آتشبس میان آمریکا و ایران و مذاکرات صلح دو کشور در این هفته بر لبه پرتگاه قرار دارد، زیرا تنشها بر سر تنگه راهبردی هرمز بهعنوان نماد اهرم جدید تهران، بالا گرفته است، اختلافی که منتقدان هشدار میدهند از کنترل دونالد ترامپ خارج شده است.
روز جمعه، ترامپ گفت ایران «با همهچیز موافقت کرده است»، موضوعی که باعث رشد بازار سهام شد. این وضعیت تا یکشنبه بیشتر شبیه به یک بزرگنمایی در مسیر دیپلماسی بود، زمانیکه ترامپ دوباره تهدید به نابودی پلها و نیروگاههای ایران کرد و تهران نیز بار دیگر تنگه هرمز را بست.
آگهی
آگهی
نبود اعتماد متقابل میان تهران و واشنگتن و ترس از بازگشت کامل به جنگ، پس از آن آشکار شد که نیروی دریایی آمریکا به سمت یک کشتی باری با پرچم ایران که قصد شکستن محاصره ناوگان تهران را داشت، شلیک و آن را توقیف کرد.
شبکه «سیانان» در گزارشی نوشت این نوسانات شدید، ویژگی دونالد ترامپ است که میان پیشبینیهای پیروزمندانه از صلح قریبالوقوع و تهدیدهای نگرانکننده در نوسان است. مخالفان او این وضعیت را نشانهای از هرجومرج و نبود برنامه میدانند، در حالی که دستیاران رئیسجمهور اصرار دارند او بهشکلی ماهرانه از اهرمها استفاده میکند تا ایران را وادار به عقبنشینی کند.
اما رفتار ابهام آمیز ترامپ اکنون با یک واقعیت روبهرو میشود، و آن اینکه دور دوم مذاکرات آمریکا و ایران در پاکستان، قرار است پیش از پایان آتشبس در روز سهشنبه برگزار شود. چند روز آینده ممکن است نشان دهد آیا راهبرد آشنای ارعاب ترامپ میتواند گشایشهای دیپلماتیک ایجاد کند یا کارایی آن در حال کاهش است. اگر این راهبرد شکست بخورد، ترامپ بار دیگر ممکن است با این انتخاب روبهرو شود که آیا مداخله نظامی آمریکا را تشدید کند یا خیر، اقدامی که میتواند پیامدهای فاجعهباری برای اقتصاد جهانی و محبوبیت رو به کاهش خودش داشته باشد.
یکی از گیجکنندهترین ویژگیهای این جنگ این است که سنجش صداقت آمریکاییها و ایرانیها درباره آن تقریباً غیرممکن است.
پس از ترور شمار زیادی از مقامهای ارشد حکومتی در ایران، هیچ فردی خارج از این کشور نمیتواند دقیقاً بگوید چه فرد یا افرادی تصمیمگیر نهایی در این کشور هستند. این مساله، ارزیابی راهبرد دیپلماتیک ایران را دشوار میکند.
حالوهوای ترامپ در این جنگ، دستکم آنگونه که در پست هایش در شبکه اجتماعیاش بازتاب یافته، مدام در حال تغییر است. هفته گذشته، مقامهای آمریکایی مدعی شدند که ایران آماده است حمایت از نیروهای نیابتی خود مانند حزبالله و حماس را کنار بگذارد و ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را نیز تحویل دهد. این موضوع میتواند یک پیروزی بزرگ برای دولت آمریکا باشد، اما تاریخ معاصر و اظهارات و رفتارهای اخیر ایران، تردیدهایی را برمیانگیزد.
با این حال، فراتر از لفاظیها و خصومتها، دلایل قانعکنندهای برای هر دو طرف وجود دارد تا از آغاز دوباره جنگ جلوگیری کنند. شاید هر دو کشور پیش از مذاکرات احتمالی، عمداً تنشها را افزایش میدهند تا فضای دیپلماتیک ایجاد کنند.
اصرار مکرر ترامپ بر اینکه توافق میان دو کشور در دسترس است، نشاندهنده کاهش اشتیاق او به جنگی است که در سال انتخابات میاندورهای در آمریکا، هزینههای اقتصادی و سیاسی سنگینی به همراه داشته است. روز شنبه، روزنامه والاستریتژورنال در گزارشی نوشت ترامپ با وجود لحن جسورانهاش، نگرانیهای جدی درباره پیامدها و خطرات تشدید درگیری دارد.
برای نظام ایران، صرف بقا در پایان جنگ یک پیروزی محسوب میشود. البته محاصره بنادر ایران توسط آمریکا تهدیدی برای اقتصاد ویران ایران است. هفتهها بمباران بیوقفه ایران، خسارات سنگینی به بار آورده است که بازسازی آن به تریلیونها دلار نیاز دارد.
«دیگر آقای خوشبرخورد تمام شد»
مواضع دولت آمریکا این پیام را میدهد که میتواند با افزایش فشار، مقاومت تهران را درهم بشکند.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا به خبرنگار «سیانان» درباره این سخن دونالد که «دیگر آقای خوشبرخورد تمام شد» و اگر رهبران ایران توافق پیشنهادی آمریکا را نپذیرند، همه پلها و نیروگاههایشان را بمباران خواهد کرد، گفت: «رئیسجمهور بهدنبال حداکثر اهرم فشار است.»
