترامپ معتقد است این توافق آمریکا را در مسیر پیروزی قرار داده است.
یک منبع نزدیک به حلقه آقای ترامپ این انتقادات را برای ارزیابی کاخ سفید از عملکرد و آینده سیاسی آقای ونس، تا حد زیادی بیاهمیت دانست.
این منبع گفت: «برای رئیسجمهوری و معاون رئیسجمهوری، دادن فرصتی به روند صلح واقعا هزینه جدی ندارد. در واقع، آنها برای این کار اعتبار به دست میآورند.»