بر اساس تحقیقات دانشمندان دانشگاه «تگزاس ای اند ام»، یک اسپری ساده بینی شاید روزی بتواند تنها ظرف چند هفته، پیری مغز را معکوس کند، حافظه را بازگرداند و مهمغزی را از بین ببرد. نتایج درمان در هر دو جنس یکسان و مشابه بود.
سالهاست دانشمندان میدانند مغزهای در حال پیر شدن اغلب دچار التهاب مزمن خفیف میشوند؛ فرایندی که «التهاب عصبی ناشی از پیری» نام دارد. این التهاب مزمن میتواند حافظه، تفکر و توانایی مغز برای سازگاری با شرایط جدید را مختل کند. همچنین یکی از عوامل اصلی بیماریهای تحلیلبرنده عصبی محسوب میشود.
آگهی
آگهی
مطالعهای که به ریاست دکتر آشوک شتی، استاد برجسته دانشگاه و معاون مؤسسه پزشکی بازساختی انجام شده و نتایج آن در نشریه «وزیکولهای خارجسلولی» منتشر شده است، میگوید این روند شاید آنقدرها هم دائمی نباشد.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
بر اساس این مطالعه، پژوهشگران دانشگاه تگزاس ای اند ام موفق شدهاند تا نوعی اسپری بینی طراحی کنند که بهنظر میرسد با کاهش التهاب و بازگرداندن سیستمهای تولید انرژی در مغز، روند پیری مغز را معکوس میکند. در یک مطالعه جدید، پژوهشگران گزارش دادند این درمان پس از تنها دو بار استفاده، حافظه را بازگردانده، التهاب مزمن را کاهش داده و عملکرد سلولهای مغزی را بهبود بخشیده است؛ موضوعی که امیدها برای درمانهای آینده علیه زوال عقل و مهمغزی را افزایش داده است.
دکتر شتی گفت: «بیماریهای مرتبط با افزایش سن مغز، مانند زوال عقل، یک نگرانی بزرگ سلامت در سراسر جهان هستند. آنچه ما نشان میدهیم این است که پیری مغز میتواند معکوس شود؛ تا افراد از نظر ذهنی هوشیار، از نظر اجتماعی فعال و از افت مرتبط با سن دور بمانند.»
این اسپری آزمایشی چگونه عمل میکند؟
این درمان بر ذرات زیستی میکروسکوپی به نام «وزیکولهای خارجسلولی» متکی است. این ساختارهای بسیار کوچک بهطور طبیعی مواد ژنتیکی را میان سلولها جابهجا میکنند. در این مطالعه، این ذرات با «ریزآرانای»ها بارگذاری شدند؛ مولکولهایی که به تنظیم فرایندهای مهم زیستی در مغز کمک میکنند.
دکتر نارایانا گفت: «ریزآراِنایها مانند تنظیمکنندههای اصلی عمل میکنند. آنها بسیاری از مسیرهای ژنی و سیگنالدهی در مغز را کنترل و تنظیم میکنند.»
پژوهشگران این وزیکولها را از طریق اسپری بینی وارد بدن کردند تا درمان بتواند از سد محافظ مغز عبور کرده و مستقیما به بافت مغزی برسد.
دکتر کودالی گفت: «شیوه انتقال، یکی از هیجانانگیزترین بخشهای این رویکرد است. انتقال از طریق بینی به ما اجازه میدهد بدون روشهای تهاجمی، مستقیما به مغز دسترسی پیدا کرده و آن را درمان کنیم.»
پس از ورود به مغز، این درمان سلولهای ایمنی دخیل در التهاب مزمن را هدف قرار داد.
به گفته پژوهشگران، این درمان سامانههای التهابی مانند «اینفلامازوم/ NLRP3» و مسیرهای سیگنالدهی «cGAS-STING» را سرکوب کرده است؛ سامانههایی که ارتباط نزدیکی با التهاب مغزی مرتبط با پیری دارند.
بازگرداندن انرژی سلولی مغز
این درمان تنها التهاب را کاهش نداد. دانشمندان همچنین دریافتند این روش فعالیت «میتوکندری»ها را نیز احیا کرده است؛ ساختارهای کوچکی درون سلولها که مسئول تولید انرژی هستند.