او در ادامه گفت «نگران نیست»، زیرا «سر و صداها و تحرکات» در ایران نشاندهنده حکومتی در حال فروپاشی است و پایان جنگ «خیلی دور» نیست.
رایت همچنین دولت آمریکا را بهخاطر مدیریت «فوقالعاده» شوک انرژی ناشی از جنگ ایران ستود، شوکی که قیمت بنزین را به بیش از ۴ دلار در هر گالن رساند.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد نیز روز یکشنبه تصویر مشابهی را ترسیم کرد. افزایش بازارهای سهام، ثبات قیمت نفت و شکاف در رهبری ایران، ا زجمله مواردی بود که او به آنها اشاره کرد و گفت تهران هرگز تا این حد منزوی نبوده است.
والتز به شبکه «سیبیاس» گفت: «ایران برگ برندهای ندارد و ما مطمئن هستیم که پای میز مذاکره خواهد آمد و در نهایت از اصرار خود برای دستیابی به سلاح هستهای دست خواهد کشید.»
او گفت: «ما در حال کاهش توانمندیهای آنها هستیم. ارتششان درهم شکسته شده است. برنامه موشکیشان درهم شکسته شده است. و اینک امیدواریم از مسیر دیپلماتیک، راه آسان را انتخاب کنند و نه راه سخت را، و در نهایت از جاهطلبی غیرقانونی خود دست بکشند.»
چنین انتظاراتی فشار زیادی بر معاون رئیسجمهور آمریکا، جیدی ونس، وارد میکند که رهبری مذاکرات آمریکا را با ایران بر عهده دارد. شبکه «سیانان» هفته گذشته در گزارشی خبر داد که پس از شکست دور اول مذاکرات واشنگتن و تهران، ترامپ درباره عملکرد معاونش از اطرافیانش پرسوجو کرده است.
از سوی دیگر، ایران ادعاهای آمریکا مبنی بر آمادگی برای عقبنشینی از مواضع خود را رد میکند.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، به رسانههای دولتی این کشور گفت اگرچه «پیشرفتهایی» در مذاکرات حاصل شده، اما شکافهای قابلتوجهی نیز درباره تنگه هرمز و مسائل هستهای باقی مانده است. او تأکید کرد که ایران اورانیوم غنیشده خود را تحویل نخواهد داد.
مانند ترامپ، قالیباف که رئیس مجلس ایران است، هم مخاطبان موافق و مخالف دولت کشورش را مدنظر قرار میدهد و هم پیش از هر مذاکرهای، سختگیرانهترین مواضع ممکن را بیان میکند.
ترامپ روز یکشنبه گفت نمایندگان آمریکا برای مذاکره با ایران به اسلامآباد خواهند رفت، اما ایران هنوز بهطور علنی برگزاری این مذاکرات را تأیید نکرده است.
همانند آمریکا، ایران نیز بهنظر میرسد بر این نظر است که دست بالا را دارد.
شواهد و رویدادها در این وضعیت پیچیده، ادعاهای دولت آمریکا درباره یک موفقیت بزرگ را تأیید نمیکنند.
حملات هوایی آمریکا و اسرائیل بدون شک خسارات شدیدی به نیروها، زیرساختهای نظامی و زرادخانههای موشکی و پهپادی ایران وارد کرده است، اما نظام همچنان پابرجاست و ایرانیان نتوانستهاند علیه حاکمان خود قیام کرده و آنها را کنار بزنند.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
همچنین هزینههای جانبی این جنگ نیز برای آمریکا سنگین بوده است. انسجام ناتو زیر سؤال رفته، زیرا ترامپ از نپیوستن کشورهای عضو این سازمان نظامی به جنگی که با آن مخالف بودند، خشمگین شده است. او حتی تهدید کرد تمدن ایران ممکن است نابود شود، تهدیدی که عملی نشد. همچنین دولت ترامپ هفته گذشته وارد تنش لفظی با پاپ لئوی چهاردهم شد و دیدگاههای ضدجنگ او را زیر سؤال برد.
با توجه به نظرسنجیهایی که نشان میدهد محبوبیت ترامپ بهدلیل این جنگ بهشدت کاهش یافته و به ۳۷ درصد رسیده است، دموکرات ها او را فردی گرفتار در بحران ایران و بدون ایده توصیف میکنند.
رو خانا، نماینده دموکرات از کالیفرنیا به شبکه «ایبیسی» گفت: «اورانیوم غنیشده هنوز وجود دارد. ما با یک حکومت تندروتر روبهرو هستیم. خامنهایِ جوانتر واقعاً خواهان توسعه سلاح هستهای است. آیا کسی باور دارد که ما اکنون کنترل بیشتری بر تنگه هرمز داریم؟ کمتر شده است. چین نفوذ بیشتری در ایران دارد.»
اکنون جنگ ایران بیش از یک هفته از بازه ششهفتهای که در ابتدا توسط مقامهای آمریکا بهعنوان حداکثر مدت آن مطرح شده بود، فراتر رفته است. ترامپ هرگز تا این حد برای پایان دادن به آن تحت فشار نبوده است، جنگی که قرار بود بهجای جسورتر کردن دشمن قسمخورده آمریکا، آن را مهار کند.