در طول یک سال گذشته، دولت ترامپ با نوعی دیپلماسی نامتعارف، در حساسترین بحرانها به دیپلماسی بدون دیپلمات روی آورده است.در ژنو، مورد اعتمادترین فرستادگان دونالد ترامپ، استیو ویتکاف دوست او در حوزه املاک و دامادش، جرد کوشنر بودند که صبح با ایرانیها گفتوگو کردند و بعدازظهر با روسها و اوکراینیها.
روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز و شبکه تلویزیونی سیانان در گزارشی با تاکید بر دیپلماسی بدون دیپلمات ترامپ به نقش استیو ویتکاف و جرد کوشنر در مذاکرات جاری آمریکا با ایران و اوکراین پرداختهاند.
آگهی
آگهی
در این گزارشات آمده است که ویتکاف و کوشنر شاید نامتعارف باشند، اما یک ویژگی حیاتی را دارند که هر مذاکرهکننده موفق صلح به آن نیاز دارد و آن هم اختیار کامل از سوی رئیسجمهور است. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و سرمایهدار ثروتمند حوزه املاک، دهههاست دوست دونالد ترامپ است. جرد کوشنر هیچ سمت رسمی دولتی ندارد، اما همسر ایوانکا ترامپ، دختر رئیسجمهور است و در نتیجه عضوی از خانواده محسوب میشود. به نظر نمیرسد هیچیک جاهطلبی سیاسی جز صیقل دادن میراث ترامپ داشته باشند.
این رویکرد نمونهای آشکار از اعتقاد ترامپ مبنی بر آن است که وزارت خارجه آمریکا و شورای امنیت ملی، به عنوان دو نهادی که نزدیک به ۸۰ سال هماهنگی مذاکرات در بحرانهای جهانی را بر عهده داشتهاند، بهتر است در حاشیه بمانند. به این ترتیب، زوج ویتکاف و کوشنر در تلاشهای اخیر برای پایان دادن به بحران هستهای ایران که بیش از دو دهه ادامه یافته و نیز جنگ اوکراین که تنها چند روز تا ورود به پنجمین سال خود فاصله دارد، نقش محوری داشتهاند.
مذاکره به زبان معامله گران
به گفته منابع مختلف، آقای ترامپ به رویکرد آنان اطمینان دارد؛ اعتمادی که پس از مذاکرات سال گذشته برای دستیابی به آتشبس در غزه و بازگرداندن تمامی گروگانهای اسرائیلی در اختیار حماس تقویت شد. کشورهایی چون روسیه، ترکیه و دولتهای عربی حوزه خلیج فارس نیز از حضور این دو نفر با رویکرد معاملهمحور برخاسته از مذاکرات ملکی نیویورک استقبال کردهاند، بهویژه با توجه به انعطافپذیری بیشتری که از سوی ویتکاف و کوشنر ارائه میشود.
آنها به زبان معاملهگران سخن میگویند و زمان چندانی را صرف موعظه درباره حقوق بشر یا ملتسازی دموکراتیک نمیکنند. همچنین، در مواردی، طرفهای گفتوگوی آنان در مسائل دیپلماتیک ارتباط نزدیکی با معاملات تجاری خانوادههای ترامپ و ویتکاف دارند.
کوشنر در مصاحبهای در اکتبر گذشته گفت رویکرد او و ویتکاف به دیپلماسی مبتنی بر این است که «آدمهای معاملهگری» هستند که «باید مردم را درک کنند.»
یکی از اعضای موسسه بروکینگز در واشنگتن، گفت: «برخی از کشورها واقعاً از این ساختار غیررسمی در کاخ سفید استقبال میکنند.» اما او افزود: «من کسی را ندیدهام که از مهارتهای دیپلماتیک تیم فعلی بسیار تحت تأثیر قرار گرفته باشد.»
نظر روسها در مورد «ویتکاف و زیاتکاف»
یکی از افراد نزدیک به کرملین گفت که مقامات روسی از گرمی و اشتیاق آقای ویتکاف در مذاکرات استقبال میکنند، حتی اگر گاهی اوقات در مورد قابل اعتماد بودن او به عنوان یک پیامرسان تردید داشته باشند. اما او به وضوح در مورد مسائل مورد اختلاف واشنگتن و مسکو تازهکار بود و در ابتدا هیچ کارشناس آمریکایی دیگری را وارد مذاکرات نکرد. برای نمونه، به نظر میرسد ویتکاف از دیدارهایش با رئیسجمهوری روسیه با لحنی همسو با کرملین خارج میشود. او سال گذشته درباره مردی که یک تهاجم غیرقانونی و بیدلیل را آغاز کرد و هزاران اوکراینی را به کشتن داد، گفت: «من پوتین را آدم بدی نمیدانم.»
