اطلاعات تازه نهادهای اطلاعاتی آمریکا درباره احتمال برنامهریزی ایران برای حمله به مقامهای ارشد دولت دونالد ترامپ در واشنگتن با استفاده از بمب کثیف بازتاب گستردهای در رسانههای غربی داشته است؛ این تهدید تا چه حد جدی است؟
این اطلاعات از احتمال پنهانسازی مواد لازم برای ساخت بمب در خاک آمریکا حکایت دارد؛ هرچند مقامهای آمریکایی درباره اعتبار این ادعا و توانایی تهران برای اجرای چنین حملهای اختلافنظر دارند.
نیویورکتایمز پیشتر از انتقال ارزیابی اطلاعاتی اسرائیل درباره احتمال استفاده ایران از سلاح شیمیایی به واشنگتن خبر داده است.
مجله تایم روز سهشنبه ۱۷ نوامبر در گزارشی به قلم میراندا جیارِتنم به بررسی احتمال طرحریزی ایران برای استفاده از بمب کثیف در آمریکا پرداخت.
سیانان به نقل از هفت مقام آمریکایی گزارش داده است که اطلاعات تازه نهادهای اطلاعاتی این کشور از برنامهریزی احتمالی ایران برای هدف قرار دادن مقامهای ارشد دولت ترامپ در واشنگتن حکایت دارد.
در همین حال محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران در واکنش به گزارشهای نیویورکتایمز و سیانان این دو رسانه را به تداوم فضاسازی جنگطلبانه و مشارکت در عملیات رسانهای علیه ایران متهم کرده است.
حمله قریبالوقوعی در کار نخواهد بود
با این حال منابع آمریکایی تاکید کردهاند که اطلاعات موجود لزوما به معنای قریبالوقوع بودن حمله نیست و ممکن است ایران صرفا در حال فراهم کردن گزینههایی برای اقدام احتمالی آینده باشد.
کاخ سفید در بیانیهای به سیانان گفته که آمریکا همه تهدیدهای احتمالی را زیر نظر دارد اما در حال حاضر هیچ تهدید معتبری علیه خاک این کشور وجود ندارد.
آندره کارسون، عضو دموکرات کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان آمریکا نیز به سیانان گفت این کمیته «از این نوع گزارشها زیاد دریافت میکند» اما بسیاری از آنها هرگز علنی نمیشوند.
«بمب کثیف» چیست و آیا تاکنون استفاده شده است؟
«بمب کثیف» ترکیبی از مواد منفجره متعارف (مانند دینامیت یا تیانتی) و مواد رادیواکتیو است. این سلاح یک بمب هستهای محسوب نمیشود؛ قدرت انفجار آن میلیونها بار کمتر از بمب اتمی است و بهجای گسترش تشعشعات در هزاران مایل مربع تنها میتواند بقایای رادیواکتیو را در محدودهای به وسعت چند بلوک شهری یا چند مایل پراکنده کند.
به گفته «شورای روابط خارجی آمریکا»، ساخت این بمب به دانش فنی پیچیدهای نیاز ندارد و بخش دشوار آن، دسترسی به مواد رادیواکتیو و فناوریهای ایمن برای جابهجایی آن است.
بر اساس اعلام «مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا»، خطر اصلی بمب کثیف از همان انفجار اولیه ناشی میشود و تشعشعات پراکنده معمولاً جز برای افرادی که در مجاورت مستقیم محل انفجار هستند، بیماری حاد فوری ایجاد نمیکند.
برای درک پیامدهای چنین آلودگیای اغلب به حادثه سال ۱۹۸۷ در «گویانیا» برزیل اشاره میشود؛ زمانی که شکستن کپسول حاوی سزیم-۱۳۷ یک کلینیک متروکه رادیوتراپی، موجب مرگ ۴ نفر، آلودگی ۲۴۹ نفر در میان بیش از ۱۰۰ هزار فرد غربالگریشده و تخریب چندین خانه برای پاکسازی محیط شد.
سابقه تاریخی و موارد ثبتشده
بر اساس گزارش تایم، تاکنون هیچ بمب کثیفی در یک حمله منفجر نشده، اما آزمایشها، تلاشها و ادعاهایی در این زمینه وجود داشته است:
- عراق (۱۹۸۷): به گزارش شورای روابط خارجی آمریکا، عراق یک بمب رادیواکتیو یکتنی را آزمایش کرد، اما سطح تشعشعات آن بسیار ضعیف و فاقد کارایی ارزیابی شد.
- مسکو (نوامبر ۱۹۹۵): شورشیان چچنی محفظهای حاوی سزیم-۱۳۷ را در پارک «ایزمایلوفسکی» مسکو کار گذاشتند و به یک شبکه تلویزیونی خبر دادند که مقامهای روسی آن را پیش از هرگونه انفجار خنثی و جمعآوری کردند.
- خوزه پادیلا در آمریکا (۲۰۰۲): یک شهروند آمریکایی و عضو مظنون القاعده در شیکاگو به ظن طراحی بمب کثیف بازداشت شد؛ اتهام «بمب کثیف» در کیفرخواست سال ۲۰۰۵ او حذف شد، اما او در سال ۲۰۰۷ به جرایم مرتبط با تروریسم محکوم گردید و در ۱۲ نوامبر، پس از نزدیک به ۲۱ سال حبس، آزاد شد.
- اوکراین و روسیه (اکتبر ۲۰۲۲): روسیه اوکراین را به تدارک حمله با بمب کثیف با هدف مقصر جلوه دادن مسکو متهم کرد؛ کییف این ادعا را رد کرد و بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی پس از بازرسی سه مرکز در اوکراین، هیچ نشانهای از مواد یا فعالیت هستهای اعلامنشده نیافتند.