اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهوری اسرائیل، روز شنبه گادی آیزنکوت، رقیب اصلی نتانیاهو، را برای تشکیل دولت برگزید. این در حالی است که انتخابات ماه گذشته این کشور به بن‌بست سیاسی انجامید و هیچ‌یک از ائتلاف‌ها نتوانست اکثریت پارلمانی لازم برای تشکیل دولت را به دست آورد.
بنیامین نتانیاهو که در مجموع بیش از ۱۹ سال نخست‌وزیر اسرائیل بوده و طولانی‌ترین سابقه نخست‌وزیری را در این کشور دارد، برای بقای سیاسی خود تلاش می‌کند. ائتلاف ملی‌گرا و مذهبی او در انتخابات ۲۷ اکتبر ۵۳ کرسی به دست آورد و اکثریت پارلمانی خود را از دست داد، اما همچنان بزرگ‌ترین بلوک پارلمانی این کشور است.
آگهی
آگهی
ائتلاف به رهبری گادی آیزنکوت در جریان این انتخابات ۴۸ کرسی به دست آورد. او تاکنون از ائتلاف با احزاب عرب خودداری کرده است. این احزاب در این انتخابات با کسب ۱۹ کرسی رکورد شکستند و حمایت آن‌ها می‌تواند اکثریت پارلمانی و امکان تشکیل دولت را برای آقای آیزنکوت فراهم کند.
رهبران احزاب عرب که از سیاست‌های آقای نتانیاهو و متحدان راست افراطی او خشمگین‌اند و آن سیاست‌ها را نژادپرستانه می‌دانند، گادی آیزنکوت را برای نخستین تلاش جهت تشکیل دولت معرفی کردند. به این ترتیب، او بیشترین حمایت را برای بر عهده گرفتن این ماموریت به دست آورد.
سخنگوی رئیس‌جمهوری اسرائیل روز شنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد: «رئیس‌جمهوری هرتزوگ از گادی آیزنکوت دعوت کرده است تا به اقامتگاه رسمی رئیس‌جمهوری بیاید. فردا در آنجا ماموریت تشکیل دولت به او سپرده خواهد شد.»
آقای آیزنکوت در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اکنون وقت تشکیل یک دولت اضطراری ملی است. هرچه در توان دارم انجام خواهم داد تا شایسته این مسوولیت باشیم.»
آیزنکوت چه گزینه‌هایی برای تشکیل دولت دارد؟
انتظار می‌رود آقای آیزنکوت پس از دریافت ماموریت تشکیل دولت، مذاکراتی چند هفته‌ای را آغاز کند. او ۲۸ روز فرصت دارد برای تشکیل دولت تلاش کند و این مهلت ممکن است ۱۴ روز دیگر هم تمدید شود. اگر موفق نشود، آقای هرتزوگ احتمالا بنیامین نتانیاهو را مامور تشکیل دولت خواهد کرد.
گادی آیزنکوت برای تشکیل دولت سه گزینه پیش رو دارد.
دولت اقلیت
گادی آیزنکوت می‌تواند برای تشکیل دولت اقلیت با متحدان همیشگی حزب «یاشار»، یعنی احزاب «با هم»، «دموکرات‌ها» و «اسرائیل خانه ما»، تلاش کند. دو حزب عرب اسرائیل، یعنی «رعام» و «فهرست مشترک»، می‌توانند حتی بدون پیوستن به ائتلاف از این دولت حمایت کنند.
ائتلاف آقای آیزنکوت ۴۸ کرسی دارد و دو حزب عرب نیز ۱۹ کرسی در اختیار دارند. با حمایت این دو حزب، دولت اقلیت در پارلمان ۱۲۰ کرسی اسرائیل از پشتیبانی ۶۷ نماینده برخوردار خواهد بود و می‌تواند در برابر طرح‌های عدم اعتماد دوام بیاورد.
با این حال، حتی اگر آقای آیزنکوت از وعده انتخاباتی خود مبنی بر مشارکت ندادن احزاب عرب در دولت عقب‌نشینی کند و حمایت آن‌ها را بپذیرد، جلب نظر بسیاری از اسرائیلی‌ها دشوار خواهد بود. نگرش این گروه از اسرائیلی‌ها به اقلیت عرب کشور پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ منفی‌تر شده است.
