طبق تازه‌ترین گزارش ENISA، هوش مصنوعی در حال دگرگون کردن عرصهٔ امنیت سایبری است و هم برای دفاع بهتر و هم برای حمله، فرصت‌هایی ایجاد می‌کند.
اروپا در ماه‌های اخیر با حوادث متعدد سایبری روبه‌رو شده است؛ رخدادهایی که نه تنها دولت‌ها، بلکه افکار عمومی را هم نسبت به میزان آسیب‌پذیری جامعه در برابر حملات سایبری و سطح آمادگی این قاره برای مقابله با تهدیدهای سایبری آینده نگران کرده است.
آگهی
آگهی
یوهان لپاسار، مدیر اجرایی انیسا (ENISA)، امروز در یک نشست خبری گفت: «وقتی چشم‌انداز تهدیدها را نگاه می‌کنیم، تصویر چندان امیدوارکننده نیست.»
حوادث اخیر از نقص امنیتی در سامانه پی‌اچ‌پی، که شماری از دولت‌های عضو اتحادیه اروپا را واداشت برای جلوگیری از سوءاستفاده هکرها وب‌سایت‌های خود را موقتا از دسترس خارج کنند، تا موج حملات سایبری به یخچال‌های فروشگاه‌های زنجیره‌ای و بانک‌های خون در فرانسه و هشت کشور دیگر را در بر می‌گیرد؛ حملاتی که ناشی از آسیب‌پذیری در نرم‌افزارهای قدیمی بوده است.
تهدیدهای سایبری در حال تحول‌اند و تا حدی به لطف هوش مصنوعی آشکارتر شده‌اند و اکنون این وضعیت ایجاب می‌کند که سازمان‌ها در نوعی رقابت تسلیحاتی سایبری، همگام با تازه‌ترین پیشرفت‌ها در مدل‌های هوش مصنوعی حرکت کنند.
لپاسار گفت: «تحولات اخیر نه تنها در مدل‌های پیشروی هوش مصنوعی، بلکه در حوادث سایبری مربوط به سامانه‌های سرمایشی در سراسر اتحادیه اروپا، بر شکاف‌های عملیاتی و ضرورت تبادل به‌موقع اطلاعات و هماهنگی تأکید می‌کند.»
انیسا همچنین هوش مصنوعی را یک «ضریب‌افزا» توصیف می‌کند که توان هکرها و نیز شرکت‌های مدافع را برای شناسایی سریع‌تر آسیب‌پذیری‌ها گسترش داده و شتاب می‌بخشد.
در گزارش آمده است: «داده‌هایی که پژوهشگران گردآوری و تحلیل کرده‌اند نشان می‌دهد فاصله زمانی میان کشف یک ضعف تا تبدیل آن به سلاح، به صفر نزدیک می‌شود.» این گزارش حاکی است که به زودی ممکن است شرکت‌ها پس از راه‌اندازی سامانه‌های خود، عملا هیچ فرصتی برای محافظت از خود در برابر آسیب‌پذیری‌ها نداشته باشند.
در عین حال، گزارش می‌گوید مدل‌های پیشروی هوش مصنوعی تأثیر بسیار زیادی بر مدیریت آسیب‌پذیری گذاشته‌اند، زیرا زمان واکنش و نصب وصله‌های امنیتی را کاهش می‌دهند؛ به این معنا که شرکت‌ها می‌توانند با استفاده از هوش مصنوعی به طور پیش‌دستانه به دنبال آسیب‌پذیری‌ها بگردند و پیش از آنکه هکرها از آن‌ها سوءاستفاده کنند، برطرف‌شان کنند.
فراتر از استفاده از هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای جست‌وجوی گسترده آسیب‌پذیری‌ها، گزارش همچنین تأکید می‌کند که هوش مصنوعی «سلاح‌های» موجود هکرها را تیزتر خواهد کرد.
برای مثال، ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به مهاجمان امکان می‌دهد با استفاده از ویدئوها، صداها و پیام‌های دیپ‌فیک، عملیات فیشینگ فریبنده‌تری انجام دهند و مردم را گمراه کنند و همچنین «داده‌های نادرست را وارد سامانه‌ها کنند تا فعالیت شرکت‌ها را مختل کنند».
عوامل محرک تهدیدهای سایبری
گزارش نشان می‌دهد که ۵۷.۳ درصد از حوادث سایبری در سال ۲۰۲۵ میلادی، از نظر ایدئولوژیک و در پی رویدادهای ژئوپلیتیکی مانند جنگ تهاجمی روسیه علیه اوکراین و درگیری در خاورمیانه رخ داده‌اند، هرچند بیشتر آن‌ها تأثیر محدودی داشته‌اند.
