شی جینپینگ، رئیس جمهور چین در جریان دیدار با همتای آمریکایی خود، دونالد ترامپ، خطاب به او از اصطلاحی استفاده کرد که ریشه در جنگ «پلوپونز» دارد، جنگی که در قرن پنجم پیش از میلاد میان اسپارت و آتن رخ داد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از دو روز سفر رسمی به چین، در حالی این کشور را ترک کرد که آن را سفری بسیار مثبت توصیف کرد.
آگهی
آگهی
اگرچه سخنان شی جینپینگ در نخستین روز این دیدار، توجهها را به خود جلب کرد، اما استفاده او از اصطلاح «تله (یا دام) توسیدید» بیش از همه مورد توجه قرار گرفت. بر اساس گزارش رسانههای چینی، رئیسجمهور این کشور در سخنان خود پرسید «آیا چین و آمریکا میتوانند بر تله توسیدید غلبه کنند و الگوی تازهای در روابط میان قدرتهای بزرگ ایجاد کنند؟»
این اصطلاح نسبتا جدید که پیشتر نیز بارها به کار رفته است، در سال ۲۰۱۰ توسط گراهام آلیسون، پژوهشگر آمریکایی مطرح شد. او این اصطلاح را بیشتر درباره رقابت چین و آمریکا به کار برد.
بازتاب رقابت اسپارت و آتن در جهان امروز
توسیدید، سیاستمدار آتنی قرن پنجم پیش از میلاد برای نخستین بار از این مفهوم برای روایت جنگ «پلوپونز» استفاده کرد. او در این اثر، جنگی را توصیف میکند که بین سالهای ۴۳۱ تا ۴۰۴ پیش از میلاد میان آتن بهعنوان قدرتی در حال ظهور، و اسپارت بهعنوان قدرت مسلط آن زمان رخ داد.
به گفته توسیدید، برآمدن قدرت نوظهور آتن و هراسی که این موضوع در دل اسپارتیها بهعنوان قدرت مسلط آن زمان افکند، وقوع جنگ را اجتنابناپذیر کرد.
گراهام آلیسون این مفهوم تاریخی را برای چندین درگیری مدرن، بهویژه رقابت چین و آمریکا، بهکاربرده است. او با استفاده از اصطلاح «تله توسیدید»، این نظریه را مطرح کرده است که بههنگام ورود یک قدرت نوظهور به رقابت با یک قدرت مسلط، خطر وقوع جنگ بسیار بالا میرود. از نظر او، نگرانی آمریکا از رشد سریع چین احتمال بروز درگیری میان دو کشور را تقویت میکند.
این پژوهشگر علوم سیاسی در سال ۲۰۱۵ در مقالهای در نشریه «آتلانتیک» نوشت از میان ۱۶ مورد از چنین رقابتهایی که در ۵۰۰ سال گذشته ثبت شدهاند، ۱۲ مورد به جنگ انجامیدهاند.
نشریه «لوموند دیپلماتیک» نیز در گزارشی به درگیری میان پادشاهان فرانسه و خاندان هابسبورگ اشاره کرد که هدفش سلطه بر اروپا در قرن شانزدهم بود. این نشریه در گزارش خود همچنین به جنگ جهانی اول اشاره کرد که از رقابت بریتانیا و آلمان در اواخر قرن نوزدهم ناشی شد.
بنا به گفته گراهام آلیسون، «بیشتر این جنگها پایان خوبی نداشتند، و اغلب برای هر دو ملت زیانبار بودند.»
منظور شی جینپینگ چه بود؟
تله توسیدید در سخنان شی جینپینگ چه معنایی داشت؟ برخی تحلیلگران آن را اشارهای ظریف به افول آمریکا در برابر برآمدن چین دانستند، برداشتی که دونالد ترامپ نیز آن را رد نکرد.
ترامپ روز پنجشنبه گفت: «رئیسجمهور شی بسیار ظریف به این موضوع اشاره کرد که شاید آمریکا کشوری در حال افول باشد.»
اما او در ادامه گفت منظور رهبر چین، آمریکا در دوران ریاستجمهوری جو بایدن بوده است و نه آمریکای امروز. ترامپ گفت: «دو سال پیش، ما واقعا کشوری در حال افول بودیم. اما امروز، آمریکا شگفتانگیزترین کشور روی زمین است.»