گزارش تحقیقی رویترز از پشت پرده آنچه در بزرگترین صرافی ارز دیجیتال ایران گذشته، نشان میدهد چطور خاندان خرازی برای جابهجایی میلیونها دلار پول به سپاه پاسداران کمک کردند، چطور از مردم عادی بهره بردند و چطور«بابک زنجانی» وارد ماجرا شد؟ و این که پولها چطور به حوثیهای یمن رسید؟
رویترز در یک گزارش تحقیقی مفصل، یکی از روشهای تامین مالی سپاه پاسداران و جابهجایی میلیون دلار را توسط این «گروه تروریستی» فاش کرد. پسران یک خانواده متنفذ با روابط نزدیک با رهبری جمهوری اسلامی ایران، کنترل بزرگترین صرافی ارز دیجیتال کشور را در دست دارند و آن را از یک استارتآپ به مجرایی برای ورود به اقتصاد جهانی تبدیل کردهاند که هم توسط نهادهای دولتیِ لیستسیاه و هم شهروندان عادی استفاده میشود.
آگهی
آگهی
تحقیقات رویترز نشان میدهد که از زمان تاسیس صرافی «نوبیتکس» توسط این دو برادر البته با نام خانوادگی مستعار، این صرافی از دهها تا صدها میلیون دلار تراکنشهای مرتبط با گروههای تحریمی، از جمله بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران را پردازش کرده است.
این دو برادر اعضای خانواده خرازی هستند؛ یکی از با نفوذترین خاندانهای هرم قدرت جمهوری اسلامی. اسناد شرکتی نشان میدهد که در زمان آغاز بهکار صرافی، نام این برادران با نام خانوادگیای ثبت شده بود که بهندرت توسط اعضای این خانواده استفاده میشود.
نوبیتکس از تحریم توسط ایالات متحده و متحدانش در امان ماند
این شرکت به سرعت در اقتصاد ایران ریشه دواند. نوبیتکس مدعی داشتن ۱۱ میلیون کاربر است که بیش از ۱۰ درصد جمعیت ایران را شامل میشود. ایرانیان عادی که از بانکداری بینالمللی محروم بوده و با ریال بیارزش و تورم افسارگسیخته مواجهاند، از این صرافی برای خرید و نگهداری ارزهای دیجیتال استفاده میکنند.
در حالی که ایران با تحریمهای اقتصادی گسترده غرب روبروست، این صرافی همچنان از تحریمهای ایالات متحده و متحدانش کنار مانده است. رویترز هیچ سندی مبنی بر تحریم اعضای خانواده خرازی از سوی دولتهای غربی نیافته و نتوانسته است علت مصونیت نوبیتکس از جریمههایی را که دامنگیر سایر بازیگران اصلی اقتصاد ایران شده، مشخص کند.
خدمت نسل سوم خرازیها به سپاه پاسداران
افشای ریشههای طبقاتیِ موسسان نوبیتکس توسط رویترز، در لحظهای بحرانی برای ایران و بهویژه سپاه پاسداران صورت میگیرد. سپاه پاسداران در سالهای اخیر کنترل خود را بر اقتصاد و دستگاه امنیتی ایران بیش از پیش تثبیت کرده است؛ بهویژه در دوران تنشهای فزاینده منطقهای و رویاروییهای نظامی که ساختار قدرت در ایران را به سمت تمرکز بیشتر سوق داده است.
این برادران نسل سوم خرازیها در قلب نظام حاکم ایران هستند. خرازیها به سران جمهوری اسلامی مشاوره داده و پستهای کلیدی سیاسی، دیپلماتیک و مذهبی را اشغال کردهاند. این خاندان از طریق ازدواج با هر سه رهبر جمهوری اسلامی پیوند دارند؛ روحالله خمینی، علی خامنهای و مجتبی پسرش.
