در پی اظهارات ترامپ مبنی بر ورود توافق میان ایران و آمریکا برای پایان جنگ به مرحله نهایی، روایات متناقضی از جزئیات این توافق منتشر شده است. بنابر یک روایت، در این توافق اصلا از برنامه هستهای ایران صحبتی به میان نیامده و بنابر روایت دیگر، عنصر اصلی آن صرفنظر ایران از ذخایر اورانیوم غنیشده است.
به گزارش نیویورکتایمز به نقل از دو مقام آمریکایی، یکی از عناصر کلیدی در توافق پیشنهادی میان ایران و آمریکا، تعهد ایران به صرفنظر کردن از ذخایر اورانیوم با غنای بالاست.
آگهی
آگهی
به گفته این مقامات، این پیشنهاد این مساله را که ایران دقیقا چگونه باید ذخایر اورانیوم خود را کنار بگذارد، حل نمیکند و جزئیات را به مذاکرات پیشرو درباره برنامه هستهای ایران موکول میکند.
با این حال، به گزارش نیویورکتایمز، بیانیهای از جانب ایران مبنی بر اعلام تعهد به این موضوع که از اهداف دیرین آمریکا بوده، حیاتی است.
به گزارش نیویورکتایمز، ایران در ابتدا با گنجاندن هرگونه توافق درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود در این مرحله اولیه مخالفت کرده بود و میخواست این موضوع به مرحله دوم مذاکرات موکول شود. اما مذاکرهکنندگان آمریکایی از طریق میانجیها به ایران گفتند که بدون نوعی توافق درباره این ذخایر در مرحله اولیه توافق، آنها از مذاکرات کنار خواهند کشید و کارزار نظامی خود را از سر خواهند گرفت.
بنابر این گزارش، برنامهریزان نظامی گزینههایی را برای بمباران ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در اختیار دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا قرار دادند. گفته میشود بخش اعظم این ذخایر در تاسیسات هستهای اصفهان قرار دارد که در جریان جنگ ۱۲ روزه در ماه ژوئن هدف موشکهای «تاماهاوک» آمریکا قرار گرفت و اکنون زیر آوار این تاسیسات مدفون است.
یکی از گزینههای مطرح شده، بمباران تاسیسات اصفهان با بمبهای سنگرشکن با هدف نابودی این ذخایر بود.
نیویورکتایمز اوایل ماه مارس در گزارشی بر اساس ارزیابی اطلاعاتی آمریکا اعلام کرده بود که ایران اکنون میتواند از طریق یک مسیر دسترسی باریک این ذخایر اورانیوم را بازیابی کند و آژانسهای اطلاعاتی آمریکا بهشدت این تاسیسات را تحت نظر دارند و با اطمینان بالایی معتقدند که میتوانند هرگونه تلاش دولت ایران یا گروههای دیگر برای انتقال آن را شناسایی کنند و به آن واکنش نشان دهند.
در پی این ارزیابی اطلاعاتی، آقای ترامپ صدور مجوز برای یک عملیات کماندویی مشترک آمریکا و اسرائیل با هدف بازیابی این ذخایر را بررسی کرد. این ماموریت خطرناک، که میتوانست احتمالا نیروهای آمریکایی و اسرائیلی را در معرض تلفات سنگین قرار دهد، هرگز از سوی رئیسجمهوری آمریکا تایید نشد.
به گزارش نیویورکتایمز، قرار است دور بعدی مذاکرات هستهای، که احتمالا در هفتهها یا ماههای آینده آغاز میشود، به نحوه از میان بردن ذخایر و چگونگی برخورد با برنامه غنیسازی ایران بپردازد. ایالات متحده خواستار تعلیق ۲۰ ساله غنیسازی شده بود. اما ایران توقفی بسیار کوتاهتر را پیشنهاد کرد.
یکی از مولفههای کلیدی هر توافق، آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور خواهد بود. به گفته مقامهای آمریکایی، ایران تنها در صورت پذیرش توافق هستهای نهایی به بخش عمده این داراییها دسترسی پیدا خواهد کرد. همین امر میتواند ایران برای ماندن پای میز مذاکرات ترغیب کند.
روایتهای متفاوت از توافق
اما این تنها روایت از محتوای توافق نیست و روایتهای دیگر در جزئیات بسیار متفاوتاند.
علی هاشم، خبرنگار الجزیره روز شنبه به نقل از منابع خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پیشنویس پیشنهادی این توافق که به گفته آقای ترامپ قرار است نهایی شود، شامل این موارد است:
- پایان جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان
- آزادسازی چند میلیارد دلار از داراییهای مسدود شده ایران
- لغو محاصره دریایی آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز
- عقبنشینی نیروهای آمریکایی از مجاورت ایران
به گفته آقای هاشم، پس از این مرحله، دو طرف ۳۰ روز برای حصول توافق درباره موضوع هستهای فرصت خواهند داشت. این دوره ۳۰ روزه با توافق دو طرف قابلیت تمدید دارد و در این مدت عبور و مرور از تنگه هرمز تسهیل خواهد شد.
