صادرات نفت قزاقستان پس از حمله پهپادی اوکراین و بدی هوا که فعالیت ترمینال دریایی کنسرسیوم خط لوله خزر در نووراسییسک را مختل کرد کاهش یافت. میدان بزرگ نفتی تنگیز نیز در ژانویه دچار توقف تولید شد.
تاسیسات نووراسییسک بخش عمده نفت قزاقستان را روی نفتکشهایی بارگیری میکند که راهی پالایشگاههای اروپایی هستند.
۲۹ نوامبر ۲۰۲۵ در حمله پهپادی دریایی، یکی از پهلوگاههای آب عمیق ترمینال (اسپیام-۲) از کار افتاد؛ پهلوگاهی که ظرفیت بارگیری آن تا ۸۰۰ هزار بشکه در روز است.
۱۳ ژانویه نیز پهپادها به دو نفتکش ماتیلدا و دلتا هارمونی در زمانی که در انتظار بارگیری نفت خام قزاقستان بودند حمله کردند.
ارلان اکنژانوف وزیر انرژی قزاقستان گفت این نفتکشها بخشی از ناوگان بهاصطلاح سایه روسیه نبودند.
او گفت: «هیچ محدودیتی برای این کشتیها اعمال نشده بود و آنها در هیچ فهرست خاکستری ثبت نشده بودند.»
مقامها اعلام کردند هر دو کشتی در آن زمان خالی بودند. گزارشی از تلفات جانی یا نشت نفتی منتشر نشد.
خط لوله سیپیسی
قزاقستان حدود ۸۰ درصد نفت خام خود را از طریق خط لوله سیپیسی صادر میکند و به این ترتیب این خط لوله به یکی از مسیرهای اصلی ورود نفت غیرروسی به اروپا تبدیل شده است.
این خط لوله از میدانهای نفتی حاشیه خزر در غرب قزاقستان تا نووراسییسک امتداد دارد و تولید بزرگترین پروژههای نفتی کشور از جمله تنگیز، کاشگان و کاراچاگاناک را که شرکتهای بینالمللی انرژی مانند شورون آنها را اداره میکنند منتقل میکند.
صادرات همچنین به دلیل اختلال موقت در میدان عظیم تنگیز در اوایل امسال تحت تاثیر قرار گرفت.
این اختلالها عرضه نفت سیپیسی بلند، نوعی نفت خام سبک با گوگرد کم که مورد توجه پالایشگاههای اروپایی است را محدودتر کرد.
به این ترتیب کاهش ارسالها از افزایش قیمت نفت در اروپا در ماه ژانویه حمایت کرد و خریداران را ناچار ساخت به دنبال انواع جایگزین بروند.
وابستگیهای نفتی اروپا
قزاقستان بیش از ۱۲ درصد واردات نفت اتحادیه اروپا را تامین میکند و مدتهای طولانی است که به عنوان شریک کلیدی در متنوعسازی منابع عرضه دیده میشود. این کشور در سال ۲۰۲۴ بخش عمده تولید روزانه یک میلیون و ۸۰۰ هزار بشکهای خود را به اروپا صادر کرد.
وزیر همچنین درباره پیامدهای مالی از دست رفتن نفت در نتیجه این حملات توضیح داد.
او گفت: «این نفت هنوز نه منتقل شده و نه فروخته شده است. در آینده با قیمتهای بازار فروخته خواهد شد. تنها پس از انجام معاملات است که تصویر کامل را خواهیم داشت و میتوانیم ارقام را اعلام کنیم.»
اولژاس بایدیلدینوف تحلیلگر انرژی با فرض قیمت مرجع ۶۰ دلار برای هر بشکه، زیان بالقوه قزاقستان را حدود یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار برآورد کرد.
این حملات همچنین به تنشهای دیپلماتیک دامن زد. آستانه با ارائه یادداشت اعتراضی رسمی به کییف، این حملات را اقدام تجاوزکارانه علیه زیرساختهای غیرنظامی خواند.
اوکراین اعلام کرد که این اقدامها با هدف تضعیف ظرفیت نظامی-صنعتی روسیه انجام شده است.
در حال حاضر دو مورد از سه پهلوگاه سیپیسی فعال است. تعمیر پهلوگاه آسیبدیده به دلیل بدی هوا کند شده و دو پهلوگاه جایگزین از امارات متحده عربی سفارش داده شده که انتظار میرود ظرف ۷۰ روز برسند.
سامانه سیپیسی سالانه میتواند بیش از ۷۲ میلیون تن نفت جابهجا کند و روسیه، شل، انی و چندین شرکت بینالمللی دیگر از سهامداران آن هستند.
