دولت‌ها، مطب‌های پزشکان و حتی شرکت‌های رقیب هوش مصنوعی درگیر شده‌اند و این ماجرا پرسش‌ها درباره اتکای اروپا به چند غول فناوری آمریکایی را تندتر کرده است.
بخشی از زیرساخت سرورهای مایکروسافت دچار اختلال شده و بیش از یک روز است که دسترسی کاربران به ایمیل اوت‌لوک، اپلیکیشن تیمز و دیگر ابزارهای روزمره اداری را قطع کرده است؛ اختلالی که از ۷۴ کشور و قلمرو گزارش شده است.
آگهی
آگهی
این اختلال بعدازظهر روز پنجشنبه به وقت اروپا آغاز شد و تا صبح روز جمعه هنوز به طور کامل برطرف نشده بود. مایکروسافت اعلام کرده نشانه‌ای از حمله سایبری دیده نمی‌شود، اما هنوز دلیل اصلی را مشخص نکرده است.
در ادامه آنچه تا کنون می‌دانیم آمده است.
از روز پنجشنبه چه گذشته است؟
یورونیوز گزارش داده بود که این قطعی ابتدا شامگاه پنجشنبه اوت‌لوک، تیمز و کوپایلوت را از کار انداخت. از آن زمان، اوضاع نه تنها بهتر نشده بلکه بدتر هم شده است.
اقداماتی که مایکروسافت برای رفع مشکل انجام داد، مسئله را حل نکرد. سرورهایی که این شرکت در طول شب دوباره به مدار برگردانده بود، پس از بازگشت ترافیک دوباره از کار افتادند و شرکت اذعان کرد که تغییراتش «آن‌طور که انتظار می‌رفت عمل نمی‌کند». صبح روز جمعه نیز اعلام کرد تنها «موفقیت اندکی» به دست آمده است.
گزارش‌های ثبت‌شده در داون‌دی‌تکتور، وب‌سایتی که با استفاده از گزارش‌های عمومی قطعی‌ها را رصد می‌کند، فقط برای اوت‌لوک نزدیک به ۱۴۰ هزار مورد مشکل را نشان داد.
فهرست خدمات آسیب‌دیده نیز طولانی‌تر شده است. در اطلاعیه جدید مایکروسافت اکنون از «شیرپوینت آنلاین» که برای اشتراک‌گذاری اسناد استفاده می‌شود و همچنین ابزار امنیتی «دفندر ایکس‌دی‌آر» نام برده شده است. اپلیکیشن‌های مدیریت کارها یعنی «پلنر» و «تو دو» نیز گزارش شده که از دسترس خارج شده‌اند.
چند نفر تحت تاثیر قرار گرفته‌اند؟
تعداد واقعی مشخص نیست. داون‌دی‌تکتور فقط کاربرانی را می‌شمارد که گزارش ارسال می‌کنند، بنابراین ارقام آن بیشتر نشانه‌ای از ابعاد مشکل است نه شمار دقیق کاربران. مایکروسافت می‌گوید بیش از ۴۳۰ میلیون نفر از اپلیکیشن‌های مایکروسافت ۳۶۵ استفاده می‌کنند.
نقشه‌ای که داون‌دی‌تکتور منتشر کرد، نشان می‌داد کاربران در سراسر قاره‌های قاره آمریکا و در بخش‌هایی از اروپا، آسیا و آفریقا تحت تاثیر قرار گرفته‌اند. پیامدهای زنجیره‌ای این اختلال نیز بسیار فراتر از چند ایمیل از دست‌رفته بود:
بخش سلامت: چند مطب پزشک عمومی در بریتانیا به بیماران اطلاع دادند برای پرسش‌های فوری به جای ایمیل یا فرم‌های آنلاین، با مطب تماس تلفنی بگیرند.
دولت: دولت سنگاپور و سازمان اطلاعاتی استرالیا اعلام کردند تحت تاثیر این اختلال قرار گرفته‌اند.
شرکت‌های فناوری: شرکت‌های اوپن‌ای‌آی و انثروپیک از بروز مشکل در ابزارهایی خبر دادند که خدمات هوش مصنوعی آن‌ها را به مایکروسافت ۳۶۵ متصل می‌کند.
کسب‌وکار: یک شرکت آمریکایی، سازنده خودروهای برقی «ورک‌هورس»، تماس تلفنی اعلام نتایج مالی خود را به روز دوشنبه موکول کرد.
پل اسپین، از شرکت مشاوره‌ای مستقر در نیوزیلند «گوریلا تکنالوجی»، گفت بسیاری شرکت‌ها عملا «یک روز کاری را از دست داده‌اند».
چه چیزی اشتباه شد؟
مایکروسافت هنوز دلیل اصلی را مشخص نکرده و توضیح آن در طول این قطعی تغییر کرده است.
این شرکت در ابتدا «افزایش بار» را مقصر دانست، به این معنا که سرورها تحت فشار بسیار بیشتری از حد معمول قرار گرفته‌اند. بعدا توضیح داد که این وضعیت به دلیل افزایش شمار کاربران نبوده است، بلکه تعداد زیادی از سرورها «به طور غیرمنتظره از دسترس خارج شده‌اند» و در نتیجه کار آن‌ها بر دوش ماشین‌های باقی‌مانده افتاده است.
سپس توجه‌ها به «پایش‌های سلامت» خودکار جلب شد که مایکروسافت از آن‌ها برای تشخیص آمادگی سرورها جهت دریافت ترافیک استفاده می‌کند. این شرکت اعلام کرد در حال آزمایش یک تغییر پیکربندی است تا مشکلی را برطرف کند که باعث می‌شد سرورها در این آزمایش‌های سلامت رد شوند و از مدار خارج شوند.
