دو منبع مطلع به خبرگزاری رویترز اعلام کردند که آمریکا در حال اعمال فشار بر دولت جدید بولیوی است تا افراد مظنون به جاسوسی برای ایران را از خاک این کشور در آمریکای جنوبی اخراج کند و در اقدامی دیگر، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را در فهرست «گروههای تروریستی» قرار دهد.
این منابع آگاه که به دلیل حساسیت رایزنیها نخواستند نامشان فاش شود، اعلام کردند آمریکا از دولت بولیوی در لاپاز خواسته است که حزبالله لبنان و گروه فلسطینی حماس را که واشنگتن هر دو را بازوهای نیابتی ایران میداند، بهعنوان سازمانهای تروریستی معرفی کند.
این تلاش دیپلماتیک پشتپرده در حالی انجام میشود که آمریکا بهطور کلی به دنبال گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی خود در آمریکای لاتین و همزمان کاهش نفوذ رقبایش در این منطقه است.
یک منبع آگاه به طور جداگانه به رویترز گفته است که پس از عملیات بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس جمهوری ونزوئلا که اوایل ژانویه انجام شد، مقامهای آمریکایی به سرعت دولت رئیس جمهوری موقت این کشور، دلسی رودریگز، را تحت فشار گذاشتند تا سطح همکاریهای اقتصادی و امنیتی میان کاراکاس و تهران را کاهش دهد. این در حالی است که ونزوئلا و ایران طی سالهای گذشته روابطی نزدیک و اتحاد پایداری با یکدیگر داشتهاند.
بازیهای پنهان اطلاعاتی در آمریکای جنوبی
بولیوی، کشوری محصور در خشکی با جمعیتی حدود ۱۲ میلیون نفر که در قلب آمریکای جنوبی قرار دارد، در نگاه نخست مکانی بعید برای یک کشمکش نیابتی میان قدرتهای بزرگ جهان به نظر میرسد. با این حال، برخی مقامهای کنونی و پیشین آمریکا گفتهاند که این کشور به یک پایگاه مهم برای عملیات دیپلماتیک و اطلاعاتی ایران در سراسر این قاره تبدیل شده است.
به گفته مقامهای آمریکایی، یکی از دلایل اهمیت بولیوی برای ایران، وجود یک «فضای سهلگیرانه در حوزه ضدجاسوسی» است؛ فضایی که فعالیتهای اطلاعاتی خارجی را آسانتر میکند. افزون بر این، موقعیت جغرافیایی مرکزی بولیوی و هممرزی آن با چند کشور دیگر که بنا بر گزارشها برخی از آنها در سالهای اخیر هدف طرحهای عملیاتی حزبالله بودهاند، به این اهمیت افزوده است.
ریک توره، افسر ارشد بازنشسته سازمان سیا و رئیس پیشین مقر این سازمان در کاراکاس، گفت پایگاه اصلی عملیات دیپلماتیک و اطلاعاتی ایران در آمریکای لاتین، ونزوئلا بوده است. با این حال، بولیوی و نیکاراگوئه، که در آن یک دولت اقتدارگرا روابط سردی با واشنگتن دارد ، در سالهای اخیر بهعنوان «گرههای ثانویه» تهران در منطقه عمل کردهاند.
آقای توره گفت: «ارزش بولیوی برای تهران، فضای سیاسی سهلگیرانه، نظارت کمتر و موقعیت جغرافیایی مرکزی آن است.»
او افزود: «در عمل، الگویی که در سراسر آمریکای لاتین مشاهده میشود این است که ایران و حزبالله از سهلگیرانهترین حوزههای قضایی بهعنوان مراکز اصلی استفاده میکنند و سپس بهصورت آرام و پنهانی فعالیتهای خود را به کشورهای توانمندتر یا با ارزش بالاتر در اطراف گسترش میدهند.»
تحول در معادلات و صحنه سیاسی منطقه
اوو مورالس، رئیس جمهوری چپگرای بولیوی از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۹، در طول دوران ریاست خود روابط با ایران را در حوزههای دفاعی و امنیتی تعمیق بخشید و استدلال میکرد که هر دو کشور در مبارزه با «امپریالیسم آمریکا» متحد هستند.
