تغییر رژیم در ایران رخ داده است؛ یا شاید هم نه. این یکی از اهداف جنگ است؛ یا شاید هم نباشد. اینها بخشی از پیامهای گیجکنندهای است که در روزهای اخیر از سوی دونالد ترامپ و دستیارانش صادر شده است.
عبارت «تغییر رژیم» این هفته مانند جنگندههایی که بر فراز خلیج فارس در پروازند، مدام از زبان مقامات آمریکایی شنیده میشود.
آگهی
آگهی
نیویورک تایمز مینویسد اما به نظر میرسد میان مقامات ارشد دولت آمریکا بر سر معنای این عبارت، یا اینکه آیا ایالات متحده و اسرائیل در طول چهار هفته جنگ علیه ایران به آن دست یافتهاند یا خیر، اختلاف نظر وجود دارد.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز سهشنبه در یک کنفرانس خبری بیانیهای قاطع صادر کرد: «این رژیم جدید، به دلیل اینکه تغییر رژیم رخ داده است، باید داناتر از قبلی باشد. رئیسجمهور ترامپ معامله خواهد کرد؛ او مایل به این کار است.»
تعریف رایج از تغییر رژیم، تحول اجباری حکومت یا رهبری است که منجر به تغییرات ساختاری در سیاستها و حکمرانی شود. با این حال، در ایران یک رهبری مذهبی مستبد و ضدآمریکایی، که همچنان به جنگ ادامه میدهد، پابرجا باقی مانده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی، روز دوشنبه در مصاحبه با شبکه ایبیسی نیوز نسبت به اینکه آیا واقعا چیزی در ایران تغییر کرده است، ابراز تردید کرد: «مشکل اصلی همان کسانی هستند که آنها را رهبری میکنند؛ یعنی این رژیم روحانی. اگر اکنون افراد جدیدی با دیدگاهی معقولتر نسبت به آینده در راس کار باشند، خبر خوبی برای ما و کل جهان خواهد بود. اما باید برای این احتمال، و شاید حتی این احتمال قوی، آماده باشیم که چنین نباشد.»
ادعای ترامپ: نابودی «دو رژیم» ایران
آقای ترامپ که جنگ را در ۲۸ فوریه با همکاری اسرائیل و از طریق حملهای که منجر به کشته شدن علی خامنهای و سایر مقامات ارشد شد آغاز کرد، اکنون مدعی است که ماموریت تغییر رژیم به انجام رسیده است. او حتی پا را فراتر گذاشته و میگوید ایالات متحده نه یک، بلکه دو رژیم ایران را از بین برده است.
او روز یکشنبه در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران گفت: «اگر نگاه کنید، ما همین حالا هم تغییر رژیم داشتهایم؛ چون آن یک رژیم متلاشی و نابود شد. آنها همگی مردهاند. رژیم بعدی هم تقریبا مرده است. و در مورد رژیم سوم، ما با افرادی متفاوت از هر زمان دیگری طرف هستیم. بنابراین من این را تغییر رژیم میدانم.»
اشاره دونالد ترامپ به «نابودی دو رژیم» احتمالا به حملات اولیه که منجر به کشته شدن رهبر سابق و مجروح شدن فرزندش مجتبی خامنهای شد، برمیگردد.
مجتبی خامنهای که توسط گروهی از روحانیون به عنوان رهبر جدید منصوب شده، از متحدان تندروی سپاه پاسداران محسوب میشود. او از زمان شروع جنگ در انظار عمومی ظاهر نشده است.
کریم سجادپور، پژوهشگر بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، میگوید: «در ایران تغییر پرسنل رخ داده است، نه تغییر رژیم. مردانی متفاوت با همان ایدئولوژی قبلی.»
الگوی ونزوئلا و بازگشت به امپراتوری
هدف دونالد ترامپ بیشتر از آنکه یک تحول همهجانبه در سیستم سیاسی باشد، «زدن سر نظام» برای روی کار آوردن کسی است که با خواستههای آمریکا موافقت کند.
او مدام از الگوی ونزوئلا صحبت میکند: حمله نظامی برای بازداشت نیکولاس مادورو در ماه ژانویه و مذاکرات متعاقب آن با رئیسجمهور موقت، دلسی رودریگز.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز دوشنبه اعلام کرد که ایالات متحده و اسرائیل مجبور شدند رهبر سابق و دستیارانش را بکشند زیرا دیپلماسی با آنها بسیار دشوار بود. او گفت: «آنها دیگر روی سیاره زمین نیستند زیرا به ایالات متحده دروغ گفتند و ما را در مذاکرات معطل کردند.»
چرا ترامپ از «تغییر رژیم عمیق» دوری میکند؟
علیرغم لحن تند، به نظر میرسد غریزه ترامپ برای پرهیز از متعهد کردن ایالات متحده به بازسازی کامل کشورهای متخاصم همچنان پابرجاست.
به نظر نیویورک تایمز، ادعای او مبنی بر اینکه «حذف فیزیکی رهبران همان تغییر رژیم است»، تلاشی برای بازتعریف این عبارت بوده تا بتواند بگوید هدف اصلی جنگ محقق شده است.
رزماری کلانیک، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده «اولویتهای دفاعی»، معتقد است: «یک جنگ واقعی برای تغییر رژیم در ایران به چکمههای روی زمین (نیروی زمینی) نیاز دارد؛ آن هم به تعداد زیاد. ترامپ به درستی نمیخواهد چنین سطحی از تلاش را متعهد شود، وقتی هزینهها و خطرات آن بسیار بیشتر از مزایایش است.»