محمود الخضر، مدرس ارشد فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات در دانشگاه سی‌کیو یونیورسیتی در استرالیا، در نشریه «کانورسیشن» توضیحی برای این موضوع ارائه کرد. او نوشت که پایش‌های سلامت قرار است سرورهای معیوب را از چرخه خارج کنند. اگر خود این سیستم پایش دچار مشکل شود، ممکن است سرورهای سالم را از کار بیندازد و باقی را بیش از حد بارگذاری کند.
الخضر تاکید کرد که این فقط استنباطی از به‌روزرسانی‌های عمومی مایکروسافت است.
آیا این یک حمله سایبری بود و داده‌های من در خطر است؟
هیچ نشانه‌ای از هک وجود ندارد. مایکروسافت اعلام کرد از هیچ «فعالیت مخرب» آگاه نیست و چارلز لامانا، معاون اجرایی این شرکت، گفت به نظر نمی‌رسد این قطعی ناشی از یک حمله سایبری باشد. هیچ گروهی نیز مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است.
الخضر یادآور شد که رایج‌ترین نوع حمله آنلاین برای از کار انداختن خدمات، که به «محروم‌سازی توزیع‌شده از خدمت» معروف است، با سیلاب‌وار فرستادن ترافیک از بیرون به سیستم کار می‌کند. این با توضیح مایکروسافت که گفته بود میزان ترافیک افزایش پیدا نکرده، هم‌خوانی ندارد.
این موضوع مانع از گمانه‌زنی‌ها نشده است. سمیتارانی تریپاتی، تحلیلگر شبکه‌های اجتماعی در شرکت داده‌محور «گلوبال‌دیتا»، گفت شایعات مربوط به هک در شبکه اجتماعی ایکس گسترش یافت، چون مایکروسافت هیچ دلیل تاییدشده‌ای یا زمان مشخصی برای رفع مشکل اعلام نکرده بود.
با توجه به شواهد تا این لحظه، مشکل مربوط به دسترسی است نه سرقت. یک قطعی باعث می‌شود کاربران به ایمیل‌ها و فایل‌های خود دسترسی نداشته باشند، اما خودبه‌خود به معنای آن نیست که فرد دیگری آن‌ها را دیده است. هیچ‌یک از اظهارات مایکروسافت حاکی از آن نیست که داده‌های مشتریان افشا یا از دست رفته باشد.
با این حال هنوز خطرهای غیرمستقیم وجود دارد:
دفاع ضعیف‌تر: «دفندر ایکس‌دی‌آر» که سازمان‌ها از آن برای شناسایی تهدیدها استفاده می‌کنند، در میان خدمات آسیب‌دیده بود؛ موضوعی که می‌تواند در زمانی که این سرویس از دسترس خارج است، نظارت امنیتی را دشوارتر کند.
کلاهبرداری: کلاهبرداران اغلب از قطعی‌های گسترده استفاده می‌کنند تا ایمیل‌ها یا پیام‌های جعلی «پشتیبانی» ارسال کنند. کاربران باید نسبت به هر پیامی که از آن‌ها می‌خواهد وارد حساب خود شوند یا گذرواژه‌شان را بازنشانی کنند، محتاط باشند و در عوض صفحه رسمی وضعیت خدمات مایکروسافت را بررسی کنند.
پیام‌های از دست‌رفته: ممکن است برخی ایمیل‌ها با تاخیر برسند. کاربران باید بررسی کنند پیام‌های مهمی که در زمان قطعی ارسال کرده‌اند، دریافت شده باشد.
این موضوع چه معنایی برای اروپا دارد؟
این اتفاق تک‌موردی نیست. در ماه ژانویه، اوت‌لوک، تیمز و دیگر خدمات مایکروسافت ۳۶۵ برای چند ساعت از دسترس خارج شدند. در ماه اوت، یک به‌روزرسانی معیوب کد، اوت‌لوک و اکسچنج آنلاین را برای چند روز دچار اختلال کرد.
این قطعی هم‌زمان شده است با بحثی که در دولت‌ها و شرکت‌های اروپایی درباره میزان اتکای آن‌ها به چند ارائه‌دهنده ابری آمریکایی در جریان است. وقتی یکی از این ارائه‌دهندگان دچار مشکل شود، هزاران خدمتی که بر بستر آن ساخته شده‌اند نیز ممکن است از کار بیفتند، از جمله خدماتی که شرکت‌های دیگر اداره می‌کنند.
الخضر استدلال کرد که سازمان‌ها باید برای قطعی‌های دیجیتال همان‌طور برنامه‌ریزی کنند که برای بلایای طبیعی آماده می‌شوند. این یعنی داشتن سیستم‌های پشتیبان و آزمایش منظم آن‌ها، نه فقط نوشتن برنامه‌هایی که هرگز اجرا نمی‌شوند. برای افراد عادی نیز او پیشنهاد کرد اطلاعات ضروری مانند فهرست تماس‌ها را آفلاین در دسترس نگه دارند.
مایکروسافت وعده داده از طریق صفحه وضعیت خدمات خود، به انتشار به‌روزرسانی‌ها ادامه دهد. تا زمانی که این شرکت یک گزارش کامل منتشر نکرده، پرسش‌های اصلی درباره اینکه چرا این تعداد سرور به طور هم‌زمان دچار مشکل شد و چگونه می‌توان مانع تکرار آن شد، بی‌پاسخ باقی می‌ماند.