ضربه پنالتی انقلابی و ماندگاری که نامش را از آنتونین پاننکا، فوتبالیست اهل چکسلواکی گرفته است، دقیقا ۵۰ سال پیش و در نخستین ضربات پنالتی تاریخ مسابقات بزرگ فوتبال به ثبت رسید. اکنون در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز از نظر تئوری ۳۲ مسابقه میتوانند به ضربات پنالتی کشیده شوند.
دقیقا پنجاه سال پیش بود که برای نخستین بار سرنوشت یک مسابقه در یک تورنمنت بزرگ فوتبال با ضربات پنالتی تعیین شد. در فینال جام ملتهای اروپا ۱۹۷۶، تیمهای آلمان غربی و چکسلواکی پس از ۹۰ دقیقه و همچنین وقتهای اضافه نتوانستند برتری خود را به یکدیگر تحمیل کنند و بازی با نتیجه مساوی دو بر دو به پایان رسید.
آگهی
آگهی
سرنوشت مسابقه و قهرمانی اروپا در نهایت با روشی تعیین شد که امروز کاملا عادی به نظر میرسد، اما در آن زمان ضربات پنالتی یک نوآوری بزرگ بود.
پیش از آن، در چنین شرایطی یا مسابقه تکرار میشد یا سرنوشت تیمها با قرعهکشی تعیین میشد؛ همانطور که در مسابقات یورو ۱۹۶۸ رخ داد.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در جام ملتهای اروپا ۱۹۶۸ که در ایتالیا برگزار شد، دیدار نیمهنهایی میان ایتالیا و اتحاد جماهیر شوروی پس از تساوی بدون گل حتی در وقتهای اضافه نیز برندهای نداشت و در نهایت با پرتاب سکه مشخص شد که ایتالیا به فینال راه پیدا کند.
فینال آن دوره نیز بدون دردسر نبود. ایتالیا و یوگسلاوی به تساوی یک بر یک رسیدند و به همین دلیل مسابقه دو روز بعد تکرار شد. در بازی تکراری، ایتالیا با پیروزی دو بر صفر قهرمان اروپا شد.
تولد ضربات پنالتی
پس از تجربههای پرحاشیهای مانند آنچه در ایتالیا رخ داد، مدیران فوتبال جهان به این نتیجه رسیدند که باید راهحلی بهتر پیدا کنند.
سرانجام تصمیم گرفته شد که به جای تکرار مسابقات، فرآیندی که برای تیمها، برگزارکنندگان و هواداران بسیار دردسرساز بود، بازیهایی که پس از ۱۲۰ دقیقه همچنان مساوی هستند، با ضربات پنالتی تعیین تکلیف شوند.
اما نخستین ضربات پنالتی تاریخ تنها به دلیل نو بودنشان مشهور نشدند؛ بلکه به خاطر ضربهای در حافظه فوتبال ماندگار شدند که تا آن زمان هیچکس مشابه آن را ندیده بود.
«پاننکا» چطور متولد شد؟
در ضربات پنالتی فینال چکسلواکی و آلمان غربی، همه چیز طبق انتظار پیش میرفت. سه پنالتی نخست هر دو تیم توسط بازیکنانشان به گل تبدیل شد.
در دور بعدی نیز «لادیسلاو یورکمیک» برای چکسلواکی گل زد، اما «اولی هونس» از آلمان غربی توپ را به بالای دروازه فرستاد.
سپس نوبت به آنتونین پاننکا رسید. اگر هافبک ۲۷ ساله باشگاه بوهمیانس پراگ ضربه خود را گل میکرد، قهرمانی چکسلواکی قطعی میشد. اگر نه، آلمانها همچنان شانس بازگشت داشتند.
در مقابل او یکی از بهترین دروازهبانان جهان یعنی «سپ مایر»قهرمان جهان و اروپا ایستاده بود.
مایر حدس زد توپ به سمت چپ خواهد رفت و همان سو شیرجه زد. اما پاننکا با خونسردی کامل توپ را به آرامی از زیر پا بلند کرد و به مرکز دروازه فرستاد.
چه کسی تا آن زمان چنین چیزی دیده بود؟
تقریبا هیچکس. چکسلواکی قهرمان اروپا شد و شیوه اجرای آن ضربه نیز برای همیشه به نام زنندهاش ثبت شد:«پاننکا».
این افتخاری بسیار نادر در تاریخ فوتبال است که یک حرکت فنی به نام یک بازیکن ثبت شود.
