با گذشت یک ماه از آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران، کاخ سفید همچنان ادعا میکند که به دستاوردهای چشمگیر در عملیات نظامی خود دست یافته است. با این حال، تغییر مداوم اهداف اعلامی جنگ، این پرسش را مطرح میکند که ایالات متحده تاکنون چه میزان از اهداف خود را محقق کرده است.
یک ماه از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل نخستین حملات خود را علیه ایران آغاز کردند میگذرد. این اقدام به سرعت به یک جنگ گسترده تبدیل شد و پیامدهای آن همچنان ادامه دارد. این درگیری نهتنها باعث بیثباتی در منطقه شده، بلکه زنجیرههای تامین جهانی را مختل کرده و به افزایش شدید قیمت نفت در سطح بینالمللی دامن زده است.
آگهی
آگهی
در همین حال، حملات به زیرساختهای انرژی همچنان ادامه دارد و یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت در جهان، یعنی تنگه هرمز، عملاً با اختلال جدی در رفتوآمد کشتیها مواجه شده و بسیاری از مسیرهای کشتیرانی همچنان بسته یا محدود باقی ماندهاند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، پیشتر پنج هدف مشخص را که واشینگتن باید پیش از پایان دادن به جنگ خود با ایران محقق کند، تشریح کرده بود. اما اکنون، با گذشت یک ماه و علیرغم اینکه برخی از اهداف کلیدی او مشخص نشده یا تحقق نیافته باقی ماندهاند، وی از احتمال «کاهش تدریجی» عملیات نظامی خبر داده است.
طبق اکثر گزارشها، حملات آمریکا و اسرائیل تواناییهای نظامی ایران را به میزان قابلتوجهی کاهش داده و تعداد زیادی از مقامات و فرماندهان ارشد را کشته است. اما این موفقیتهای تاکتیکی لزوما به معنای تحقق تمامی اهداف راهبردی رئیس جمهوری نیست.
بخشی از اهداف اعلامشده، ماهیتی پیچیده و دشوار برای تحقق دارند و در صورتی که ایالات متحده بدون دستیابی کامل به این اهداف از جنگ خارج شود و سپاه پاسداران همچنان در ساختار قدرت باقی بماند، رئیس جمهوری آمریکا با تبعات سیاسی در داخل آمریکا و پیامدهای گسترده در عرصه جهانی روبهرو خواهد شد؛ بهویژه در ارزیابیها از اینکه تصمیم او برای آغاز این جنگی اختیاری، که کل خاورمیانه را دستخوش تحول کرد و اقتصاد جهانی را به آشفتگی کشاند، تا چه حد دستاورد ملموس به همراه داشته است.
آقای ترامپ همواره تاکید دارد که روند عملیات در ایران، چه از نظر سرعت پیشرفت و چه از حیث دستاوردها، بهتر از برآوردهای اولیه بوده است. در این گزارش، اهداف اعلامشده از سوی او و میزان تحقق هر یک مورد بررسی قرار میگیرد.
نابودی کامل ظرفیت موشکی ایران
یکی از اهداف اصلی که رئیس جمهوری ایالات متحده در قبال ایران مطرح کرده، نابودی موشکهای این کشور و «ویران کردن صنعت موشکی و با خاک یکسان کردن آن» بوده است.
اکنون، دولت آمریکا میگوید توان موشکی ایران به شکل محسوسی کاهش یافته است، اما در عمل، ایران همچنان به شلیک موشک و بهکارگیری پهپادها ادامه میدهد؛ و حتی در شرایطی که آقای ترامپ مدعی شده بود مذاکرات با ایران در جریان است هم مجموعهای از حملات متوالی علیه اسرائیل انجام داد.
آقای ترامپ، روز پنجشنبه در کاخ سفید مدعی شد که نزدیک به ۹۰ درصد از موشکها و سامانههای پرتاب ایران از بین رفتهاند و توان تولید پهپاد و موشک، از جمله کارخانههای مرتبط، «بهشدت» کاهش یافتهاند.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
با وجود این ادعاها، روند تحولات میدانی در هفته گذشته نشاندهنده افزایش شدت حملات ایران بوده است؛ بهگونهای که تهران بهصورت مستمر موجهایی از پهپادها و موشکهای پیشرفته را به سمت اسرائیل و همچنین کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند، روانه کرده است.
کما اینکه خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامهای آمریکایی ناشناس گزارش داد که حمله موشکی اخیر ایران در روز روز جمعه به یک پایگاه نظامی آمریکا در عربستان سعودی، ۱۰ نظامی آمریکایی را زخمی کرد و به چندین هواپیما خسارت وارد کرده است.
