ژان-پیر و لوک داردن بهپاس مجموعه آثارشان جایزه اروپایی یک عمر دستاورد هنری را از آکادمی فیلم اروپا دریافت میکنند. یورونیوز کالچر با این دو فیلمساز درباره این جایزه، خطرهای هوش مصنوعی و دگرگونی سینمای اروپا گفتوگو کرده است.
ژانپیر و لوک داردن، فیلمسازان نامدار بلژیکی، برنده جایزه یکعمر دستاورد جوایز فیلم اروپا در سال آینده خواهند بود.
این زوج کارگردان، که به خاطر درامهای انساندوستانه و سرشار از همدلیشان مشهور هستند، نزدیک به ۴۰ سال است از چهرههای پیشرو سینمای مستقل اروپا محسوب میشوند. آنها در طول کارنامه درخشان خود شش جایزه در جشنواره کن به دست آوردهاند، از جمله دو نخل طلای کن برای Rosetta و L'Enfant (The Child).
آخرین جایزه آنها مربوط به سال گذشته برای Jeunes Mères (Young Mothers) بود که در «کروآزت» جایزه بهترین فیلمنامه را گرفت.
قدردانی از کار آنها در جوایز فیلم اروپا شامل جایزه بهترین مستند در سال ۱۹۹۷ برای Gigi, Monica… Et Bianca و جایزه فیلمنامهنویس اروپایی در سال ۲۰۱۱ برای Le gamin au vélo (The Kid With A Bike) میشود.
بخش فرهنگ یورونیوز با برادران داردن گفتوگو کرده تا درباره جایزه آتی آکادمی فیلم اروپا، خطرهای هوش مصنوعی در سینما و تحول کنونی سینمای اروپا صحبت کند.
فرهنگ یورونیوز: شما ژانویه آینده جایزه یکعمر دستاورد آکادمی فیلم اروپا را دریافت خواهید کرد. این جایزه برای شما چه معنایی دارد؟
Luc Dardenne: برای ما افتخار بزرگی است که این جایزه را دریافت میکنیم. فکر میکنم این موضوع بازتاب این واقعیت است که ما فیلمهایی ساختهایم که نوعی تداوم داشتهاند. منظورم تداوم در جستوجوی هنریمان است. کمی خودستایانه است که آدم درباره خودش اینطور حرف بزند، اما به هر حال، بدنهای از کار هست که در تلاش است شکل بگیرد و فکر میکنم بعد از مدتی میتوان گفت: «خب، درباره این دو برادری که حدود چهل سال است فیلم میسازند چیزی نسبتاً یگانه وجود دارد.» علاوه بر این، ما اروپایی هستیم، بنابراین آکادمی احتمالاً با خودش گفته است: «خُب، باید آنها را مورد تقدیر قرار دهیم!» (میخندد)
من افتخار گفتوگو با رئیس آکادمی، ژولیت بینوش را داشتم که به من گفت یکی از اهدافش این است که از طریق سینما، جامعه را بار دیگر انسانی کند. این جمله را چگونه تفسیر میکنید؟
Jean-Pierre Dardenne: باید همیشه در قبال گزارهها محتاط بود، حتی وقتی مهم هستند. نمونههای زیادی در طول تاریخ وجود دارد که به ما نشان میدهد سینما هیچچیز را انسانیتر نکرده است... اما میتواند به انسان بودن ما کمک کند. میتواند کمک کند انسانیتر شویم. بعضی فیلمها میتوانند چنین کاری بکنند. فیلمهای چارلی چاپلین، برای مثال، قطعاً میتوانند کمک کنند انسانتر شویم. درست است که سینما، همانطور که دیگر هنرها، میتواند ما را انسانیتر کند، حتی اگر فرهنگ هرگز جلوی بربریت را نگرفته باشد.
حرف او مرا به یاد تعریفی از سینما انداخت که همیشه دوست داشتهام: اینکه سینما ماشینی برای تولید همدلی است. این تعریفی است که خیلی خوب با فیلمهای شما جور درمیآید و میخواستم بدانم آیا به یاد دارید اولین فیلمی که از این نظر بر شما اثر گذاشت و در شما همدلی ایجاد کرد چه بوده است؟
Luc Dardenne: از میان فیلمهایی که، همانطور که شما میگویید، بر من اثر گذاشتهاند و در من میل به برادری، دوستی و حمایت متقابل برانگیختهاند، میتوانم به Sancho The Bailiff از کنجی میزگوچی اشاره کنم. وقتی برای اولین بار، که حالا دیگر مدتها از آن میگذرد، آن را دیدم، واقعاً احساس عمیق انسانیِ همدلی، دوستی و نزدیکی با قربانیان، ستمدیدگان و کسانی داشتم که تلاش میکردند زندگی بهتری برای خود بسازند.