توقف تولید در تنگیز
اختلال در صادرات قزاقستان با توقف تولید در تنگیز، بزرگترین میدان نفتی کشور، تشدید شد.
شرکت تنگیزشورویل به رهبری شورون پس از آنکه آتشسوزی در یک ژنراتور باعث قطع برق شد، در ۱۸ ژانویه به طور موقت تولید در میدان تنگیز و میدان مجاور آن کورولیو را متوقف کرد.
این شرکت جزئیات بیشتری درباره علت حادثه ارائه نکرده است.
بخش عمده نفت خام تنگیز از طریق کنسرسیوم خط لوله خزر (سیپیسی) صادر میشود و بهرهبردار پس از این حادثه درباره عرضه نفت سیپیسی بلند وضعیت فورس ماژور اعلام کرد.
شورون تنگیز را عمیقترین میدان نفتی فوق عظیم در حال تولید جهان توصیف میکند. برآورد میشود این میدان ۱۱٫۵ میلیارد بشکه ذخایر قابل برداشت داشته باشد، هرچند استخراج آن از نظر فنی پیچیده است.
به گفته ارلان اکنژانوف وزیر انرژی، این خاموشی تولید را حدود ۷٫۲ میلیون بشکه کاهش داد. او گفت حجم از دست رفته بعدا جبران خواهد شد و اهداف تولید سالانه تغییر نخواهد کرد.
تنگیز ظرفیتی تا ۹۰۰ هزار بشکه در روز دارد اما پیش از توقف تولید حدود ۳۶۰ هزار بشکه در روز تولید میکرد.
بهرهبردار اعلام کرد سامانه توزیع برق میدان از آن زمان دوباره راهاندازی شده و تولید به تدریج در حال بازگشت است.
شورون در طرح توسعهای که هدف آن افزایش تولید به نزدیک یک میلیون بشکه در روز، معادل حدود یک درصد عرضه جهانی است ۴۸ میلیارد دلار (۴۰٫۴۵ میلیارد یورو) سرمایهگذاری میکند، اما گلوگاههای صادراتی این برنامهها را کند کرده است.
این اختلال همچنین نگرانیها درباره امنیت انرژی در منطقه را افزایش داد. گاز همراه تولیدی در تنگیز به مناطق مانگیستاو و آتیرائو ارسال میشود و برای تولید برق محلی به کار میرود.
اکنژانوف گفت خانوارها با قطع برق روبهرو نشدند.
او گفت: «میخواهم توضیح بدهم اطلاعات مربوط به از کار افتادن سیستم نادرست است. هیچ اختلالی رخ نداد و هیچ کاربری، از جمله خانوارها، با قطع برق مواجه نشد.»
اولژاس بایدیلدینوف تحلیلگر انرژی نوشت واردات اضافی گاز و برق از روسیه به تثبیت سیستم کمک کرده و ضعفهای ساختاری در زیرساخت انرژی داخلی قزاقستان را برجسته کرده است.
چه در پیش است
ذخایر جهانی نفت در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ قرار است روزانه ۷۰۰ هزار بشکه افزایش یابد؛ رقمی که بیش از یک میلیون بشکه در روز کمتر از برآورد پیشین تحلیلگران بازار است.
با این حال آژانس بینالمللی انرژی در گزارش ژانویه خود پیشبینی کرده است که عرضه جهانی نفت در سهماهه نخست سال ۴٫۲۵ میلیون بشکه در روز از تقاضا فراتر رود.
اختلال در سیپیسی و خاموشی تنگیز باعث میشود تولید قزاقستان در چارچوب سهمیه تعیینشده اوپک پلاس بماند. وزیر انرژی گفت: «ما دقیقا در محدوده حجمهای اعلامشده حرکت میکنیم.»
این کشور در زمره تولیدکنندگان مازادی است که موظف شدهاند با کاهش تولید مازاد خود را جبران کنند.
با تشدید حملات اوکراین به مسیر اصلی صادرات نفت قزاقستان، این کشور در پی تعمیق همکاری با ایالات متحده برآمده است.
قزاقستان ۲۸ ژانویه درخواستی به آمریکا ارائه کرد تا داراییهای شرکت روسی تحت تحریم لوکاویل را خریداری کند. پنج روز پیش از آن، وزارت انرژی قزاقستان برای گسترش همکاریهای دوجانبه با همتای آمریکایی خود گفتوگو کرده بود.
این دیدار در حالی برگزار شد که قزاقستان به هیات تازه تاسیس صلح دونالد ترامپ پیوسته است.