سه فینال جام جهانی که با پنالتی تعیین شدند
شش سال پس از آن فینال تاریخی، ضربات پنالتی برای نخستین بار وارد جام جهانی شدند. در نیمهنهایی جام جهانی ۱۹۸۲ اسپانیا، آلمان غربی با ضربات پنالتی فرانسه را شکست داد. از آن زمان تاکنون مسابقات زیادی با پنالتی تعیین شدهاند، اما سه فینال جام جهانی جایگاه ویژهای دارند:
در سال ۱۹۹۴، برزیل پس از تساوی ۰-۰ مقابل ایتالیا در ضربات پنالتی قهرمان جهان شد.
در سال ۲۰۰۶، ایتالیا پس از تساوی ۱-۱ فرانسه را در ضربات پنالتی شکست داد.
در سال ۲۰۲۲ نیز آرژانتین پس از تساوی ۳-۳ برابر فرانسه، در ضربات پنالتی به قهرمانی رسید.
معروفترین پاننکای زینالدین زیدان در تاریخ جام جهانی
اما اگر از پنالتیهای معروف صحبت کنیم، شاید مشهورترین پاننکای تاریخ جام جهانی متعلق به زینالدین زیدان باشد.
در فینال جام جهانی ۲۰۰۶ مقابل ایتالیا، زیدان در دقیقه هفتم از روی نقطه پنالتی ضربهای بسیار ظریف زد.
توپ پس از برخورد به زیر تیر افقی از خط دروازه عبور کرد؛ در حالی که حتی به تور دروازه هم نرسید و جانلوئیجی بوفون،دروازهبان ایتالیا هیچ شانسی برای مهار آن نداشت.
پاننکا همیشه موفق نیست
البته پاننکا یک روش بینقص نیست. اگر در سال ۱۹۷۶ تقریبا هیچکس انتظار چنین ضربهای را نداشت، امروزه دروازهبانان کاملاً آماده هستند و احتمال چنین ضربهای را در نظر میگیرند.
نمونه آن در ژانویه امسال و در فینال جام ملتهای آفریقا رخ داد؛ جایی که براهیم دیاز، آقای گل مسابقات، در وقتهای تلفشده و در حالی که بازی بدون گل مساوی بود، تصمیم گرفت پنالتی خود را به سبک پاننکا بزند.
اما دروازهبان سنگال، ادوارد مندی فریب نخورد و توپ مستقیما در آغوش او قرار گرفت.
هرچند ماجرا به همینجا ختم نشد. پس از اعتراض بازیکنان سنگال به اعلام آن پنالتی و ترک زمین مسابقه، پروندهای حقوقی شکل گرفت که در نهایت به سلب عنوان قهرمانی از سنگال و اعطای جام به مراکش انجامید.
دومینیک سوبوسلای؛ پیرو جدید پاننکا
امروزه پنالتی به سبک پاننکا در سراسر جهان و در تمام سطوح فوتبال اجرا میشود. دومینیک سوبوسلای در سالهای اخیر با پیراهن تیم ملی مجارستان از این روش استفاده کرد.
او در دیدار لیگ ملتهای اروپا مقابل آلمان در نوامبر ۲۰۲۴، در وقتهای تلفشده با یک پنالتی پاننکا بازی را به تساوی ۱-۱ کشاند.
اگرچه مجارستان به جام جهانی ۲۰۲۶ راه نیافته و سوبوسلای فرصت تکرار این حرکت را در این رقابتها ندارد، اما به احتمال زیاد پاننکا در این جام جهانی نیز طرفداران زیادی خواهد داشت.
احتمال ۳۲ ضربات پنالتی در جام جهانی ۲۰۲۶
با توجه به اینکه مرحله حذفی جام جهانی ۲۰۲۶ برای نخستین بار با مرحله یکشانزدهم نهایی آغاز میشود، تعداد مسابقات حذفی افزایش یافته است.
از مرحله یکشانزدهم نهایی، یکهشتم نهایی، یکچهارم نهایی، نیمهنهایی، دیدار ردهبندی و فینال، در مجموع ۳۲ مسابقه وجود خواهد داشت که در صورت مساوی شدن پس از ۱۲۰ دقیقه، میتوانند به ضربات پنالتی کشیده شوند.
به این ترتیب، پنجاه سال پس از نخستین پنالتی تاریخی آنتونین پاننکا، این ضربه افسانهای همچنان یکی از جذابترین و پرریسکترین لحظات فوتبال جهان باقی مانده است.