دونالد ترامپ روز یکشنبه گفت که آمریکا بالاخره ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را بهدست میآورد و افزود که نیروی فضایی ایالات متحده در حال نظارت دقیق بر این ذخایر است. نتانیاهو نیز در گفتگوی دیگری پایان جنگ را منوط به خروج این ذخایر از ایران دانست. اما این ذخایر چقدر است، کجاست و چرا اینقدر مهم است؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا صبح یکشنبه، تنها ساعاتی پیش از آنکه پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا برای پایان دادن به جنگ را «غیرقابل پذیرش» بخواند، در گفتگو با شریل اتکینسون از «فولمژرنیوز» (Full Measure News) گفت که آمریکا بالاخره در مرحلهای به ذخایر اورانیوم غنیشده ایران دست خواهد یافت.
آگهی
آگهی
آقای ترامپ گفت: «ما در نقطهای به [این ذخایر] و هرچه بخواهیم دست خواهیم یافت.»
رئیسجمهوری آمریکا افزود: «نیروی فضایی ما [بر محل نگهداری این ذخایر] نظارت دارد و اگر کسی وارد آن شود، آنها میتوانند نام، آدرس و شماره پرسنلی او را بهدست آورند. ما نظارت خیلی خوبی بر آنها داریم.»
آقای ترامپ همچنین گفت: «اگر کسی بخواهد به این مناطق نزدیک شود ما میفهمیم و آنها را نابود میکنیم.»
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز در گفتگو با برنامه ۶۰ دقیقه «سیبیاس نیوز» که صبح یکشنبه پخش شد، در پاسخ به این پرسش که آیا جنگ با ایران پایان یافته است، گفت: «بهنظرم این جنگ منجر به دستاوردهای بزرگی شده، اما تمام نشده است، زیرا مواد هستهای که باید از ایران خارج شود، هنوز آنجاست، تاسیسات غنیسازی اورانیوم که باید از بین بروند، هنوز وجود دارند، نیروهای نیابتی هنوز هستند که ایران از آنها حمایت میکند، آنها هنوز میخواهند موشک بالستیک تولید کنند.»
آقای نتانیاهو افزود: «ما بسیاری از این ظرفیتها را تضعیف کردهایم، اما همه اینها هنوز وجود دارند و هنوز کارهایی برای انجام دادن باقی مانده است.»
نخستوزیر اسرائیل در پاسخ به این پرسش که از نظر او این مواد هستهای چگونه باید از ایران خارج شود، گفت: «داخل میشوید و آن را با خود بیرون میآورید.»
او افزود: «درباره چگونه استفاده از نیروی نظامی صحبت نخواهم کرد، اما رئیسجمهور ترامپ به من گفت: «من میخواهم وارد آنجا شوم» و به نظر من این کار به صورت فیزیکی امکانپذیر است و مشکلی نیست. اگر توافقنامهای در اختیار داشته باشید، وارد شوید و [این ذخایر] را بیرون بیاورید، چرا که نه؟ این بهترین راه است.»
آقای نتانیاهو در پاسخ به این پرسش که در صورت عدم حصول توافق، آیا برای خارج کردن این ذخایر به استفاده از نیروی نظامی روی خواهد آورد، گفت: «شما این سوال را از من میکنید و من از پاسخ به آن طفره میروم، زیرا نمیخواهم درباره امکانات نظامی، طرحها و یا هر چیزی شبیه این صحبت کنم.»
او همچنین گفت که زمانبندی برای دستیابی به این هدف ارائه نمیکند، اما تاکید کرد که این اقدام «عملیات بسیار مهمی» است.
بر اساس اظهارات دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، دستیابی به ذخایر اورانیوم غنیشده ایران اکنون به یکی از اهداف اصلی درگیری با ایران تبدیل شده است. درگیری که از آغاز تاکنون موارد بسیاری از کمک به معترضان ایران و تغییر رژیم گرفته تا از بین بردن برنامه موشکی ایران و بازگشایی تنگه هرمز به عنوان اهداف آن ذکر شدهاند.