با این حال، چنین توافقی، با توجه به این که به نگرانی اصلی اسرائیل، یعنی برنامه هستهای ایران نمیپردازد، با مخالفت اسرائیل و حامیان تندروی آقای ترامپ مواجه خواهد شد.
رئیسجمهوری آمریکا روز شنبه در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» با اعلام ورود توافق به مرحله نهایی نوشت: «جنبهها و جزئیات نهایی این توافق اکنون در حال بررسی است و به زودی اعلام خواهد شد. افزون بر بسیاری از عناصر دیگر این توافق، تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد.»
آقای هاشم درباره این که آیا اسرائيل میتواند جلوی چنین توافقی را بگیرد، به نقل از یک منبع منطقهای در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «قطار توافق سریعتر از اسرائیل در حرکت است. همه در منطقه میخواهند از جنگی دیگر جلوگیری کنند و رئیسجمهور ترامپ خطر بازی دوباره با آتش در برابر ایران را درک میکند.»
او افزود: «با این حال، مذاکرات همچنان سیال و در جریان است. یک مقام منطقهای دیگر این روند را شبیه بازی مار و پله توصیف کرد، جایی که پیشرفت میتواند ناگهان جای خود را به عقبگرد بدهد و تا آخرین لحظه، احتمال شکست همیشه باقی میماند.»
روایت خبرگزاری فارس
خبرگزاری فارس هم روایتی نزدیکتر به روایت آقای هاشم از جزئیات توافق ارائه داد. این خبرگزاری اگرچه سخنان آقای ترامپ مبنی بر بازگشایی تنگه هرمز را تکذیب کرد، اما گفت که ایران موافقت کرده است اجازه دهد تعداد کشتیهای عبوری از تنگه هرمز به میزان قبل از جنگ باز گردد. این خبرگزاری نوشت: «اما این به هیچ عنوان به معنای «تردد آزاد» به وضعیت قبل از جنگ نیست.»
در روایت خبرگزاری فارس از این توافق آمده است: «لازم به ذکر است ترامپ پیش از این، مذاکره درباره برنامه هستهای ایران را به عنوان یکی از شروط اصلی و لاینفک هرگونه توافق اعلام کرده بود. با این حال، هیچ تعهدی از سوی ایران داده نشده و پرونده هستهای اساساً در این مرحله مورد بحث قرار نگرفته است.»
خبرگزاری فارس تاکید کرد: «بر اساس آخرین متن رد و بدل شده، در صورت توافق احتمالی، تنگه هرمز کماکان تحت مدیریت ایران خواهد بود.»
واکنشها
اظهارات روز شنبه آقای ترامپ درباره توافق با ایران و گزارشهای متناقض از جزئیات آن با واکنشهای تند حامیان تندروی رئیسجمهوری آمریکا در حزب جمهوریخواه مواجه شد.
لیندسی گراهام، سناتور آمریکایی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر در منطقه چنین برداشت شود که توافق با ایران به جمهوری اسلامی اجازه داده است بقا یابد و به مرور زمان قدرتمندتر شود، در واقع ما بنزین به آتش درگیری در لبنان و عراق ریختهایم.»
او افزود: «توافقی که تصور میشود به ایران اجازه بقا میدهد و توانایی کنترل تنگه هرمز را برای آن در آینده حفظ میکند، حزبالله در لبنان و شبهنظامیان شیعه در عراق را بهشدت تقویت خواهد کرد.»
تد کروز، دیگر سناتور جمهوریخواه و از حامیان اقدام نظامی علیه ایران ضمن ابراز نگرانی شدید خود درباره احتمال حصول توافق با ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تصمیم رئیسجمهور ترامپ برای حمله به ایران، مهمترین تصمیم دوره دوم ریاستجمهوری او بود. او در انجام این کار محق بود و ما به نتایج نظامی فوقالعادهای، از جمله نابودی همه موشکها و پهپادهای آنها و غرق کردن کل نیروی دریاییشان دست یافتیم.»
او افزود: «اگر نتیجه همه این اقدامات، باقی ماندن رژیمی در ایران باشد که همچنان در دست اسلامگرایانی است که شعار «مرگ بر آمریکا» سر میدهند و اکنون میلیاردها دلار دریافت کند، بتواند اورانیوم غنیسازی کند و سلاح هستهای توسعه دهد و کنترل موثر بر تنگه هرمز داشته باشد، چنین نتیجهای یک اشتباه فاجعهبار خواهد بود.»
مایک پومپئو، وزیر خارجه پیشین آمریکا در دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ و از مدافعان سرسخت خروج از برجام، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «توافقی که با ایران مطرح شده، انگار مستقیما از دفترچه راهنمای وندی شرمن، رابرت مالی و بن رودز بیرون آمده است؛ به سپاه پول بدهید تا برنامه تسلیحات کشتارجمعی بسازد و جهان را به وحشت بیندازد.»
او افزود: «این به هیچ وجه «اول آمریکا» نیست. مساله روشن است؛ تنگه لعنتی را باز کنید. دسترسی ایران به پول را قطع کنید. آنقدر از توانایی ایران را از بین ببرید که نتواند متحدان ما در منطقه را تهدید کند.