چهار نامزد برای تصدی سمت دبیرکلی سازمان ملل متحد، این هفته در جلساتی رسمی به ارائه دیدگاههای خود میپردازند؛ رقابتی که در مقایسه با یک دهه پیش، بهطور قابل توجهی محدود شده است.
در سال ۲۰۱۶ که آنتونیو گوترش بهعنوان دبیرکل سازمان ملل انتخاب شد، ۱۳ نامزد در این رقابت حضور داشتند. اما اکنون تنها چهار نفر برای این جایگاه اعلام آمادگی کردهاند؛ تغییری که بسیاری آن را بازتاب شرایط پیچیده و پرتنش نظام بینالملل میدانند.
آگهی
آگهی
آغاز جلسات با میشل باشله؛ رقابت میان چهار چهره
جلسات معرفی و پرسش و پاسخ با نامزدها از این هفته آغاز میشود و در نخستین روز میشل باشله، رئیسجمهور پیشین شیلی، بهعنوان نخستین نامزد در برابر نمایندگان ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل قرار میگیرد.
پس از او، رافائل ماریانو گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی از آرژانتین، به پرسشهای نمایندگان پاسخ خواهد داد.
در روز دوم نیز ربکا گرینسپن، معاون پیشین رئیسجمهور کاستاریکا و رئیس کنونی کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد)، و درنهایت مکی سال، رئیسجمهور پیشین سنگال دیدگاههای خود را ارائه خواهند کرد.
چرا تعداد نامزدها کاهش یافته است؟
کارشناسان معتقدند کاهش چشمگیر تعداد نامزدها، بازتابی از شرایط متفاوت جهان در سال ۲۰۲۶ نسبت به یک دهه پیش است.
در سال ۲۰۱۶ میلادی جهان در مقایسه با امروز از ثبات بیشتری برخوردار بود. آن زمان سازمان ملل نقش مهمی در دستیابی به توافق اقلیمی پاریس همچنین توافق بر سر ۱۷ هدف توسعه پایدار ایفا کرده بود؛ موفقیتهایی که جایگاه این نهاد را تقویت کرده بود.
اما امروز، شکاف میان قدرتهای بزرگ بهقدری عمیق شده که سازمان ملل در انجام یکی از اصلیترین وظایف خود یعنی حفظ صلح و امنیت جهانی با چالش جدی مواجه است.
شورای امنیت که زمانی مهمترین ابزار تصمیمگیری این سازمان بهشمار میرفت، در مواجهه با جنگهایی مانند اوکراین، غزه و ایران عملا فلج شده است و نتوانسته اقدام مؤثری انجام دهد؛ موضوعی که باعث شده سازمان ملل در بسیاری از بحرانهای مهم جهانی به حاشیه رانده شود.
رقابتی محتاطانهتر در سایه رقابت قدرتهای بزرگ
ریچارد گووان، تحلیلگر گروه بینالمللی بحران معتقد است فضای ژئوپلیتیک کنونی مستقیما بر روند انتخاب دبیرکل بعدی تاثیر گذاشته است.
او میگوید در سال ۲۰۱۶ بسیاری از نامزدها با وجود شانس اندک، وارد رقابت میشدند تا شناختهتر شوند؛ زیرا شکست در این رقابت هزینهای نداشت.
اما اکنون شرایط متفاوت است. به گفته گووان، نامزدها و دولتهای حامی آنها بسیار محتاطتر شدهاند، زیرا هر اشتباه یا موضعگیری حساس میتواند به تنشهای دیپلماتیک با قدرتهایی مانند آمریکا یا چین منجر شود.
روند انتخاب دبیرکل چگونه است؟
بر اساس منشور سازمان ملل، انتخاب دبیرکل بهصورت رسمی توسط مجمع عمومی انجام میشود، اما تنها پس از توصیه شورای امنیت.
این سازوکار به پنج عضو دائم شورای امنیت یعنی ایالات متحده آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه قدرت تعیینکننده و حق وتو میدهد.
بهطور سنتی نیز این سمت میان مناطق مختلف جهان در گردش است. پس از اروپا و آسیا، اکنون انتظار میرود نوبت به آمریکای لاتین برسد، هرچند اروپای شرقی نیز هرگز دبیرکلی نداشته است.
معرفی نامزدها و حواشی آنها
میشل باشله ۷۴ ساله که پیشتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل بوده، ابتدا از سوی شیلی، برزیل و مکزیک نامزد شد. اما پس از روی کار آمدن دولت راستگرای جدید در شیلی، حمایت این کشور از او پس گرفته شد؛ هرچند همچنان با حمایت برزیل و مکزیک در رقابت باقی مانده است.
رافائل گروسی ۶۵ ساله، دیپلمات سابق آرژانتینی و مدیرکل کنونی آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از سوی کشورش نامزد شده است.
ربکا گرینسپن ۷۰ ساله، معاون پیشین رئیسجمهور کاستاریکا و رئیس آنکتاد نیز با حمایت کشور خود وارد رقابت شده است.
در مورد آقای «مکی سال» ۶۴ ساله، وضعیت پیچیدهتر است. او از سوی بوروندی نامزد شده است اما کشور خودش سنگال، از او حمایت نکرده و اتحادیه آفریقا نیز به اجماع نرسیده است.
فشار برای انتخاب اولین دبیرکل زن
با توجه به اینکه نیمی از نامزدها زن هستند، فشارها برای انتخاب نخستین دبیرکل زن سازمان ملل بیش از گذشته است.
آنتونیو گوترش پیشتر بر اهمیت برابری جنسیتی در سازمان ملل تاکید کرده بود. بریتانیا و فرانسه نیز از ایده انتخاب یک زن حمایت کردهاند و گروههای بینالمللی مانند «۱ برای ۸ میلیارد» و شبکه «GWL Voices» در همین راستا کمپینهایی به راه انداختهاند.
مخالفت آمریکا با باشله
با این حال، میشل باشله از هماکنون با مخالفتهایی در ایالات متحده روبروست.
۲۸ نماینده جمهوریخواه کنگره آمریکا در نامهای به مارکو روبیو، وزیر خارجه این کشور، خواستار استفاده از حق وتو علیه او شدهاند و دیدگاههایش را بهشدت مورد انتقاد قرار دادهاند.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل نیز در جلسهای در سنا اعلام کرده که «نگرانیهای مطرحشده را درک میکند»؛ هرچند بهطور صریح موضعی در حمایت یا مخالفت با او اتخاذ نکرده است.
آیا ترامپ مانع انتخاب یک زن میشود؟
به گفته ریچارد گووان، بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید ممکن است بر نتیجه این رقابت تاثیرگذار باشد.
او میگوید پیش از این تصور میشد این بار یک زن به این سمت خواهد رسید، اما اکنون برخی دیپلماتها معتقدند واشنگتن ممکن است ترجیح دهد یک مرد بهعنوان دبیرکل انتخاب شود هرچند این موضوع هنوز قطعی نیست.
آیندهای نامطمئن برای سازمان ملل
درنهایت، رقابت محدود و محتاطانه برای دبیرکلی سازمان ملل، بیش از هر چیز بازتاب شرایط پیچیده نظام بینالملل است؛ جهانی که در آن رقابت قدرتهای بزرگ، نقش نهادهای چندجانبه را بیش از گذشته محدود کرده است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در چنین فضایی، دبیرکل آینده سازمان ملل نهتنها باید با بحرانهای جهانی مواجه شود، بلکه باید برای بازتعریف جایگاه این نهاد در نظم جهانی تلاش کند؛ ماموریتی که شاید دشوارتر از همیشه باشد.