فیلمهایی از این دست وجود دارد، برای مثال فیلمهای برسون. و گاهی برخی داستانهای عاشقانه. اگر به The Woman Next Door تروفو فکر کنم، این فیلم یک تراژدی است، اما پیچیدگی انسان را نیز به تصویر میکشد... آدم میتواند در فیلمی مثل The Woman Next Door احساس دوستی عمیق و نزدیکی عمیق با انسانها داشته باشد. ما خود را به این دو عاشق نزدیک احساس میکنیم، به داستانشان، به ناتوانیشان در اینکه یکدیگر را دوست داشته باشند و در عین حال همدیگر را دوست دارند. فراتر از این ناممکن بودن، چیزی بسیار عمیق و بسیار انسانی را تجربه میکنیم.
این همان چیزی است که سینما دربارهاش است. بهنظر من زبان مبارزهجویانهای نیست؛ زبانی است پیچیده. این احساسات پیچیدهاند. چون وقتی میزگوچی فیلمش را ساخت، سیاسی هم بود، چون فیلمی است که در آن کسی از بردگی رها میشود... اما در عین حال، داستانی پیچیده درباره روابط انسانی است.
به چارلی چاپلین اشاره کردید؛ مثال مشخصی به ذهنتان میرسد؟
Jean-Pierre Dardenne: همه فیلمهای چاپلین. چون در فیلمهای او سخاوتی بزرگ، روح مداوم نافرمانی مدنی در شخصیت ولگرد و ایمانی عظیم به زندگی وجود دارد. این هم مهم است. آن نوع سینما مهم است؛ سینمایی که به زندگی باور دارد و سرشار از زندگی است. فیلمهای چاپلین پر از زندگی هستند، شبیه مرثیههای عزاداری نیستند، و این زیباست. البته فقط او نیست، اما چاپلین را مثال زدم چون تا حدی معیار همه است. همه او را میشناسند و همه دستکم یک فیلم چاپلین را در طول زندگیشان دیدهاند. حتی اگر دیگر به سینما نروید، دستکم یک فیلم چاپلین دیدهاید. خوب است که سینما زیر نگاه مراقبِ ولگرد به حیات خود ادامه دهد.
Luc Dardenne: و البته پاولت گودار هم در این فیلمها در کنار چاپلین هست (در Modern Times و The Great Dictator). او هم فوقالعاده است. در Modern Times چنان زندگی به فیلم میآورد... فیلم باشکوهی است.
در طول دوران کاریتان، فیلمهای خود را در چندین جشنواره، از جمله البته کن، ارائه کردهاید. شما در موقعیتی ایدهآل بودهاید که شاهد تحول سینمای اروپا باشید. فکر میکنید این سینما در مسیر درستی حرکت میکند؟
Luc Dardenne: بهگمانم در دورهای از دگرگونیهای بزرگ زندگی میکنیم. وضعیت کنونی برای سینمای اروپا، سینمای جهان و همچنین سینمای آفریقا پیچیده است، چون ما معمولاً فراموشش میکنیم. برای آنها، وضعیت بیشتر مالی و عملی است. اما چه خواهد شد؟ نمیدانم. و اینکه وضعیت دقیقاً چیست، از آن هم کاملاً مطمئن نیستم.
راههای مختلفی برای نگاه کردن به آن وجود دارد. فکر میکنم نگاهِ نویسندگان و فیلمسازان، مردان و زنان، دوام خواهد آورد. پرسش این است: آیا آنها همچنان امکانات فنی، عملی و مالی برای بیان خود، برای نقد کردن، برای دوست داشتن و واداشتن جهان به دوست داشتن را خواهند داشت؟ آیا این هنوز ممکن خواهد بود؟ با توجه به کاهش تعداد سالنهای سینما و افزایش پلتفرمهای پخش آنلاین که، هر چه هم بگویند، بههرحال سطحی از استانداردسازی را میطلبند، باید بگویم در برابر چنین وضعیت پیچیدهای تنها چیزی که نسبت به آن یقین دارم این است که باید بجنگیم.
