کنترل ایران بر تنگه هرمز ممکن است در حال کاهش باشد و در همین حال، به نظر میرسد مشکلات نفتی خود ایران در حال افزایش است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس با طرح این موضوع در مقالهای تحلیلی نوشت این آبراه حیاتی در دهانه خلیج فارس که زمانی یکپنجم عرضه نفت و گاز جهان از آن عبور میکرد، از زمان آغاز جنگ در اسفند ماه گذشته عملا بهدلیل حملات ایران به کشتیرانی تا حد زیادی بسته شده بود و حتی با وجود غرق شدن بخش بزرگی از تجهیزات نیروی دریایی ایران، صرف تهدید حمله از سوی ایران باعث شده بود شرکتهای کشتیرانی و بیمهها در عبور از این مسیر تردید کنند.
آگهی
آگهی
از آن زمان تاکنون، بحران انرژی ناشی از این رویداد، تورم جهانی از جمله در آمریکا را تشدید کرده است.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
با این حال، به نظر میرسد وضعیت در حال تغییر است. تحلیلگران میگویند نفت بیشتری از کشورهای عربی خلیج فارس با کمک ارتش آمریکا وارد بازار میشود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا میگوید یک «ماموریت مخفی» برای حفاظت از کشتیها، بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام را به جریان انداخته است. در همین حال، نیروهای آمریکایی که نوعی محاصره دریایی علیه ایران اعمال کردهاند، بارها به کشتیهای مرتبط با تجارت نفت تحریمشده ایران حمله کرده یا آنها را متوقف کردهاند؛ اقدامی که توان ایران برای دسترسی به ارز خارجی را کاهش داده است.
جریان نفت هنوز از میانگین ۱۵ میلیون بشکه در روز که زمانی از این تنگه عبور میکرد، کمتر است. بنابراین میزان کنونی نفت هنوز نمیتواند بازار جهانی انرژی را کاملا تامین کند، بهویژه در شرایطی که کشورها از ذخایر خود استفاده میکنند؛ ذخایری که تا حدی ضربه به عرضه جهانی را جبران کردهاند.
اما اگر این جریان پایدار بماند یا افزایش یابد، میتواند معادلات بحران را تغییر دهد. توان ایران برای آسیب زدن به اقتصاد جهانی از طریق کنترل این تنگه، بزرگترین اهرم فشار آن بوده و به این کشور اعتمادبهنفس داده بود که حتی در برابر آمریکا نیز دوام بیاورد، در حالی که جنگ و محاصره آمریکایی اقتصاد آن را بهشدت آسیب زده است.
ایران بهطور فزایندهای تحت فشار قرار گرفته است. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در یک سخنرانی زنده تلویزیونی گفت: «ما در حال حاضر تحت تحریم هستیم و مسیرهای ما مسدود شده است. ما با آزمونی دشوار روبهرو هستیم.»
او با اشاره به «کمبودها، ناآرامیها و مشکلات باقیمانده» افزود که «اداره کشور در این شرایط آسان نیست.»
با این حال، مسیر جنگ همچنان بسیار نامشخص است. منطقه در این هفته شاهد چند روز درگیری شدید میان ایران، اسرائیل و آمریکا بود. ترامپ روز پنجشنبه تهدید کرد که تاسیسات صادرات نفت جزیره خارک را تصرف کرده و حملات بیشتری علیه ایران انجام میدهد، اما سپس ناگهان عقبنشینی کرد و بار دیگر از پیشرفت در مذاکرات برای پایان جنگ سخن گفت.
«ماموریت مخفی» که علنی شد
باز کردن تنگه و جریان یافتن نفت، یکی از اولویتهای اصلی ترامپ بوده است، هرچند گاهی در یافتن راهحل دچار تردید به نظر میرسد. او ابتدا به کشورهای متحدش گفت این تنگه به آمریکا مربوط نیست و باید «خودتان نفتتان را تامین کنید»، اما سپس تهدید کرد که حتی اگر شده تا «نابودی کامل تمدن» پیش خواهد رفت تا عبور نفتکشها را ممکن کند.
به نظر میرسد در هفتههای اخیر، افزایش اطمینان به حمایت نظامی آمریکا و نیاز فزاینده به عرضه، باعث شده شرکتهای کشتیرانی با پذیرش ریسک، عبور از تنگه را با روشهای پنهانی انجام دهند.
احتمالا کشتیها با خاموش کردن سامانههای ردیابی خود، یعنی در حالت «خاموش» از تنگه عبور کردهاند. وبسایت «تانکر ترکرز» که تجارت نفت دریایی را پایش میکند، گزارش داده که انتقال کشتی به کشتی میان کشورهای عربی خلیج فارس در آخر هفته گذشته مشاهده شده تا منبع نفت خام پنهان شود و بدون شناسایی ایران از تنگه عبور کند. این اقدام احتمالا با حمایت آمریکا انجام شده است.