در همین حال، ۲۹.۳ درصد از حوادث انگیزه مالی داشته‌اند و باج‌افزار همچنان اثرگذارترین نوع حادثه بر کسب‌وکارها به شمار می‌رود. گزارش هشدار می‌دهد سهولت به‌اشتراک‌گذاری باج‌افزار و دیگر ابزارهای بدافزاری میان مجرمان، در حال «سوخت‌رسانی به یک اکوسیستم حرفه‌ای جنایتکارانه» است.
انیسا همچنین یادآوری می‌کند که حملاتی شبیه عملیات منتسب به بازیگران دولتی مشاهده شده که کشورهای اروپایی را هدف گرفته‌اند تا کارزارهای جاسوسی سایبری به راه بیندازند، اطلاعات جمع‌آوری کنند و مالکیت فکری را سرقت کنند.
به گفته انیسا، در گزارش‌ها از نظر حجم حملات، هکتیویست‌ها دست بالا را دارند و بیشتر این حملات، عملیات محروم‌سازی از سرویس توزیع‌شده یا همان حملات دی‌دی‌اواس هستند که اثرگذاری کمی دارند.
پاسخ اروپا
اتحادیه اروپا برای تقویت امنیت سایبری خود، مجموعه‌ای گسترده از قواعد و مقررات وضع کرده است، اما انیسا معتقد است که می‌توان اقدامات بیشتری انجام داد و با توجه به موج اخیر حوادث سایبری، دشوار است با این ارزیابی مخالفت کرد.
ستون اصلی قواعد اروپا در زمینه امنیت سایبری، دستورالعمل انی‌اس۲ (NIS2) است که همه بخش‌های اقتصادی را ملزم می‌کند برای حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، تدابیر حفاظتی دیجیتال برقرار کنند. با این حال، با وجود آنکه این دستورالعمل از اکتبر ۲۰۲۴ میلادی لازم‌الاجرا شده، هنوز در همه کشورهای عضو اتحادیه اروپا به قانون داخلی تبدیل نشده است.
حمله اخیر به یخچال‌ها در ۹ کشور عضو اتحادیه اروپا نشان داد که در امنیت سایبری برخی بخش‌های اقتصادی و در شیوه تشخیص این که چه چیزی زیرساخت حیاتی محسوب می‌شود، شکاف‌هایی وجود دارد.
کارشناسان امنیت سایبری می‌گویند بسیاری از کسب‌وکارها، از جمله فروشگاه‌های زنجیره‌ای، امنیت سایبری را از دریچه‌ای سنتی می‌بینند و بر امنیت مالی متمرکز می‌شوند و زیرساخت‌های متصل را به گروه‌های فنی و تیم‌های نگهداری می‌سپارند که اولویت‌ها و بودجه‌های متفاوتی دارند.
در کنار این‌ها، «مقررات تاب‌آوری سایبری» نیز وجود دارد که در سال ۲۰۲۴ تصویب شد و از دسامبر ۲۰۲۷ به طور کامل لازم‌الاجرا خواهد شد. این قانون، الزامات گزارش‌دهی از طریق یک درگاه واحد را معرفی می‌کند تا تبادل اطلاعات و هماهنگی میان بازیگران مختلف سرعت بگیرد.
به گفته انیسا، «مقررات همبستگی سایبری» که از فوریه سال گذشته اجرایی شده است، از طریق ایجاد سامانه هشدار امنیت سایبری اروپا، سازوکار اضطراری امنیت سایبری و ذخیره امنیت سایبری اتحادیه اروپا، توان این اتحادیه را برای شناسایی، آمادگی و واکنش به تهدیدها و حوادث سایبری تقویت کرده است.
پاسخ اروپا به متخصصان بیشتر هوش مصنوعی نیاز دارد
انیسا می‌گوید در حالی که چارچوب مقرراتی اروپا برای امنیت سایبری بسیار شلوغ و گسترده است، تأمین نیروی انسانی برای دفاع از این حوزه به مشکلی چشمگیر تبدیل شده است.
این گزارش نشان می‌دهد که در همه بخش‌ها، سازمان‌ها برای جذب و نگه داشتن استعدادهای حوزه امنیت سایبری با مشکل روبه‌رو هستند. در گزارش به مطالعه سرمایه‌گذاری انی‌اس (NIS) در سال ۲۰۲۵ استناد شده که طبق آن، ۴۵ درصد از سازمان‌های مورد بررسی در یافتن متخصصانی با مهارت‌های لازم در امنیت سایبری با دشواری مواجه بوده‌اند.
گزارش هشدار می‌دهد که این وضعیت می‌تواند به شکاف مهارتی در حوزه امنیت سایبری منجر شود و به سازمان‌های ثروتمندتر در رقابت برای جذب استعدادهایی که در حال حاضر محدود هستند، برتری بدهد.
انیسا از کشورهای عضو می‌خواهد با گسترش فعالیت‌ها و تقویت برنامه‌های اتحادیه اروپا در حوزه امنیت سایبری، به کمبود مهارت‌ها در این عرصه پاسخ دهند.