همزمان با ورود ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» به خاورمیانه، گمانهزنیها از احتمال حمله آمریکا به ایران افزایش یافته است. همزمان، ترامپ روز دوشنبه گفت وضعیت درباره ایران «پیوسته در حال تغییر» است و رژیم ایران خواهان حصول توافق است. اما امکان حصول توافق چقدر است؟ آیا مانع حمله آمریکا میشود؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا روز دوشنبه در گفتگو با «اکسیوس» گفت که وضعیت درباره ایران «پیوسته در حال تغییر» است، زیرا یک «آرمادای بزرگ» به منطقه اعزام کرده، اما معتقد است که تهران واقعا میخواهد به توافق برسد.
آقای ترامپ گفت: «آنها میخواهند توافق کنند. این را میدانم. بارها تماس گرفتهاند. میخواهند گفتگو کنند.»
در همین راستا، یک مقام کاخ سفید روز دوشنبه گفت که اگر ایران مایل به تماس با واشنگتن باشد، آمریکا «آماده تعامل» است.
او درباره شروط گفتگو گفت: «فکر میکنم آنها شروط را میدانند. از این شروط آگاهاند.»
«گاردین» روز دوشنبه در گزارشی اعلام کرد که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آقای ترامپ علاوه بر خواستههای پیشین آمریکا یعنی «توقف غنیسازی اورانیوم در ایران»، «بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی» و «توقف حمایت ایران از شبهنظامیان نیابتی»، خواستههای جدیدی را برای توافق از جمله «بازگشت بازرسان تسلیحاتی سازمان ملل متحد»، «خارج کردن همه ذخایر اورانیوم غنیشده از ایران» و «محدود کردن برنامه موشکی جمهوری اسلامی»، مطرح کرده است.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد برنامه ایران و محور شیعی «موسسه مطالعات امنیت ملی» اسرائیل با اشاره به این که جمهوری اسلامی همواره با هدف «خریدن زمان»، «کاهش فشار» یا «گرفتن امتیازهای اقتصادی و سیاسی» بدون به خطر افتادن منافع بنیادین رژیم، مایل به مذاکره با آمریکا بوده است، گفت: «امروز مساله کلیدی این است که در پی ناآرامیهای داخلی و افزایش حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس، آیا خطوط قرمز رژیم ایران تغییر کرده است یا نه.»
به گفته او، ایران ممکن است با هدف امتیازگیری راضی شود از ذخایر اورانیوم غنیشده خود چشمپوشی کند. همچنین امکان یافتن راهحل برای مساله غنیسازی هم از طریق ابتکاراتی چون ایجاد کنسرسیوم چندملیتی غنیسازی وجود دارد. با این حال، از نظر این تحلیلگر اسرائیلی، مانع بنیادین برای دستیابی توافق گستردهتر، «امتناع رژیم ایران از محدود کردن تقویت توان نظامی متعارف و پایان دادن به حمایت از شبکه نیروهای نیابتی منطقهای است.»
آقای سیترینوویچ گفت: «تهران همچنان هرگونه نقش معنادار در حمایت از گروههای شبهنظامی در سراسر خاورمیانه را انکار میکند و این ادعا در واشنگتن و نزد متحدان آمریکا بیاعتبار است. اما از نگاه رژیم ایران، این نیروهای نیابتی و توانمندیهای متعارف، ابزار چانهزنی نیستند، بلکه ستونهای اصلی راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی به شمار میروند.»
او افزود: «بر این اساس، اگر واشنگتن بر حصول توافقی جامع پافشاری کند که در آن محدودیتهای هستهای به محدودیتهای موشکی، فعالیتهای منطقهای و حمایت از نیروهای نیابتی پیوند زده شود، چه برسد به پیوند دادن آن با دینامیکهای گستردهتر عادیسازی منطقهای، احتمال دستیابی به گشایش واقعی بسیار اندک خواهد بود.»
نگرانیها از حمله گسترده آمریکا
ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) روز دوشنبه تایید کرد که ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» در خاورمیانه مستقر شده است. علاوه بر این ناو هواپیمابر و گروه رزمی همراه آن، شامل سه کشتی جنگی مجهز به موشکهای کروز «تاماهاوک»، ایالات متحده بیش از ۱۰ جنگنده اف-۱۵ را نیز به پایگاههای مختلف در منطقه اعزام کرده است. همچنین بنابر گزارشها، چندین هواپیمای جنگی و سوخترسان آمریکایی در پایگاههای مختلف ایالات متحده در منطقه خاورمیانه و مدیترانه مستقر شدهاند.
به گزارش «نیویورکتایمز» به نقل از یک مقام آمریکایی، ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» و کشتیهای جنگی همراه آن در صورت صدور دستور حمله از سوی آقای ترامپ، ظرف یک تا دو روز آماده عملیات میشوند.
به گزارش «واشنگتنپست» به نقل از یک مقام فعلی و یک مقام پیشین آمریکایی، تجهیزات نظامی بیشتری نیز در حال اعزام به منطقه هستند. مقام فعلی گفت که استقرار کامل همه این تجهیزات دستکم یک هفته طول میکشد، اما این امر، دامنه کاملتری از گزینهها در اختیار آقای ترامپ قرار میدهد.
مقام پیشین آمریکایی نیز گفت که روند رایزنی و تصمیمگیری ممکن است حتی طولانیتر شود و هنوز روشن نیست که آیا اساسا حملهای انجام خواهد شد یا نه.
بنابر این گزارش، مقامات خاورمیانه بهطور فزایندهای نگراناند که ایالات متحده در روزهای آینده به ایران حمله کند. به گفته آنها این حمله میتواند چرخهای از حملات تلافیجویانه را علیه پایگاههای آمریکا در سراسر منطقه از سوی ایران و گروههای نیابتیاش به راه بیندازد.