خرازیها از اسم آقامیر در نوبیتکس استفاده کردند
برادران، علی و محمد خرازی با استفاده از نام خانوادگی «آقامیر»، نوبیتکس را به ارائهدهنده مسلط ارز دیجیتال در کشور تبدیل کردند. این صرافی حدود ۷۰ درصد تراکنشهای رمزارزی ایران را مدیریت میکند. داشتن و استفاده از نامهای خانوادگی جایگزین برای برخی ایرانیان غیرعادی نیست، اما به نظر میرسد این برادران تنها کسانی در خانواده نزدیک خود هستند که به طور معمول از تبار مشهور خود فاصله میگیرند.
رویترز دریافت که نوبیتکس به عنوان پلی به بازارهای جهانی رمزارز و گرهی مرکزی در یک سیستم مالی موازی عمل میکند که برای انتقال وجوه خارج از دسترس تحریمهای غرب استفاده میشود.
بر اساس تحلیل سوابق بلاکچین توسط شرکت تحلیل رمزارز «کریستال اینتلجنس» و مصاحبه با چهار بازرس مالی خصوصی، دولت ایران از آن برای هدایت پول به متحدان خود خارج از سیستم بانکداری مرسوم استفاده میکند. رویترز همچنین با ۹ ایرانی که برای نوبیتکس یا با آن کار کردهاند صحبت کرد، از جمله شش نفر که گفتند از عبور وجوه دولتیِ مشمول تحریمهای غرب از این صرافی آگاه بودهاند.
تکذیب وجوه غیرقانونی و تغییر هویت برادران از سوی نوبیتکس
نوبیتکس در بیانیهای که برای رویترز ایمیل کرد، داشتن ارتباطات مستقیم دولتی یا کمک به دولت را تکذیب کرد و گفت هرگونه وجوه غیرقانونی که از طریق این صرافی جابهجا شده، بدون تایید یا آگاهی مدیریت بوده است. این شرکت اعلام کرد که برادران هویت خود را تغییر نداده یا از هویت جایگزین استفاده نکردهاند.
شرکت همچنین اعلام کرد که هرگونه تراکنش شامل نهادهای دولتی بسیار کمتر از تخمینهایی است که بازرسان با رویترز به اشتراک گذاشتهاند. نوبیتکس اعلام کرد: «نوبیتکس یک کسبوکار خصوصی و مستقل است. هرگز بازوی دولت نبوده و هیچ رابطه، ترتیب، توافق یا قراردادی با بانک مرکزی ایران، سپاه پاسداران یا هر نهاد دولتی دیگری نداشته است.»
دولت ایران به درخواستها برای اظهار نظر که از طریق نمایندگیهای این کشور در سازمان ملل در نیویورک و ژنو ارسال شده بود، پاسخ نداد.
یک مقام دولت ترامپ در پاسخ به سوالات دقیق درباره یافتههای رویترز نوشت: «تحت رهبری مقتدرانه رئیسجمهور ترامپ، ایالات متحده با "خشم اقتصادی" به شدت در حال حرکت است و از تمام ابزارهای موجود برای حفظ فشار حداکثری بر ایران و تضعیف سیستماتیک توانایی تهران برای تولید، جابهجایی و بازگرداندن وجوه استفاده میکند.» این مقام اشارهای به نوبیتکس نکرد.
۲۰ درصد افزایش فعالیت نوبیتکس در دوران جنگ و قطعی اینترنت
در طول جنگ، نوبیتکس به پردازش تراکنشها ادامه داده است؛ حتی در زمان قطع اینترنت سراسریِ تحمیلشده توسط دولت و قطعی گسترده برق در تهران. بر اساس اعلام «کریستال اینتلجنس» که بیش از چهار سال است جریانهای رمزارزی ایران را بررسی میکند، در این مدت نوبیتکس بیش از ۱۰۰ میلیون دلار تراکنش را پردازش کرده که حدود ۲۰ درصد از فعالیت معمول آن است.
