بیش از ۴۰ کشور جهان با هدف تضمین عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز پس از پایان جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل، یک ائتلاف بینالمللی تشکیل دادند.
همزمان با تشکیل ائتلافی متشکل از بیش از ۴۰ کشور برای بازگشایی تنگه هرمز، پیشنویس قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل نیز پس از فشار چین و روسیه و مخالفت فرانسه، از اجازه اقدام نظامی تهاجمی عقبنشینی کرده و به گزینههای دفاعی محدود شده است.
آگهی
آگهی
در حالی که بحران تنگه هرمز به یکی از مهمترین چالشهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی جهان تبدیل شده، تلاشهای بینالمللی برای بازگشایی این گذرگاه حیاتی وارد مرحله تازهای شده است. از یک سو، بیش از ۴۰ کشور در قالب یک ائتلاف جهانی برای تضمین آزادی کشتیرانی گرد هم آمدهاند و از سوی دیگر، شورای امنیت سازمان ملل در حال بررسی قطعنامهای است که با وجود تعدیلهای قابل توجه، همچنان با اختلافنظر قدرتهای بزرگ مواجه است.
این ائتلاف که نخستین نشست آن بهصورت مجازی و به میزبانی بریتانیا برگزار شد، پاسخی به شوک اقتصادی گسترده ناشی از بسته شدن تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که در شرایط عادی حدود یکپنجم نفت، گاز و سوخت هوایی جهان از آن عبور میکند. مقامهای اروپایی هشدار دادهاند که کنترل ایران بر این مسیر، نهتنها بازار انرژی بلکه زنجیره تامین جهانی، از جمله کودهای شیمیایی و مواد غذایی، را تحت تاثیر قرار داده و هزینههای زندگی را در بسیاری از کشورها افزایش داده است.
هدف اعلامشده این ائتلاف، «بسیج کامل ابزارهای دیپلماتیک و اقتصادی» برای بازگشایی امن و پایدار تنگه هرمز پس از پایان جنگ است. در عین حال، برنامهریزان نظامی نیز در حال بررسی سناریوهایی مانند اسکورت کشتیها و عملیات مینروبی هستند، اما تاکید شده که این اقدامات به مرحله پس از کاهش تنشها موکول خواهد شد.
قطعنامه شورای امنیت؛ از «تمام ابزارها» تا «اقدامات دفاعی»
همزمان با این تحرکات، بحرین پیشنویس قطعنامهای را به شورای امنیت ارائه کرده که بهطور مستقیم به موضوع امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز میپردازد. نسخه اولیه این طرح به کشورها اجازه میداد برای تامین امنیت عبور کشتیها از «تمامی ابزارهای لازم» استفاده کنند؛ عبارتی که در ادبیات سازمان ملل میتواند مجوز اقدام نظامی، حتی عملیات تهاجمی، تلقی شود.
اما این بند با مخالفت شدید چین و روسیه مواجه شد. این دو کشور هشدار دادند که چنین مجوزی میتواند به تشدید درگیریها و گسترش جنگ منجر شود. فرانسه نیز نگرانیهایی درباره پیامدهای استفاده گسترده از زور مطرح کرد.
در نتیجه، نسخه نهایی پیشنویس بهطور قابل توجهی تعدیل شد. در این نسخه، تنها استفاده از «اقدامات دفاعی لازم و متناسب با شرایط» مجاز دانسته شده و هرگونه اشاره به عملیات تهاجمی حذف شده است. این اقدامات دفاعی میتواند شامل اسکورت کشتیها، حفاظت از مسیرهای دریایی و مقابله با تهدیدات فوری باشد، اما اجازه حمله پیشدستانه یا عملیات نظامی گسترده را نمیدهد.
همچنین در این پیشنویس تصریح شده که کشورها میتوانند بهصورت مستقل یا در قالب ائتلافهای چندملیتی اقدام کنند، مشروط بر اینکه پیشاپیش شورای امنیت را مطلع سازند. این مجوز برای دورهای حداقل ششماهه در نظر گرفته شده است.
اختلافات عمیق در شورای امنیت
موضع قدرتهای بزرگ درباره این قطعنامه همچنان مبهم است. روسیه تاکید کرده که چنین طرحی «مساله اصلی را حل نمیکند» و راهحل واقعی، پایان جنگ است. چین نیز استفاده از زور را «غیرقانونی و کورکورانه» خوانده و نسبت به پیامدهای آن هشدار داده است.
در مقابل، فرانسه با نسخه تعدیلشده که بر اقدامات دفاعی تمرکز دارد، موضعی نسبتا مثبت اتخاذ کرده و بر ضرورت کاهش تنشها و پرهیز از تشدید درگیری تاکید دارد.
قرار بود شورای امنیت روز جمعه درباره این قطعنامه رایگیری کند، اما این جلسه به تعویق افتاد و اکنون انتظار میرود رایگیری در روز شنبه انجام شود. دیپلماتها میگویند این تاخیر فرصتی برای مذاکرات بیشتر و جلوگیری از وتوی احتمالی فراهم کرده است.
هرمز؛ اهرم ایران در جنگ
تنگه هرمز در هفتههای اخیر عملا به یکی از اصلیترین اهرمهای فشار ایران تبدیل شده است. کنترل این گذرگاه و اعمال محدودیت یا هزینه بر عبور کشتیها، موجب افزایش شدید قیمت انرژی و بیثباتی در بازارهای جهانی شده است.
در همین حال، دونالد ترامپ تاکید کرده که آمریکا مسئولیتی در قبال بازگشایی این مسیر ندارد و کشورهای وابسته به انرژی خاورمیانه باید خود این کار را انجام دهند. او همچنین از متحدان ناتو بهدلیل عدم مشارکت نظامی انتقاد کرده و خواستار نقشآفرینی بیشتر آنها شده است.
اما بسیاری از کشورهای اروپایی، از جمله فرانسه، نسبت به امکانپذیری گزینه نظامی تردید دارند و هشدار میدهند که چنین اقدامی میتواند خطرات گستردهای برای کشتیرانی و امنیت منطقه ایجاد کند.
اجماع بر هدف، اختلاف بر روش
مجموع این تحولات نشان میدهد که اگرچه اجماع جهانی بر ضرورت بازگشایی تنگه هرمز شکل گرفته، اما اختلافات جدی بر سر نحوه تحقق این هدف وجود دارد.
ائتلاف ۴۰ کشوری و پیشنویس تعدیلشده شورای امنیت بیانگر تمایل به استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و اقدامات محدود دفاعی است، در حالی که گزینه اقدام نظامی گسترده همچنان محل مناقشه است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با ادامه جنگ و تداوم فشار اقتصادی، تصمیمگیری درباره آینده هرمز نهتنها مسیر این درگیری، بلکه ثبات اقتصاد جهانی را نیز تعیین خواهد کرد.