ما، یعنی نویسندگان، فیلمسازان و تکنسینهای سینما، همچنین بهرهبرداران سالنها و مدیران شبکههای تلویزیونی و پلتفرمهای پخش آنلاین، کسانی هستیم که سینما را دوست داریم و نمیخواهیم هوش مصنوعی برایمان فیلم بسازد. ما نمیخواهیم بازیگران و بازیگران زن جایگزین شوند یا فیلمها توسط هوش مصنوعی تدوین شوند. باید مطمئن شویم که حس انسانیت در سینما باقی میماند. باید برای این موضوع بجنگیم. باید از واگذار کردن همه دادههای خود به هوش مصنوعی سر باز بزنیم.
در عین حال، باید از آن بهعنوان ابزار هم استفاده کنیم، چون برای برخی چیزها مفید است، اما این مسئله بزرگ امروز است. فکر نمیکنم سینما بهعنوان رسانه از بین برود. همچنان وجود خواهد داشت، اما باید بازتابدهنده نگاهی واقعاً انسانی، از سوی زن یا مردی باشد که با موجودات زنده فیلم میسازد؛ فیلمی میسازد که زنده است.
با توجه به فشار جنونآمیز برای استفاده بیشتر از هوش مصنوعی در همه جنبههای زندگیمان، آیا این هنوز امکانپذیر خواهد بود؟
Luc Dardenne: امیدوارم. اما باید برایش بجنگیم. و برای آزادی هم، چون در سینما آزادی وجود دارد. فیلمسازانی مثل روسلینی، گدار و انیس واردا آزادی بزرگی داشتند. آیا اگر ابزارها نوشتن و ساختار فیلمها را دیکته کنند هنوز میتوانیم آن آزادی را بیابیم؟ بنابراین فکر میکنم باید نسبت به همه این ابزارهای جدید محتاط باشیم. میتوانیم از آنها استفاده کنیم، اما خردمندانه و بدون اینکه خیال کنیم بر آنها مسلط هستیم. وگرنه سرانجام توسط آنها بلعیده خواهیم شد. و شاید این جایزهای را که قرار است بگیریم اینگونه تفسیر کنم. ما صنعتگرانیم. روز به روز روی فیلمها کار میکنیم. کاری میکنیم، دوباره انجامش میدهیم، از نو شروع میکنیم... امیدوارم این کار، این تلاش هم مورد تقدیر قرار بگیرد.
بهنظر میرسد هر سال تهدید تازهای برای سینما ظاهر میشود؛ از کووید، که بسیاری از سالنها را بست، تا ظهور پلتفرمهای پخش آنلاین. حالا نوبت هوش مصنوعی است، فناوریای که میتوان آن را تهدیدی وجودی برای سینما بهعنوان هنر، و همچنین برای آفرینش انسانی بهطور کلی توصیف کرد.
Jean-Pierre Dardenne: من دربارۀ هوش مصنوعی چیزی نمیدانم، بنابراین باید خیلی مراقب باشیم که بحثها را، به اصطلاح، به گفتوگوی قهوهخانهای تبدیل نکنیم. چند روز پیش پزشکی از یک بیمارستان بلژیک را شنیدم که درباره اینکه درمان نوعی سرطان تا چه حد شخصیتر خواهد شد صحبت میکرد. او توضیح میداد که چگونه هوش مصنوعی به آنها امکان میدهد طیفی از دادهها را پردازش و تحلیل کنند. میگفت بدون هوش مصنوعی نمیتوان این کار را کرد. بنابراین این فناوری میتواند چیزی شگفتانگیز باشد. اما مثل هر چیز دیگری، به این بستگی دارد که چگونه از آن استفاده خواهیم کرد. البته کسانی هستند که تنها وسواسشان سود به هر قیمت است؛ تبلیغات به هر قیمت. آنها پیش از این هم چنین بودند، بنابراین این هوش مصنوعی وسیلهای خواهد بود برای تقویت اقدامات و عطش سودشان. اما دیگرانی هم هستند که برایشان میتواند منبع کمک، ابزار کار باشد. فکر میکنم میتواند چنین باشد؛ ابزاری برای کار.