پیری و التهاب میتوانند به میتوکندریها آسیب بزنند و سلولهای مغزی را ناکارآمدتر و آسیبپذیرتر کنند. بهبود عملکرد میتوکندریها ظاهرا به سلولهای مغزی کمک کرده توانایی پردازش و ذخیره اطلاعات را بازیابند.
دکتر نارایانا گفت: «ما با کاهش استرس اکسیداتیو و فعالسازی دوباره میتوکندریهای مغز، جرقه حیات را به نورونها بازمیگردانیم.»
این بهبودها تنها به شاخصهای زیستی محدود نبود.
آزمایشهای رفتاری نشان داد نمونههای درمانشده در آزمونهای حافظه و تشخیص، عملکرد بسیار بهتری داشتند. آنها در شناسایی اشیای آشنا، تشخیص اشیای جدید و درک تغییرات محیط اطراف موفقتر از گروه درماننشده بودند.
دکتر شتی گفت: «ما شاهد فعال شدن سیستمهای ترمیمی خود مغز هستیم؛ مغز در حال ترمیم التهاب و بازسازی خودش است.» شاید مهمتر از همه اینکه اثرات این درمان بهسرعت ظاهر شد و تنها پس از دو دوز، ماهها دوام آورد.
افزایش موارد زوال عقل و نیاز فوری به درمان
پژوهشگران معتقدند این رویکرد در نهایت میتواند کاربردهای پزشکی گستردهای داشته باشد.
دکتر شتی گفت: «با توسعه و گسترش این درمان، ممکن است روزی یک اسپری بینی ساده دو دوزه جایگزین روشهای تهاجمی و پرخطر یا حتی ماهها مصرف دارو شود.»
این یافتهها بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که آمار زوال عقل همچنان رو به افزایش است. در آمریکا، پیشبینی میشود تعداد سالانه موارد جدید زوال عقل از حدود ۵۱۴ هزار نفر در سال ۲۰۲۰ به حدود یک میلیون نفر تا سال ۲۰۶۰ برسد.
دکتر شتی گفت: «این روند نشاندهنده نیاز فوری به سیاستها و مداخلات نوآورانهای است که بتوانند خطر و شدت بیماریهای تحلیلبرنده عصبی مانند زوال عقل را کاهش دهند.»
این مطالعه همچنین نشان داد پاسخ درمانی در هر دو جنس مشابه بوده است؛ موضوعی که پژوهشگران میگویند در مطالعات زیستپزشکی چندان رایج نیست.
دکتر شتی افزود: «این درمان جهانی است. نتایج درمان در هر دو جنس یکسان و مشابه بود.» در آینده، این روش ممکن است به بیماران سکته مغزی برای بازیابی عملکرد مغز یا کند کردن افت شناختی ناشی از پیری کمک کند.
او گفت: «رویکرد ما معنای پیر شدن را بازتعریف میکند. هدف ما پیری موفق مغز است؛ اینکه افراد فعال، هوشیار و در ارتباط باقی بمانند. نه فقط عمر طولانیتر، بلکه زندگی هوشمندانهتر و سالمتر.»
پیری مغز شاید صرفا بخشی اجتنابناپذیر از افزایش سن نباشد
این تحقیق با حمایت «مؤسسه ملی سالمندی آمریکا» انجام شده و تیم پژوهشی نیز برای این درمان درخواست ثبت اختراع در آمریکا ارائه کرده است.
به گفته دکتر شتی، هدف تنها درک زیستشناسی مغز پیر نیست، بلکه توسعه درمانهایی است که در نهایت بتوانند به بیماران کمک کنند. او گفت: «ما فقط در تلاش برای فهم سازوکارهای زیستی نیستیم؛ بلکه یافتههای خود را به درمانهای واقعی تبدیل میکنیم که میتوانند زندگی انسانها را تغییر دهند.»
هرچند هنوز پیش از بکارگیری این درمان روی انسانها، تحقیقات بیشتری لازم است، اما این مطالعه یک احتمال چشمگیر را مطرح میکند: پیری مغز شاید صرفا بخشی اجتنابناپذیر از افزایش سن نباشد.
دکتر شتی در پایان گفت: «همکاری ما با مؤسسه ملی سالمندی بسیار مهم است. چنین پژوهشهایی به منابع و افراد مناسب نیاز دارد تا بتوان مشکلات را حل کرد و راهحلهایی توسعه داد که قادر به تغییر زندگی انسانها باشند.»