نابودی زیرساخت صنعت دفاعی ایران
آقای ترامپ و دولت او تا همین هفته پیش، گاهی این مورد را بهعنوان هدفی مستقل مطرح میکردند و آن را بهعنوان جزئی از هدف «با خاک یکسان کردن صنعت موشکی» توصیف میکردند.
با این حال، در برخی مقاطع این هدف دیگر بهطور مستقل مطرح نشده و از فهرست اهداف کنار گذاشته شده است؛ بهطوری که پنتاگون عموماً آن را در قالب هدف اصلی، یعنی تضعیف یا نابودی توان موشکی ایران، ادغام کرده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) تاکید کرده که در حملات خود به ایران، مراکز تولید تسلیحات و همچنین تاسیسات ساخت موشک و پهپاد را هدف قرار داده است. با این وجود، ایران همچنان به حملات خود علیه کشورهای همسایه در خلیج فارس و نیز اسرائیل ادامه میدهد و مقامهای تهران مدعی هستند که میتوانند تا هر زمانی که لازم باشد به جنگ ادامه دهند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
به گفته تحلیلگران، ایران طی سالهای گذشته بهطور گسترده به تولید و ذخیرهسازی تسلیحات پرداخته تا برای چنین رویارویی آماده باشد. از همین رو، آنها هدف اعلامشده از سوی آقای ترامپ را چندان واقعبینانه نمیدانند. زیرا این تسلیحات، بهویژه پهپادها، میتوانند در تاسیسات نسبتا کوچک و در مقادیر زیاد تولید شوند. همچنین مشخص نیست چه تعداد از این تاسیسات وجود دارد.
نیروی دریایی و هوایی آنها را نابود کنید
آمریکا و اسرائیل مدعی شدند که توانشتهاند خیلی سریع برتری هوایی را در آسمان ایران به دست گیرند، بطوریکه آنها عمدتا بدون چالش پرواز کردهاند. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، روز پنجشنبه اعلام کرد که در جریان جنگ، واشنگتن بیش از ۱۵۰ کشتی ایرانی را تخریب یا به آنها آسیب زده است.
در اوایل ماه مارس، یک زیردریایی آمریکایی یک ناو جنگی ایرانی را با اژدر غرق کرد. در پی آن، دو کشتی دیگر ایرانی به نامهای «ایریس بوشهر» و «ایریس لاوان» در بندرهای سریلانکا و هند پهلو گرفتند و درخواست کمک از این کشورها کردند.
تا کنون هیچ اطلاعاتی از آمریکا مبنی بر غرق یا تصرف این کشتیها منتشر نشده است.
نیروی دریایی سپاه مجهز به ناوگان خود است . عمدتا از شناورهای کوچک برای حملات گروهی و کاشت مین استفاده میکند.
هنوز روشن نیست چه میزان از این نیروی دریایی فعال است و آیا مینهای دریایی کاشته شده یا خیر، اما شلیک موشکهای ایرانی همچنان تردد کشتیها در تنگه استراتژیک هرمز را با اختلال مواجه میکند.
هرگز اجازه نخواهیم داد ایران حتی به توانایی [بمب] هستهای هم نزدیک شود
دونالد ترامپ طی یک سال گذشته یک چرخش سیاسی جدی داشت. او ابتدا در ژوئن مدعی شد که آمریکا برنامه هستهای ایران را بهطور کامل نابود کرده است، اما سپس دستیارانش هشدار دادند که ایران تنها چند هفته تا ساخت بمب هستهای فاصله دارد و این هشدارها مبنای توجیه عملیات فعلی شد.
رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که روز جمعه تاسیسات هستهای این کشور هدف حمله قرار گرفتند. یک کارخانه تولید آب سنگین و یک مرکز تولید اورانیوم غنیشده کیک زرد هدف حملات بودند و اسرائیل بعدا رسما مسئولیت این حملات را پذیرفت.
اسرائیل پیشتر نیز حملاتی بر دیگر اهداف مرتبط با برنامه هستهای از جمله ترور یک دانشمند ارشد هستهای ایرانی را اعلام کرده بود.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
یکی از مهمترین پرسشهای باقیمانده در این جنگ این است که آیا آقای ترامپ قصد دارد حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران را که قابلیت استفاده برای ساخت سلاح هستهای را دارد، تصرف یا نابود کند.
ترامپ برای اولین بار روز دوشنبه گفت که آمریکا قصد دارد این اورانیوم را در اعماق یک تأسیسات کوهستانی مدفون است را بازیابی کند.
ترامپ تأکید کرد که بازیابی اورانیوم تنها در صورت رسیدن به توافق با ایران امکانپذیر خواهد بود. کارشناسان هشدار دادهاند که بدون اجازه تهران، تصرف این اورانیوم عملیاتی بسیار خطرناک است و مستلزم اعزام گسترده نیروهای آمریکایی به خاک ایران خواهد بود.