Luc Dardenne: در پزشکی، در بومشناسی، در همه حوزههایی که باید در رابطه با مسائل اقلیمی زیر نظر بگیریم... هوش مصنوعی نقشی واقعی ایفا خواهد کرد، این دیگر مسلّم است. اما وقتی پای هنر و سینما در میان است، که بیشتر از همه تحت تأثیر قرار میگیرد، برای ما سینما هنر مکانیکی است. اگر روزی شبیهِ واقعیت را با خودِ واقعیت اشتباه بگیریم، کارمان تمام است؛ و کار جامعه هم همینطور.
Jean-Pierre Dardenne: بله، اما همین که دربارهاش صحبت میکنیم نشان میدهد هنوز به آن نقطه نرسیدهایم.
Luc Dardenne: اما بعضیها هستند که چون این کار فوقالعاده سودآور است، هیچ تلاشی برای متوقف کردن آن نخواهند کرد، و ما باید در برابرشان بایستیم.
به لطف فیلمهای شما و همچنین آثار کارگردانانی چون امانوئل مار، لوکاس دونت و میشائیل رُسکام، فقط برای نام بردن از چند نفر، بلژیک هر روز سهم بیشتری از بهرسمیتشناخته شدن بینالمللی را به دست میآورد. آیا میگویید سینمای بلژیک در وضعیت خوبی است؟
Jean-Pierre Dardenne: وقتی به زمانی که شروع کردیم و مستندهایمان را میساختیم فکر میکنم، احساس میکنم حالا اتفاقهای بیشتری در جریان است؛ غنای بیشتری. منظورم ثروت مالی نیست، منظورم غنای فیلمها، تنوع فیلمهایی است که امروز نسبت به ۴۰ یا ۵۰ سال پیش وجود دارد. قطعاً ثروتی از فیلمسازان وجود دارد، از جمله کسانی که همین الآن نام بردید. دیگرانی هم هستند. و نه فقط در داستانپردازی، بلکه در مستند هم، که همیشه جریان مهمی در سینمای ما بوده است. چون در بلژیک امکانات محدود بود و قالب مستند اجازه میدهد با منابع کمتری کار کنید. از این نظر میگویم وضعیت خوبی دارد، اما مثل همه سینمای اروپا، قربانی دشواریهای مالیای است که با آن روبهرو هستیم.
ما در اینجا خوششانسیم که به فرانسه نزدیکیم... و اکثر فیلمهای ما، حتی فیلمهای هلندی، عمدتاً با همکاری صنعت سینمای فرانسه تولید میشوند. همه ما در اروپا بهشدت خوشبختیم که «استثنای فرهنگی» را داریم، چیزی که فرانسه آن را پیش برد. به همین دلیل هم مهم است که اروپا به فیلمسازان جایزه بدهد. اگر اروپا روزی تصمیم بگیرد «استثنای فرهنگی» را لغو کند و با فرهنگ مانند یک کالای صرفاً تجاری برخورد کند، واقعاً فاجعه خواهد بود. سپر حفاظتی ما واقعاً همین استثنای فرهنگی است. این استثناست که هنوز به سینمای اروپا اجازه میدهد امروز با تمام تنوع و غنایش وجود داشته باشد.
البته در خود فرانسه هم تهدیدهایی وجود دارد. این را با ونسن بولوره و کانال+ میبینیم که میگویند میخواهند از حمایت خود از صنعت سینما بکاهند. این کاهش بودجه طبیعتاً بر تولید فیلمهای فرانسوی اثر خواهد گذاشت. بهنظر میرسد سینما در معرض از دست دادن اهمیت خود در جامعه است و فرهنگ بیش از پیش به کالایی برای مصرف شدن، یا بدتر، نادیده گرفته شدن تبدیل میشود.
Luc Dardenne: ما همراه با میشل هازانوویسیوس و دیگر فیلمسازان فرانسوی، همچنین کارگردانان آلمانی و فنلاندی، از استثنای فرهنگی دفاع کردهایم... از پیش متوجه شده بودیم که کمیسیونرهای مسئول سینما، صنعت و اقتصاد به ما میگفتند: «واقعاً فکر میکنید هنوز خوب است که از این استثنای فرهنگی دفاع کنیم؟» سریال «Borgen» بود... «ببینید، دانمارکیها آن را به همه زبانها ترجمه کردهاند و همه دوستش دارند. و این سریال در دانمارک ساخته شده. فردا جای دیگری ساخته خواهد شد. آیا هنوز لازم است از افراد، فیلمسازانی که آثار یگانه خلق میکنند دفاع کنیم؟ داریم به سوی سینمای سریالی تلویزیون حرکت میکنیم» و از این حرفها... ما با اینها جنگیدیم.