شرکت کپلر که بازار کالاها را پایش میکند، حدود ۹۶ میلیون بشکه صادرات نفت خام غیرایرانی را از اوایل ماه مه تاکنون از منطقه ثبت کرده است، چه از طریق تنگه هرمز و چه از مسیرهای جایگزین در خلیج عمان.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
به گفته «آمنا بکر»، تحلیلگر این شرکت با احتساب محمولههایی که هنوز در حال بارگیری هستند، این رقم احتمالا از ۱۰۰ میلیون بشکه فراتر میرود و «تا حد زیادی با ادعای ترامپ همخوانی دارد.»
ترامپ این رقم ۱۰۰ میلیون بشکهای را در پیامهایی در شبکههای اجتماعی مطرح کرد و گفت بیش از ۲۰۰ کشتی به لطف «ماموریت مخفی» برای حمایت از نفتکشها از طریق تنگه عبور کردهاند.
او نوشت: «این موفقیت بزرگ به این دلیل است که آمریکا کنترل تنگه هرمز را در دست دارد، نه ایران.»
به گفته «ریچارد مید»، سردبیر ارشد شرکت دادههای دریایی «لویدز لیست اینتلیجنس»، نیروهای آمریکایی در حال انجام یک «عملیات نظارتی محدود» با استفاده از وسایل نقلیه خودکار، هواپیماها و اسکورت پهپادی برای کمک به عبور کشتیها از بخش جنوبی تنگه نزدیک سواحل عمان هستند.
او گفت بالگرد رزمی ایاچ ۶۴ آپاچی ارتش آمریکا که (احتمالا بر اثر برخورد یک پهپاد ایرانی) در نزدیکی عمان سقوط کرد، شاید در همین عملیات شرکت داشته است.
پس از تبادل آتش در این هفته، ایران اعلام کرد که تنگه هرمز را میبندد؛ تبادلی که شامل دو روز حملات هوایی آمریکا به ایران و حملات تلافیجویانه ایران به بحرین، کویت و اردن بود، کشورهایی که میزبان نیروهای آمریکایی هستند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه تاکید کرد که این تنگه یک آبراه بینالمللی نیست، هرچند در سطح جهانی چنین در نظر گرفته میشود.
فشار محاصره آمریکا بر صنعت نفت ایران
در حالی که آمریکا نفتکشهای کشورهای عربی خلیج فارس را عبور میدهد، همچنان مانع ورود و خروج نفتکشهای ایرانی از تنگه میشود. این اقدامات شامل حمله به برخی کشتیها برای متوقف کردن آنها بوده، مانند حمله روز چهارشنبه که منجر به کشته شدن سه ملوان هندی شد.
ایران که قادر به صادرات نفت خود نیست، ذخایر زمینی خود را به حداکثر رسانده و دهها نفتکش را در نزدیکی جزیره خارک برای ذخیره نفت به کار گرفته است. همچنین به نظر میرسد تولید در برخی میادین نفتی کاهش یا توقف یافته؛ اقدامی که کارشناسان آن را خطرناک میدانند، زیرا ممکن است برخی چاههای قدیمی دیگر قابل راهاندازی مجدد نباشند.
شرکت انرژی «وود مکنزی» برآورد میکند که تولید نفت ایران از زمان آغاز محاصره آمریکا حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است. در همین حال، ذخایر نفتی در خشکی به حدود ۶۹ میلیون بشکه رسیده که بالاترین سطح از زمان سیاست «فشار حداکثری» ترامپ در سال ۲۰۲۰ است.
الکساندر آرمان از وود مکنزی، به خبرگزاری آسوشیتدپرس میگوید: «هزینه اقتصادی فزاینده کاهش تولید، محدودیت صادرات و ظرفیت ذخیرهسازی، فشار بر تهران را برای یافتن راهحل دیپلماتیک افزایش داده است» و میافزاید: «برای ایران، حتی یک توافق دیپلماتیک موقت میتواند تسکین فوری ایجاد کند.»
به دلیل مدیریت مصرف نفت و استفاده کشورهای دیگر از ذخایر خود، همچنین تا حدی به دلیل وعدههای ترامپ درباره توافق با ایران، قیمت نفت همچنان زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی مانده است.
چین، که مدتها یکی از خریداران اصلی نفت تحریمشده ایران بوده، واردات نفت دریایی خود را در ماه مه به ۶.۸ میلیون بشکه در روز کاهش داده که پایینترین سطح از اکتبر ۲۰۱۶ است.
این وضعیت برای ترامپ و اقتصاد جهانی زمان بیشتری خریده است، اما برای جلوگیری از تبدیل بحران انرژی به یک وضعیت بحرانی در ماههای آینده، احتمالا باید بهزودی توافقی حاصل شود.