نیک اسمارت، مدیر ارشد اطلاعات در «کریستال اینتلجنس» به رویترز گفت: «نگرانی در مورد نوبیتکس این است که چون فعالیتهای زیادی متعلق به ایرانیان عادی دارد، جدا کردن رژیم از مردمی که از این پلتفرم استفاده میکنند دشوار است.»
الیزابت وارن، سناتور دموکرات آمریکایی، گفت که افشاگریها درباره نوبیتکس مایه نگرانی است. وارن در بیانیهای به رویترز گفت: «این گزارش اخیر یک زنگ خطر است؛ دشمنان از داراییهای دیجیتال به عنوان جایگزینی برای سیستم مالی جهانی تحت رهبری ایالات متحده استفاده میکنند و میلیاردها دلار را به راحتی جابهجا میکنند، زیرا بسیاری از خدمات در اکوسیستم رمزارز فاقد کنترلهای اساسی برای جلوگیری از پولشویی و دور زدن تحریمها هستند.»
فارغالتحصیلان دانشگاه صنعتی شریف
هیات مدیره اولیه نوبیتکس شامل دو برادر به نام علی و محمد به همراه امیرحسین راد بود. هر سه در دانشگاه صنعتی شریف تحصیل کردهاند. راد و علی چهرههای عمومی شرکت بودند و راد به عنوان مدیرعامل فعالیت میکرد. محمد کارشناس بلاکچین بود. در شبکههای اجتماعی نوبیتکس از امیرحسین راد به عنوان همبنیانگذار و مدیرعامل نوبیتکس و از محمد علی آقامیر نیز به عنوان همبنیانگذار و مدیر تحقیق و توسعه نوبیتکس نام برده شده است.
در مصاحبهای برای بروشور بازاریابی نوبیتکس، برادران از نام خانوادگی «آقامیر» استفاده کردند. محمد، برادر بزرگترش را «مشاورش در زندگی» توصیف کرد. طبق اسناد دولتی و بانکی، علی متولد ۱۳۶۵ و محمد متولد ۱۳۷۱ است.
پنهان کردن نام خرازی حتی از نزدیکترین افراد
داخل شرکت، برادران نام خرازی را حتی از نزدیکترین افراد به خود پنهان میکردند. رویترز نتوانسته مشخص کند که چرا برادران ترجیح دادند به طور مداوم خاستگاه خود را پنهان کنند. نوبیتکس به سوالات مربوط به پیوند برادران با خاندان خرازی پاسخ نداد اما پیامی کوتاه با امضای برادر بزرگتر، علی، از یک آدرس ایمیل حاوی نام خرازی ارسال شد. نوبیتکس اعلام کرد: «آنها از خانواده آقامیر محمدعلی هستند و از آن نام در روال عادی زندگی خود استفاده کردهاند.»
پدربزرگ آنها آیتالله محسن خرازی، مجتهدی بود که زمانی به مجتبی خامنهای، درس میداد. او بعدتر در مجلس خبرگان حضور داشت. مجتبی پس از ترور پدرش جانشین او شد. همچنین کمال خرازی، عموی بزرگ آنها به عنوان وزیر امور خارجه و مشاور رهبر جمهوری اسلامی فعالیت کرده است. پدر آنها، آیتالله باقر خرازی، بنیانگذار حزبالله ایران و مدیر مسئول روزنامه حزبالله است. او در انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ اعلام کاندیداتوری کرده بود و شعار انتخاباتی «دولت المتقین» را برگزیده بود. همچنین در گزارش رویترز آمده که «عمه این دو برادر همسر برادرِ رهبر جدید است.»
خرازیها جزو حلقه درونی علی خامنهای بودند
فریبرز کلانتری، روزنامهنگاری که در سال ۲۰۲۱ به دلیل نوشتن درباره فساد به زندان و ۷۴ ضربه شلاق محکوم شد و اکنون در خارج از کشور زندگی میکند، درباره خانواده خرازی گفت: «این افراد جزو حلقه درونی علی خامنهای بودند.»