ما با سریالهای تلویزیونی مشکلی نداریم، بعضیشان بسیار خوب هستند، از جمله همان سریالی که اشاره کردم. اما گفتیم: «خانمها و آقایان، باید درک کنید که صنعت فیلم یعنی شغلها.» ملاحظات اقتصادیای وجود دارد که باید دربارهشان صحبت شود. موضوع زاویه دید هم هست، زاویه دیدی که میلیونها اروپایی و دیگران با هم شریکاند. میلیونها نفر هستند که یک اثر یگانه را تماشا میکنند. و وقتی از سالن سینما بیرون میآیند، پس از دیدن یک فیلم، با هم حرف میزنند. فیلم را دیدهاند، بعد دوباره با بحث کردن دربارهاش آن را مرور میکنند و این بحث ایجاد میشود. این یک بحث عمومی است و بخشی از دموکراسی. کسی به شما دیدی از جهان و واقعیت را پیشنهاد میکند. چه علمیتخیلی باشد چه واقعگرایانه، شما دربارهاش صحبت میکنید. این دعوتی به بحث است که به شما داده میشود.
اگر استثنای فرهنگی را کنار بگذاریم، به نظامی میرسیم که صرفاً توسط سود دیکته میشود. به پایینترین مخرج مشترک میرسیم و دیگر فردیت نخواهیم داشت. اجازه دهید فردیت وجود داشته باشد! پولش را بدهید، به خدا! وظیفه خود را بهعنوان نمایندگان سیاسی اروپا انجام دهید! آنها باید به یاد داشته باشند که فرهنگ صرفاً یک کالای دیگر نیست. مردم فکر میکنند، تأمل میکنند، تحت تأثیر قرار میگیرند و احساسشان، خودِ فکر است.
احساس، خودِ فکر است...
Luc Dardenne: مردم تمایل دارند این را فراموش کنند. احساس چیزی نیست که تجربهاش کنیم و بعد فراموشش کنیم. نه، با ما میماند. همه ما تحت تأثیر صحنهای در یک فیلم قرار گرفتهایم... و اگر این صحنهها همگی شبیه هم شوند، دیگر تحت تأثیرشان قرار نخواهیم گرفت. میگذرند، آنها را مصرف میکنیم و فوراً فراموششان میکنیم. امیدوارم واقعاً این را حفظ کنیم. در اینجا، همانطور که برادرم گفت، اروپا نقشی بزرگ برای ایفا کردن دارد. شاید این جایزهای که قرار است به ما بدهند راهی است برای گفتن اینکه: «اینجا دو فرد یگانه هستند که فیلمهای یگانه میسازند. این باید ادامه پیدا کند.»
آیا فیلمهای اخیر خاصی بودهاند که برایتان برجسته بوده و بر شما اثر گذاشته باشند؟
Luc Dardenne: La Gradiva. این یک فیلم بسیار خوب فرانسوی-ایتالیایی از مارین آتلان است. فیلم زیبایی است که روی هر دوی ما اثر گذاشته است. ما آن را با چند روز فاصله دیدیم. اما میبینید، ما دو نفر هستیم؛ برادرم فیلم را در لیژ دید، من در بروکسل. به هم زنگ میزنیم و درباره فیلم حرف میزنیم. میتوانید این را در صدها هزار نفر ضرب کنید. ما فیلمی میبینیم، حرف میزنیم، بحث میکنیم و این گفتوگو مردم را وادار میکند درباره جامعه صحبت کنند. بنابراین سینما به بحثی کمک میکند که، امیدوارم، تغییر ایجاد کند و چیزها را پیش ببرد.
Jean-Pierre Dardenne: این آخرین فیلمی است که دیدهایم و فکر میکنم از بزرگهاست. از فیلمهایی است که اخیراً بیش از همه من را تحت تأثیر قرار داده است. و نمونه خوبی از فیلمی است که واقعاً زنده است.