از نگاه مقامهای آمریکایی، هم آقای مورالس و هم لوئیس آرسه، رئیس جمهوری چپگرایی که از سال ۲۰۲۰ تا اواخر سال میلادی گذشته قدرت را در دست داشت، تمایلی به همکاری با تلاشهای واشنگتن برای دور کردن بولیوی از ایران نشان نمیدادند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
اما اکنون شرایط تغییر کرده است. به باور مقامهای ایالات متحده، پیروزی «رودریگو پازِ» میانهرو در انتخابات ماه اکتبر، یک فرصت استثنایی ایجاد کرده است؛ انتخاباتی که با به قدرت رسیدن او، به نزدیک به بیست سال سلطه تقریباً مداوم حزب چپگرای حرکت برای سوسیالیسم (MAS) بر سیاست بولیوی پایان داده است.
دولت آقای پاز که میراثدار آشفتگی اقتصادی قابل توجه و یک پارلمان چندپاره شده است، در پی ترمیم روابط با واشنگتن بوده و همزمان سرمایهگذاری بخش خصوصی را تشویق کرده است. مقامهای آمریکایی بهطور علنی از انتخاب آقای پاز استقبال کردهاند و در ماه دسامبر، ایالات متحده بولیوی را واجد شرایط دریافت کمکهای بلاعوض ارائه شده از سوی نهاد مستقل آمریکایی «چالش هزاره» قرار داد.
سپاه و نیروی قدس در فهرست «تروریستی» اکوادور و آرژانتین
به گفته این منابع، فشارهای مرتبط با ایران در بولیوی بخشی از یک کارزار گستردهتر ایالات متحده در منطقه است. در ماه سپتامبر، اکوادور، متحد آمریکا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، حماس و حزبالله را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد و آرژانتین نیز هفته گذشته نیروی قدس ایران را در این فهرست گنجاند.
به گفته این منابع، هر دو اقدام با تشویق و حمایت مستقیم ایالات متحده انجام شده است.
هرچند تلاش آمریکا برای ایجاد فاصله ژئوپلیتیکی میان ایران و آمریکای لاتین سابقه دارد، اما نشانهها حاکی از آن است که این روند اکنون شتاب بیشتری گرفته است. منابع آگاه میگویند هیأتی متشکل از مقامهای وزارت امور خارجه و دستگاههای اطلاعاتی آمریکا در همین ماه به لاپاز رفتهاند تا از جمله درباره احتمال اعلام برخی گروهها بهعنوان سازمانهای تروریستی رایزنی کنند.
به گفته مقامهای آمریکایی، واشنگتن در حال بررسی و رایزنی درباره پیگیری قرار دادن گروههای مورد نظر در فهرست سازمانهای تروریستی در شیلی، پرو و پاناما است، هرچند هنوز روشن نیست این موضوع بهطور رسمی با مقامهای این کشورها مطرح شده باشد.
مقامهای ایالات متحده مدعی شدهاند که نیروهای حزبالله در همه این کشورها حضور داشتهاند. اکنون روسای جمهور همه این کشورها همسو با ایالات متحده هستند.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
وزارت امور خارجه پاناما اعلام کرده است که تاکنون درباره این مسئله با مقامهای آمریکایی گفتوگویی نداشته است. وزارت امور خارجه شیلی نیز از ارائه هرگونه توضیح خودداری کرد و وزارت امور خارجه پرو هم به درخواست رسانهها برای اظهارنظر پاسخی نداد.
یکی از برجستهترین تلاشهای نسبت داده شده به سپاه در آمریکای لاتین، طرح ادعایی ترور سفیر اسرائیل در مکزیک بود که خنثی شد. بر اساس گزارشها، این طرح که نخستینبار اواخر سال ۲۰۲۴ مطرح شد، بخشی از یک عملیات بزرگتر بود که توسط یک افسر نیروی قدس سپاه پاسداران در سفارت ایران در ونزوئلا هدایت میشد و سپس با همکاری سرویسهای امنیتی مکزیک، آمریکا و اسرائیل متوقف شد.
ایران ادعای آمریکا مبنی بر توطئه برای ترور سفیر اسرائیل در مکزیک را «بیاساس» خواند.