به گزارش «اکونومیست»، مقامات کشورهای حوزه خلیج فارس در محافل خصوصی احتمال حمله گسترده آمریکا به ایران را بالا ارزیابی کردهاند. آنها بر این باورند که آقای ترامپ احتمالا رهبری سیاسی ایران را هدف قرار خواهد داد.
علی واعظ، مدیر بخش ایران در گروه بینالمللی بحران درباره هدف آمریکا از تقویت آرایش نظامی در منطقه سه سناریو را محتمل دانست و گفت: «در سناریو اول، کاربرد اصلی این آرایش بازداشتن ایران از انجام آنچیزی است که معاون رئیسجمهوری آن را اقدامی بسیار احمقانه دانست. تهدید به تلافی و حفاظت از نیروها و متحدان آمریکا میتواند رژیم ایران را از برداشتن گام نخست بازدارد و همزمان فشار تحریمها و انزوای دیپلماتیک افزایش یابد.»
اشاره آقای واعظ به سخنان روز جمعه که جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا است که با اشاره به آرایش نظامی آمریکا در خاورمیانه گفت که دونالد ترامپ میخواهد اطمینان حاصل کند «اگر جمهوری اسلامی دست به اقدامی بسیار احمقانه بزند، منابع لازم برای پاسخگویی را در اختیار داشته باشد.»
آقای واعظ درباره سناریوی دوم گفت: «این سناریو میتواند به حمله محدود علیه هدفی با ارزش بالا منجر شود. در اقدامات پیشین آمریکا علیه ایران، از جمله ترور قاسم سلیمانی در سال ۲۰۲۰ و عملیات چکش نیمهشب در ۲۰۲۵، رویکرد رئیسجمهوری آمریکا چنین بوده است.»
او افزود: «در این چارچوب، حمله آمریکا به یک دارایی مهم رژیم یا یک شخصیت کلیدی، با پیام «یک بار و تمام» همراه میشود؛ جمهوری اسلامی باید این ضربه را بهعنوان نشانه اجرای خط قرمز آمریکا بپذیرد، زیرا هرگونه پاسخ میتواند به واکنش شدیدتر از سوی یک ابرقدرت با برتری در تشدید درگیری منجر شود. ترجیح ترامپ معمولا «نمایشی اما کنترلشده» بوده است؛ ایران به هر دو اقدام قبلی واکنش نشان داد، اما بدون آنکه چرخه درگیری به جنگی گستردهتر تبدیل شود.»
علی واعظ درباره سناریوی سوم گفت: «در این سناریو، آمریکا یک عملیات وسیع را علیه ترکیبی از رهبران، داراییها و زیرساختهای راهبردی ایران، از جمله توان موشکی، آغاز میکند؛ چیزی نزدیک به یک کارزار «شوک و بهت» با هدف فلجکردن رژیم از نظر سیاسی و نظامی. اما این گزینه با خطر بالاتر واکنش تلافیجویانه ایران با آنچه از توان باقی ماندهاش دارد، همراه خواهد بود.»
نگرانیها از حملات تلافیجویانه رژیم ایران در حالی مطرح میشود که علاوه بر هشدارهای مقامات ایرانی مبنی بر این که هر حمله از جانب آمریکا را «جنگ تمامعیار» تلقی میکنند و به آن پاسخ خواهند داد، چندین گروه شبهنظامی مورد حمایت ایران از جمله کتائب حزبالله عراق، حوثیهای یمن و حزبالله لبنان نیز نسبت به هر گونه حمله آمریکا به جمهوری اسلامی ایران هشدار دادهاند.
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان روز دوشنبه در سخنانی با اشاره به حمله نظامی احتمالی آمریکا به ایران گفت: «در برابر هر گونه تجاوزی علیه ایران بیطرف نخواهیم بود.»
او تاکید کرد وقتی آمریکا علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی را تهدید میکند در واقع دهها میلیون نفر از پیروان او را تهدید کرده است و «ما باید با تمام توان و آمادگی با این تهدید مقابله کنیم.»
آقای قاسم با اشاره به اینکه جنگ علیه ایران ممکن است آتش را در کل منطقه شعلهور کند،افزود: «ما بر مقابله با این تهدید متمرکزیم و آن را تهدیدی برای خود میدانیم و اختیار کامل داریم که هر آنچه را برای مقابله با آن مناسب میبینیم، انجام دهیم.»
آقای سیترینوویچ گفت: «خطر تشدید درگیری در سطح منطقه بسیار، بسیار بالاست. بنابراین لازم است راهبرد پیش از آنکه حتی اولین هواپیما به پرواز درآید، بهروشنی تعریف و منتقل شود.»
به گزارش «معاریو»، بنابر ارزیابی ارتش و دستگاههای امنیتی اسرائیل، آمریکا تنها مدت کوتاهی پیش از آغاز حمله به ایران، ارتش اسرائیل را در جریان خواهد گذاشت.
بنابر این گزارش، با وجود این هشدار اولیه، افکار عمومی اسرائیل به اطلاعات دسترسی نخواهد داشت، زیرا هیچکس در دستگاه امنیتی نمیخواهد اطلاعات درز کند و موفقیت عملیات تهاجمی آمریکا را به خطر بیندازد.
با توجه به این که اسرائیل یکی از اهداف احتمالی حملات تلافیجویانه ایران خواهد بود، بنابر این گزارش، آمادهسازی و هشدارهای عمومی همزمان با موج نخست حملات در ایران انجام خواهد شد.