برخی روسها این زوج را «ویتکاف و زیاتکاف» مینامند؛ زیرا «زیات» در زبان روسی به معنای داماد است. ایرانیها نیز برای کوشنر لقب «داماد ترامپ» را برگزیدهاند؛ تعریفی که نفوذ او را ناشی از ازدواجش با ایوانکا، دختر رئیسجمهور میداند.
پیشینه ویتکاف و کوشنر در مذاکرات
رسانههای ایرانی گزارشها و ستونهایی را به حضور کوشنر اختصاص دادهاند. احمد زیدآبادی، تحلیلگر سیاسی و ستوننویس برجسته، در روزنامه عصر ایران نوشت که مشارکت کوشنر در مذاکرات «مثبت» است.
او گفت: «او نماینده وجه عملگرایانهتر و نرمتر ترامپ است.»
آقای ویتکاف در محافل املاک و مستغلات به خاطر معاملات بزرگ، از جمله خرید ساختمان وولورث، که زمانی بلندترین آسمانخراش نیویورک بود، در سال ۱۹۹۸ شناخته میشد. کوشنر نیز پس از پدرش، چارلز کوشنر، وارد کسبوکار املاک شد و بعدها فعالیت خود را به حوزه سرمایهگذاری خصوصی گسترش داد. کوشنر هیچ عنوان رسمی دولتی ندارد و حقوقی از دولت دریافت نمیکند، در حالی که ویتکاف بهعنوان «فرستاده ویژه» ایالات متحده فعالیت میکند.
در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، کوشنر هدایت توافقنامههای موسوم به «پیمانهای ابراهیم» را بر عهده داشت که روابط اسرائیل با چند کشور عربی را عادیسازی کرد، هرچند تلاش او برای پیوستن عربستان سعودی هنوز به نتیجه نرسیده است. سال گذشته نیز تلاشهای او برای مذاکره آتشبس در غزه حتی از سوی برخی دموکراتها مورد تمجید قرار گرفت، زیرا به پایان دادن به جنگی نزدیک شد که جو بایدن نتوانسته بود آن را خاتمه دهد.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
حامیان دولت معتقدند ویتکاف و کوشنر به دلیل ثروت شخصیشان مذاکرهکنندگانی ایدهآل هستند، زیرا کمتر در معرض تأثیرات فساد قرار میگیرند. با این حال، هر دو با پرسشهایی درباره تعارض منافع احتمالی روبهرو هستند.
زک ویتکاف، پسر ویتکاف، مدیرعامل شرکت رمزارزی خانواده ترامپ با نام «ورلد لیبرتی فایننشال» است. یک شرکت سرمایهگذاری مرتبط با امارات متحده عربی که سال گذشته نزدیک به نیمی از این شرکت را به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار خریداری کرد.
کوشنر نیز پیش از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، چندین میلیارد دلار از سرمایهگذاران خارجی از جمله صندوقهای ثروت دولتی عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی جذب کرد؛ کشورهایی که در دوره نخست ترامپ با آنها همکاری نزدیک داشت.
ایران و روسیه و راهبرد مشترک «تأخیر»
با این حال، در حالی که روسها و ایرانیها با ویتکاف و کوشنر وارد گفتوگو میشوند، هر دو کشور راهبرد مشترکی دارند: تأخیر.
برای ایران تأخیر آخرین راهبرد بقا برای نظام است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا که اوایل این هفته در اسلواکی و مجارستان بود اما در مذاکرات ژنو حضور نداشت، چشماندازی بدبینانه ارائه کرد.
او به خبرنگاران گفت: «کار سختی خواهد بود. دستیابی به توافق واقعی با ایران برای هر کسی بسیار دشوار بوده است، زیرا با روحانیون شیعه تندرو طرف هستیم که تصمیمهای الهیاتی میگیرند، نه ژئوپلیتیکی.»
در کنفرانس امنیتی مونیخ در آخر هفته گذشته، چندین شرکتکننده در حاشیه مذاکرات مربوط به اوکراین بارها تأکید کردند که روسیه نیز برای حضور در مذاکرات انگیزه دارد، اما دلیل قاطعی برای امضای توافق نمیبیند.
به گفته مقامهای نظامی و اطلاعاتی چند کشور غربی، ولادیمیر پوتین معتقد است در حال پیروزی است. او متقاعد شده است حتی اگر جنگ ۱۸ ماه تا دو سال طول بکشد، میتواند کنترل کامل منطقه دونباس را تثبیت کند.
با این حال، شباهتها در همینجا پایان مییابد. در مورد ایران، ترامپ دیپلماسی خود را با تهدید اقدام نظامی قریبالوقوع همراه کرده است. اما در پرونده روسیه و اوکراین، او فشار نظامی را کاهش داده و ارسال مستقیم تسلیحات به اوکراین را که در دوران بایدن با حمایت قوی کنگره انجام میشد، متوقف کرده است.