نوبیتکس در بیانیه خود اعلام کرد که نه برادران و «نه پدرشان هرگز هیچ منصب یا پست دولتی یا نظامی نداشتهاند.» این بیانیه نامی از پدرشان نبرد. با وجود پیشینه معتبر، برادران به عنوان دانشجو و کارآفرینان جوان متواضعانه زندگی میکردند. یکی از دوستانشان گفت وقتی محمد نخستین ماشینش را خرید، یک سایپا پراید بود.
گزارش افشاگرانه وبلاگ چینی از هویت اصلی مالک نوبیتکس
نام کامل علی «سید محمدعلی آقامیر محمدعلی» و نام محمد «سید محمد آقامیر محمدعلی» بود. دوستانشان آنها را به خاطر نامهای طولانی و غیرعادیشان مسخره میکردند، اما برادران هرگز توضیحی ندادند. شایعات درباره هویت آنها در سال ۲۰۲۴ ظاهر شد، زمانی که یک وبلاگ چینی گزارش داد که پدر برادران سهامدار اصلی صرافی است.
زمانی که علی در سال ۲۰۱۷ دامنه نوبیتکس را ثبت کرد، از ایمیلی حاوی نام خرازی استفاده کرد. این همان آدرسی است که برای ثبت وبسایت یک خیریه مذهبی به ریاست پدرش استفاده شده بود. علی، نایبرئیس آن خیریه بود. رویترز پیوند نوبیتکس به خانواده خرازی را از طریق اسناد شرکتی، دولتی و بانکی ایران ردیابی کرد. ابزارهای هوش مصنوعی برای استخراج نامها و کدهای ملی اعضای هیات مدیره و نقشهبرداری از روابط آنها استفاده شد. پایگاههای داده لو رفته، این مردان را به عنوان پدر و پسر شناسایی کردند. سایر اعضای خانواده به طور معمول از نام خرازی در ملاء عام استفاده میکنند.
نوبیتکس اعلام کرده است که هدفش توانمندسازی ایرانیان برای سرمایهگذاری در رمزارز با وجود «سایه تحریمها» است و به مشتریان خود توصیه میکند که چگونه به بهترین نحو از رصد یا رهگیری تراکنشهایشان توسط دولتهای غربی جلوگیری کنند.
افشاگری رویترز در سال ۲۰۲۲ درباره نوبیتکس
رویترز در سال ۲۰۲۲ گزارش داد که بایننس، بزرگترین صرافی جهان، ۷.۸ میلیارد دلار برای نوبیتکس جابهجا کرده و تحریمهای آمریکا را دور زده است. نوبیتکس برای پنهان کردن ردهای خود، آدرس کیف پولهایی را که برای انتقال وجه استفاده میکند، تغییر میدهد. همچنین ابزارهای رمزنگاری برای مبهمتر کردن پیوند بین کیف پولهای مرتبط توسعه داده است.
محیط شرکت در سال ۲۰۲۱ به دفتری مجلل تغییر یافت که در آن کارکنان زن ملزم به داشتن حجاب نبودند و دفتر در تعطیلات مذهبی باز میماند. اما پس از اعتراضات سال ۲۰۲۲ و پس از مرگ مهسا امینی، کنترل حجاب و پروتکلهای امنیتی در آن شرکت شدیدتر شد.
به میان آمدن نام محمدباقر نحوی و نگرانی کارکنان درباره پیوند شرکت با حاکمیت
نگرانی کارکنان درباره پیوند شرکت با حاکمیت زمانی عمیقتر شد که شرکت مرتبط با یکی از سرمایهگذاران اصلی نوبیتکس، محمدباقر نحوی، به دلیل تامین پهپاد برای روسیه توسط آمریکا تحریم شد. آن شرکت، «خدمات فرودگاهی سفیران»، پروازها برای جابهجایی پهپادهای ایرانی را هماهنگ میکرد. نحوی نخستین و بزرگترین سرمایهگذار صرافی بود.