بنابر گزارش والاستریت ژورنال، ایران در پاسخ چند صفحهای که روز یکشنبه به آخرین پیشنهاد آمریکا برای پایان جنگ داد، پیشنهاد کرده است که بخشی از اورانیوم با غنای بالای خود را رقیق کرده و باقی آن را به کشور ثالث منتقل کند.
با این حال، «یک منبع آگاه» به خبرگزاری تسنیم گفت که نکات ذکر شده در گزارش والاستریت ژورنال درباره مواد هستهای نادرست است.
ذخایر اورانیوم ایران کجاست؟
پس از حملات ماه ژوئن آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه، پرسشهای بسیاری درباره وضعیت و محل نگهداری ذخایر اورانیوم غنیشده ایران مطرح شد.
پیشتر آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده بود که ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد در اختیار دارد که در صورت غنیسازی آن تا ۹۰ درصد، میتواند از آن برای تولید ۱۰ سلاح هستهای استفاده کند.
رئیسجمهوری آمریکا بارها تاکید کرده است که اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست یابد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی اواخر ماه آوریل در گفتگو با اسوشیتدپرس گفت که بهنظر میرسد بخش عمده ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران همچنان در تاسیسات هستهای اصفهان باشد که در جریان حملات ماه ژوئن ارتش آمریکا بمباران شد.
آقای گروسی با اشاره به این که ایران از جنگ ۱۲ روزه تاکنون اجازه دسترسی به تاسیسات هستهای بمباران شدهاش را به بازرسان آژانس نداده است، گفت که این نهاد نظارتی سازمان ملل بر این باور است که ایران از ماه ژوئن تاکنون این ذخایر را از تاسیسات اصفهان به مکان دیگری منتقل نکرده است.
تصاویر ماهوارهای ایرباس که در ۹ ژوئن ۲۰۲۵، چند روز پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه ثبت شده است، نشان میدهد که یک کامیون حامل ۱۸ کانتینر آبیرنگ وارد تونلی در تاسیسات هستهای اصفهان شده است. گمان میرود که این کانتینرها حاوی اورانیوم با غنای بالای ایران بوده و احتمالا همچنان در همان محل باقی ماندهاند.
موسسه علم و امنیت بینالمللی روز هفتم مه در گزارشی اعلام کرد که ایران در مجموع حدود ۱۰ تن اورانیوم غنیشده در اختیار دارد که ۴۴۰ کیلوگرم آن اورانیوم با غنای بالاست.
بنابر این گزارش، گمان میرود که بخش عمده این ذخایر در تاسیسات هستهای زیرزمینی اصفهان و منطقه «کوه کلنگ» نطنز نگهداری میشود.
در این گزارش آمده است: «مجموعههای تونلی که گمان میرود محل نگهداری اورانیوم غنیشده باشند، پیش از جنگ از سوی ایران مسدود شدهاند و هنوز باز نشدهاند. افزون بر این، ورودیهای خودروها و پرسنل به تاسیسات زیرزمینی غنیسازی نطنز نیز هدف حمله قرار گرفت.»
موسسه علم و امنیت بینالمللی افزود: «در مجموع، به نظر میرسد بخش بزرگی از اورانیوم غنیشده در تاسیساتی محصور شده که هرگونه جابهجایی در آنها به آسانی قابل شناسایی است؛ امری که دسترسی به اورانیوم غنیشده و استفاده از آن را دشوارتر میکند.»
چرا این ذخایر مهم است؟
رویترز روز پنجم مه گزارش داد که ارزیابی اطلاعاتی جدید آمریکا نشان میدهد که بهرغم حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران، زمان مورد نیاز تهران برای دستیابی به سلاح هستهای، نسبت به برآوردهای پس از جنگ ۱۲ روزه تغییر نکرده است.