حزب راست‌گرای «اسرائیل خانه ما» به رهبری آویگدور لیبرمن از زمان انتخابات بارها تشکیل دولت اقلیت با حمایت احزاب عرب را رد کرده است.
بنیامین نتانیاهو نیز کارزار خود را بر زیر سوال بردن مشروعیت حمایت احزاب عرب متمرکز کرده است. تاکنون تنها حزب چپ میانه «دموکرات‌ها» آشکارا خواستار مشارکت این احزاب شده است.
هر دو حزب عرب ضمن حمایت از مامور شدن آقای آیزنکوت برای تشکیل دولت گفته‌اند که آماده‌اند با هدف جلوگیری از بازگشت آقای نتانیاهو به قدرت، با احزاب همسو با آقای آیزنکوت همکاری کنند.
حزب رعام در سال ۲۰۲۱ به دولت نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، پیوست. آقای بنت اکنون از شرکای آیزنکوت و رهبر حزب «با هم» است. آن دولت پس از ۱۸ ماه سقوط کرد و اختلاف‌ها بر سر کرانه باختری یکی از دلایل سقوط آن بود.
ائتلاف احتمالی با احزاب فوق‌ارتدوکس
آقای آیزنکوت و شرکایش می‌توانند برای رسیدن به توافق با دو حزب فوق‌ارتدوکس اسرائیل تلاش کنند. این دو حزب در مجموع ۱۳ کرسی دارند و می‌توانند شمار کرسی‌های بلوک گادی آیزنکوت را به حد نصاب ۶۱ کرسی برای کسب اکثریت برسانند. این احزاب به‌طور سنتی از شرکای حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو بوده‌اند.
بلوک آقای آیزنکوت و احزاب فوق‌ارتدوکس برای رسیدن به توافق باید بر سر معافیت از خدمت سربازی به سازش برسند. طلاب مدارس دینی فوق‌ارتدوکس به‌طور سنتی از این معافیت برخوردار بوده‌اند. بسیاری از اسرائیلی‌ها از این وضع خشمگین‌اند و معتقدند بار خدمت سربازی به شکلی ناعادلانه بر دوش دیگر شهروندان افتاده است.
گادی آیزنکوت و شرکایش، به‌ویژه آویگدور لیبرمن، به‌شدت از این معافیت‌ها انتقاد کرده‌اند. با این حال، آقای لیبرمن روز جمعه در بیانیه‌ای گفت که آماده سازش بر سر این مساله است و به هوادارانش گفت: «نمی‌شود همه‌چیز را با هم داشت.»
«اتحاد یهودیت توراتی»، یکی از دو حزب فوق‌ارتدوکس، پس از انتخابات از معرفی نامزد خودداری کرد. «شاس»، دیگر حزب فوق‌ارتدوکس، از آقای نتانیاهو حمایت کرد.
دولت وحدت ملی
حزب «یاشار» آقای آیزنکوت، حزب راست میانه «با هم» و حزب راست‌گرای «اسرائیل خانه ما» می‌توانند با حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو دولت وحدت ملی تشکیل دهند. لیکود پس از انتخابات ۲۷ اکتبر به بزرگ‌ترین حزب پارلمان تبدیل شد. این ترکیب با ۶۷ کرسی، اکثریت پارلمان ۱۲۰ کرسی را در اختیار خواهد داشت.
با این حال، این گزینه در شرایط کنونی بعید به نظر می‌رسد. برای تشکیل چنین دولتی، شرکای آقای آیزنکوت باید از وعده اصلی خود به رای‌دهندگان، یعنی کنار زدن بنیامین نتانیاهو از قدرت، عقب‌نشینی کنند. آقای نتانیاهو نیز احتمالا باید از متحدان سیاسی همیشگی‌اش، یعنی احزاب یهودی راست افراطی و فوق‌ارتدوکس، چشم بپوشد.
اگر پس از چند هفته مذاکره هیچ‌یک از دو جناح نتواند دولت تشکیل دهد، دولت وحدت ملی ممکن است به‌عنوان آخرین گزینه مطرح شود. ازسرگیری درگیری با ایران نیز می‌تواند دو طرف را به هم نزدیک کند.