در جریان هک نوبیتکس در سال ۲۰۲۵ توسط گروه «گنجشک درنده»، حدود ۹۰ میلیون دلار رمزارز به کیف پولهای غیرقابل دسترس منتقل شد. نوبیتکس و سهامدارانش، از جمله برادران، مستقیما مبالغ مشتریانی که پولشان رفته بود را جبران کردند.
میعاد مالکی که از ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ در وزارت خزانهداری آمریکا کار میکرد، گفت: «به محض اینکه کسبوکاری به سودآوری معنادار برسد، خواهید دید که حکومت وارد شده و سهم خود را برمیدارد. شما نمیتوانید کسبوکار موفقی در ایران داشته باشید بدون اینکه توسط رژیم کنترل شود.»
چطور بابک زنجانی به کمک افشای پشت پرده نوبیتکس آمد
شواهدی از چگونگی جایگیری نوبیتکس در ماشین دور زدن تحریمهای ایران از یک منبع غیرمنتظره به دست آمد؛ بابک زنجانی، میلیاردر ایرانی محکوم به کلاهبرداری.
زنجانی که در سال ۲۰۱۶ به اعدام محکوم شده بود (حکمی که در ۲۰۲۴ تخفیف یافت)، در یک بگومگو با بانک مرکزی، آدرس کیف پولهایی را در شبکههای اجتماعی منتشر کرد که تحلیلگران را قادر ساخت تا طرح پیچیده دور زدن تحریمها را با محوریت نوبیتکس کشف کنند. بخشی از این طرح شامل جابهجایی دستکم ۲۰ میلیون دلار از وجوه تحریمی بانک مرکزی به آدرسهای تحت کنترل نوبیتکس بود.
ارتباط نوبیتکس با حسابهای مرتبط با حوثیهای یمن
طبق اعلام« الیپتیک» حدود ۳۴۷ میلیون دلار توسط بانک مرکزی در شش ماه اول سال ۲۰۲۵ به نوبیتکس ارسال شده است. چرخاندن پول از طریق نوبیتکس میتواند باعث مبهم شدن منبع وجوه شود.
در میان متحدان ایران، دستکم دو شرکت تحلیلگر تراکنشهای نوبیتکس را با حسابهای مرتبط با حوثیهای یمن پیدا کردند. نوبیتکس در ۲۸ آوریل، زمانی که آمریکا تحریمهای جدیدی علیه «معماری بانکداری سایه» ایران صادر کرد، هنوز در فهرست نبود.
برداشت ۵۴ میلیون دلار از نوبیتکس در طول جنگ
اما نقش کلیدی نوبیتکس در طول جنگ امسال با آمریکا و اسرائیل آشکار شد. از ۲۸ فوریه، با وجود قطع اینترنت سراسری، نوبیتکس به فعالیت خود ادامه داد. شرکت نتبلاکس میگوید تنها کسانی که در «فهرست سفیدِ تایید شده توسط دولت» هستند (۱ تا ۲ درصد جمعیت) در این مدت به اینترنت دسترسی داشتهاند.
«کریستال اینتلجنس» دریافت که برخی از این افراد دستکم ۵۴ میلیون دلار از صرافی در طول جنگ برداشت کردهاند که بخش زیادی از آن به خارج از کشور رفته است.
در اول آوریل، نوبیتکس پیامی برای اطمینان خاطر مشتریان منتشر کرد. در همان روز، یک حمله هوایی آپارتمان کمال خرازی، عموی بزرگ آنها را هدف قرار داد. همسر او بلافاصله کشته شد و عموی این دو برادر نیز نیز چند روز بعد بر اثر جراحات درگذشت. مجتبی خامنهای نیز در رسانههای دولتی این ضایعه را تسلیت گفت.