بالاترین سطح حفاظت از متحدان آمریکا در خاورمیانه
آقای ترامپ در پیامی تازه در شبکه اجتماعی تروث سوشال، هدف پنجم آمریکا را چنین اضافه کرد: «حفاظت در بالاترین سطح از متحدان ما در خاورمیانه، از جمله اسرائیل، عربستان سعودی، قطر، امارات عربی متحده، بحرین، کویت و دیگر کشورها. تنگه هرمز باید در صورت لزوم توسط دیگر کشورهایی که از آن استفاده میکنند محافظت و کنترل شود و آمریکا این کار را بر عهده نمیگیرد!»
آمریکا هماکنون هزاران نیرو در پایگاهها و تاسیسات دیگر در منطقه مستقر کرده است.
هنوز روشن نیست ترامپ تا چه حد مایل است برای محافظت از متحدان خاورمیانه در برابر تهدیدها اقدام کند، و این در حالی است که ایران همچنان توانایی حمله به این کشورها را دارد. همچنین مشخص نیست واشنگتن تا چه حد حاضر است برای تضمین باز ماندن تنگه استراتژیک هرمز پیشروی کند.
ترامپ در تصمیمگیری درباره نیاز آمریکا برای نظارت بر تنگه هرمز نوسان داشته است. او بار دیگر مهلتی را به ایران داده تا این تنگه استراتژیک را باز کند وگرنه با حمله به نیروگاههای خود مواجه خواهد شد، مهلتی که اکنون تا ششم آوریل تمدید شده است.
اهداف اضافی دیگری که در فهرست وجود ندارند
ترامپ از آغاز جنگ درباره تغییر رژیم صحبت کرده و مردم ایران را تشویق کرده است که پس از آنکه اسرائیل، با کمک آمریکا، حملاتی انجام داد که منجر به کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین ایران، و بخش زیادی از مقامات عالیرتبه این کشور شد، دولت خود را «به دست بگیرند».
هرچند دولت ترامپ رسما تغییر رژیم را به عنوان هدف اعلام نکرده، اما به وضوح نشان داده که قصد دارد سلطه ۴۷ ساله حکومت مذهبی ایران را خاتمه دهد.
ترامپ روز پنجشنبه در کاخ سفید گفت که حکومت ایران «به طور عمده نابود شده است».
او در مصاحبهای با شبکه خبری فاکس نیوز گفت: «میتوان واقعا گفت ما تغییر رژیم داشتهایم زیرا آنها کشته شدهاند.»
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
اکنون واشنگتن مدعی است که با عناصری از همان حکومت ایران در حال گفتگو است، تا بتواند سریعاً بحران را پایان دهد و تنگه استراتژیک هرمز را برای عبور کشتیها باز کند. با این حال، ایران همچنان به طور علنی اصرار دارد که با کاخ سفید مذاکره نمیکند.
همچنین، اهداف و آرزوهای اولیه ترامپ برای مردم ایران به نظر میرسد همچنان تحقق نیافته باقی مانده است. علاوه بر این، ترامپ پیشتر درباره پاکسازی ایران از توانایی تأمین مالی گروههای نیابتی در منطقه، مانند حماس در غزه، حزبالله در لبنان، حوثیها در یمن و نیروهای بسیج مردمی در عراق صحبت کرده بود.
مقامات کاخ سفید بهندرت بهروزرسانیهایی درباره این هدف ارائه کردهاند، هدفی که رئیس جمهوری آن را بهصورت «اطمینان از اینکه نیروهای نیابتی تروریستی منطقه دیگر نمیتوانند منطقه یا جهان را بیثبات کنند و به نیروهای ما حمله کنند» و «اطمینان از اینکه رژیم ایران نمیتواند به تسلیح، تأمین مالی و هدایت ارتشهای تروریستی در خارج از مرزهای خود ادامه دهد» توصیف کرده است.
هرچند ایالات متحده حملاتی علیه گروههای شبهنظامی مرتبط با ایران در عراق انجام داده و اسرائیل به نظر میرسد عملیات خود علیه حزبالله در لبنان را توسعه میدهد، دولت ترامپ هنوز توضیحی درباره نحوه توقف کامل حمایت تهران از این گروهها ارائه نکرده است.
با این وجود، کاخ سفید در بیانیهای تأکید کرد که جلوگیری از بیثباتی بیشتر منطقه توسط گروههای نیابتی ایران همچنان یکی از اهداف اصلی است و افزود که «نیروهای نیابتی ایران عملاً هیچ مقاومتی نشان نمیدهند، چرا که ارتش ایالات متحده بسیار قدرتمند و مرگبار است.»