به گفته دو منبع آگاه، ارزیابیهای سرویسهای اطلاعاتی آمریکا پیش از حملات ماه ژوئن آمریکا و اسرائیل به ایران نشان میداد که ایران احتمالا سه تا شش ماه تا دستیابی به سلاح هستهای فاصله دارد. پس از حملات آمریکا به تاسیسات هستهای نطنز، فردو و اصفهان در جریان جنگ ۱۲ روزه، این فاصله به ۹ ماه تا یک سال رسید.
به گزارش رویترز، حملات اخیر آمریکا و اسرائیل بر اهداف نظامی متعارف متمرکز بوده، اما اسرائیل شماری از تاسیسات مهم هستهای را نیز هدف قرار داده است.
تغییر نکردن این جدول زمانی نشان میدهد که مختل کردن جدی برنامه هستهای تهران ممکن است مستلزم نابودی یا خارج کردن ذخایر باقیمانده اورانیوم با غنای بالای ایران باشد.
با این حال، بنابر گزارش اخیر موسسه علم و امنیت بینالمللی، حملات اخیر آمریکا و اسرائیل، توانایی ایران برای ساخت سلاح هستهای را بیش از پیش به عقب انداخته است و گزارش رویترز و دیگر رسانهها از ارزیابی اطلاعاتی آمریکا، «با میزان خسارت قابل مشاهده به تاسیسات مرتبط با ساخت سلاح هستهای همخوانی ندارد و نیازمند توضیح و بررسی دقیقتر است.»
در گزارش این موسسه آمریکایی آمده است: «برای افزایش زمان مورد نیاز جهت گریز هستهای و رسیدن به اورانیوم با غنای تسلیحاتی، مذاکرات با ایران باید تضمین کند که ذخایر اورانیوم غنیشده از ایران خارج یا تا سطح اورانیوم طبیعی رقیقسازی شود.»
موسسه علم و امنیت بینالمللی افزود: «این اقدام این اطمینان را ایجاد میکند که غنیسازی اورانیوم تا سطح تسلیحاتی در چارچوب یک برنامه مخفیانه، زمانبرتر از ساخت خود سلاح هستهای خواهد بود. همچنین اطمینان نسبت به جلوگیری از تقلب در هر توافق بهدستآمده برای پایان دائمی یا بلندمدت برنامه غنیسازی ایران را افزایش میدهد.»
با این حال، به باور دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین شاخه ایران در سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر «شورای آتلانتیک»، رژیم ایران نه تنها باور ندارد که در جنگ با آمریکا و اسرائیل شکست خورده، بلکه معتقد است که این تقابل منجر به تثبیت تابآوری و توان ماندگاری راهبردی آن شده است.
به گفته او، تنها مسیرهای واقعبینانه برای دستیابی به توافق با رژیم ایران، مصالحه بر سر مطالبات کلیدی جمهوری اسلامی یا پیگیری تغییر رژیم در ایران است.
آقای سیترینوویچ در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر دولت آمریکا حاضر نباشد منابع عظیم نظامی، سیاسی و اقتصادی لازم برای تغییر رژیم را اختصاص دهد، احتمالا اهرم کافی برای وادار کردن تهران به پذیرش شروط حداکثری را در اختیار ندارد.»
او افزود: «نه تحریمها، نه محاصره و نه دیگر تاکتیکهای فشار موسوم به «گلوله نقرهای» احتمالا قادر نخواهند بود ایران را وادار کنند موضع مذاکراتی خود را بهطور بنیادین تغییر دهد. ادعاهای خلاف این واقعیت، بیش از پیش از واقعیت فاصله گرفتهاند.»
رافائل گروسی در گفتگویی که اواخر ماه آوریل با روزنامه بریتانیایی تلگراف انجام داد، گفت که توافق احتمالی با جمهوری اسلامی ایران میتواند مشابه برجام، شامل این باشد که ایران بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را رقیق کند و بقیه را نیز به یک کشور ثالث منتقل کند.