Luc Dardenne: او کار کرده، تدوین کرده، جستوجو کرده، بد خوابیده، رنج کشیده... و بعد خوشحال شده چون راهحلی پیدا کرده... این همان چیزی است که هنر دربارهاش است. همیشه لذتبخش نیست، برعکس. چیزها طبق برنامه پیش نمیروند. شکست میخوریم. از نو شروع میکنیم. و وای، همهچیز را خراب کردهایم! حالا چه کنیم؟ سعی میکنیم دوباره تدوین کنیم... جستوجو میکنیم و چیزهایی پیدا میکنیم. این شگفتانگیز است. این حرفه همچنان حرفهای شگفتانگیز باقی میماند.
چه توصیهای به فیلمسازان جوانی میکنید که میخواهند همانطور که خودتان گفتید وارد این حرفه شگفتانگیز شوند؟
Jean-Pierre Dardenne: باید در کنار دیگران باشید. باید دوست داشته باشید. این روزها میتوانید با گروهی از دوستان و با یک تلفن همراه فیلم بسازید. شروع کنید و چیزها را امتحان کنید. دیدن فیلمها هم خوب است، و پیشنهاد میکنم فیلمی را که همین حالا دربارهاش صحبت کردیم ببینند... تا ببینند یک کارگردان زن جوان امروز چگونه موفق میشود آن یگانگی، آن غنا و آن آزادی را حفظ کند. چون آسان نیست، خودمان خوب میدانیم، و باید راهتان را بجنگید. بعد این میل افراطی به موفق شدن هست... میفهمیم، هیچکس نمیخواهد شکست بخورد. اما این وسواس موفقیت و بهرسمیتشناخته شدن وحشتناک است. در مورد La Gradiva میبینیم که در میان همه اینها، زنی هست که موفق میشود و واقعاً چیزی به میز اضافه میکند. این فقط یک فیلم دیگر نیست.
آخرین فیلمتان، Jeunes mères، سال گذشته در کن نمایش داده شد و جایزه بهترین فیلمنامه را گرفت. اگر اشتباه نکنم، این ششمین جایزه شما در «کروآزت» است. همه آنها را کجا نگه میدارید؟
Luc Dardenne: (میخندد) قدیمها اینقدر جایزه نبود؛ مدرکها بود، طومارهای کاغذی... دو نخل طلای کن داریم و بعد، درست است، جوایز دیگری برای فیلمنامه، برای کارگردانی... آنها در دفتر تهیهکننده هستند!
**پس ماجرا این نیست که «سهتا در یک خانه، سهتا در خانه دیگر» باشد؟ **
Luc Dardenne: (میخندد) نه، هنوز نه!
میتوانید درباره پروژه بعدیتان چیزی بگویید؟
Jean-Pierre Dardenne: اگر همهچیز طبق میلمان پیش برود، امیدواریم سال آینده... در سپتامبر یا اکتبر فیلمبرداری را شروع کنیم. تنها چیزی که میتوانم بگویم همین است، اما در حال حاضر اصلاً مطمئن نیستیم، چون صفر یورو داریم.
با توجه به اتفاقهایی که در فرانسه، ایتالیا و بلژیک میافتد؛ منظورم اعتراضهای دانشجویی و تظاهرات علیه هزینه بالای زندگی است... با توجه به فیلمهای شما که با زندگی روزمره و بقا در جامعهای سروکار دارد که مشکلات روزمره را تشدید میکند، آیا این جنبشهای اجتماعی برای شما منبع الهام هستند؟
Luc Dardenne: فیلمنامه فیلم بعدی ما پیش از این رویدادها تمام شده بود، بنابراین نمیتوانم بگویم الهامبخش آن بودهاند. اما این مطالبه عدالت بیشتر خیلی به ما کمک میکند. ما الهام زیادی از واقعیت، از این مبارزهها میگیریم، مبارزههایی که گاهی فردی، ناشناخته، حتی تقریباً مخفیانهاند، اگر بتوانم چنین بگویم. بنابراین طبیعی است که به آنها علاقهمند باشیم. و اینکه جوانان در فرانسه و بلژیک مطالبات مشخصی دارند، عالی است. موضوع فقط مخالفت با این یا آن نیست... آنها چیزهای ملموسی میخواهند که یک دولت دموکراتیک معمولاً باید بتواند فراهم کند. آموزش یک خیرِ مشترک است. این خیر مشترک باید وجود داشته باشد و در بهترین شکل ممکن در یک جامعه دموکراتیک وجود داشته باشد. مشکل واقعیای هست و فقط در فرانسه نیست، همهجا هست. چه برسد به ایالات متحده!
حقوق اجتماعی خوشبختانه امروز برجسته شدهاند؛ یعنی حق غذا، حق آموزش، حق مراقبتهای درمانی. به همین دلیل بود که دموکراتها در ایالات متحده پیروز شدند. چون مردم به یاد آوردند که عدالت اجتماعی و عدالت اقتصادی وجود دارند و از اینکه با معادل ۱۵۰۰ یورو در ماه زندگی کنند خسته شدهاند... خانوادهای با دو کودک که باید راهی بیابند آنها را به مدرسه بفرستند، غذا سر سفره بگذارند، به گردش بروند، تعطیلاتی داشته باشند؛ این دیگر ممکن نیست. و مردم این را حس میکنند و با خود فکر میکنند: «آنها ما را دست میاندازند، دیگر به ما علاقهای ندارند، برایشان مهم نیستیم.» فیلمهای ما، در عین اینکه فعالگر یا سیاسی به معنای دقیق نیستند، همیشه شخصیتهایی را نشان دادهاند که در وضعیت اقتصادی و اجتماعیای گرفتارند که با فقر و سختی مادی پیوند دارد. این برای ما بسیار مهم است. و فیلمی که میخواهیم بسازیم هنوز هم اگر بتوانم چنین بگویم بخشی از همین سنت است. درباره مردمی است که خود را در وضعیت دشواری مییابند که آنها را به دام میاندازد و برای رها شدن از آن مبارزه میکنند.
در پایان، اخیراً خوششانس بودم که در جشنواره لومیر امسال شرکت کنم؛ جشنوارهای که از برادران کوئن تجلیل کرد. آنها با هم کار میکنند اما جداگانه هم کار کردهاند. شما چطور؟ آیا تاکنون وسوسه شدهاید مدتی جداگانه کار کنید؟
Jean-Pierre Dardenne: (میخندد) تا این لحظه که نه، کاملاً! نمیدانم همیشه در ذهن برادرم چه میگذرد... برای من هرگز چنین چیزی به ذهنم نرسیده است. شاید ۲۰ یا ۳۰ سال دیگر! (میخندد)
Luc Dardenne: با تمام احترامی که برای برادران کوئن قائلم، فکر میکنم آنها هم در قالب زوج بهترند!
باید اعتراف کنم که من هم با شما موافقم...
Luc Dardenne: (میخندد) تصور میکنم دوباره با هم کار خواهند کرد، اینطور نیست؟
تا جایی که میدانم، قرار است دوباره کاری مشترک انجام دهند.
Jean-Pierre Dardenne: عالی است. باید بگویم وقتی دو نفریم، کار راحتتر است! (میخندد) راحتتر، به بهترین معنای کلمه. حرف میزنیم، ایدهها را رد و بدل میکنیم و اگر تمام عمرتان این کار را کردهاید و بعد در مقطعی راهتان را جدا کنید... من زوجهای فیلمسازی زیادی را نمیشناسم که در کارهای انفرادیشان همان مسیری را ادامه داده باشند که وقتی با هم بودند داشتند. اگر با هم کار میکنیم، تصادفی نیست. نوعی شیمی هم هست... همانطور که ضربالمثل میگوید، یک بهعلاوه یک میشود سه! (میخندد)
Luc Dardenne: بعد از ۴۰ سال کار مشترک، اگر از هم جدا شویم احساس تنهایی خواهیم کرد، انگار بخشی از خودمان قطع شده باشد.
در مورد گروههای موسیقی هم همین است. وقتی از هم جدا میشوند، همیشه آرزو هست که دوباره دور هم جمع شوند... همانطور که گفتید، یک بهعلاوه یک میشود سه...
Luc Dardenne: برای اینکه به ابتدای مصاحبه و چیزی که اسمش را همدلی گذاشتید برگردم... همدلی همان چیزی است که هنر دربارهاش است. در واقع، حتی پشت دوربین هم ما همیشه با همان گروه کار میکنیم. دوست داریم با همان کسانی کار کنیم که در طول حدود پانزده فیلم آنها را شناختهایم! یک اثر هنری پیوند ایجاد میکند.
برادران داردن قرار است روز ۱۶ ژانویه ۲۰۲۷ میلادی در آتن، در مراسم جوایز فیلم اروپا، جایزه یکعمر دستاورد آکادمی فیلم اروپا را دریافت کنند.