قیمت گاز در سال ۲۰۲۶ سه برابر شده و ذخایر اتحادیه اروپا به پایین‌ترین حد رسیده است. تحلیلگران توضیح می‌دهند این وضعیت برای قبض‌های زمستانی چه معنایی دارد و تا چه زمانی ممکن است ادامه یابد.
اروپا بعد از سال ۲۰۲۲ با خود عهد کرد که زمستانش دیگر هرگز به کشوری درگیر جنگ وابسته نباشد.
آگهی
آگهی
چهار سال بعد، این وابستگی دوباره وجود دارد؛ فقط کشور تغییر کرده است.
در حالی که توجه افکار عمومی بیشتر بر نفت و گازوئیل متمرکز بوده، فشار بالقوه جدی‌تری آرام‌آرام از مسیر گاز طبیعی شکل گرفته است.
کارشناسان اکنون هشدار می‌دهند که اروپا شاید ناچار شود برای عبور از زمستان تا پایان مارس مصرف گاز خود را کاهش دهد، زیرا سطح ذخایر در آستانه زمستان به پایین‌ترین حد ثبت‌شده در این زمان از سال رسیده است.
آنا ماریا یالر-ماکوویچ، تحلیلگر ارشد انرژی اروپا در موسسه اقتصاد انرژی و تحلیل مالی (IEEFA)، به یورونیوز گفت: «تولید برق بادی و دماها تعیین می‌کند عرضه گاز اروپا در این زمستان تا چه حد تنگ شود و قیمت‌ها چقدر بالا برود.»
او افزود: «کاهش تقاضا همچنان مهم‌ترین اهرمی است که در اختیار اروپا قرار دارد.»
قیمت گاز در اروپا چقدر بالا رفته است؟
قرارداد شاخص هلندی TTF که معیار قیمت گاز در اروپا به شمار می‌رود، ابتدای ژانویه حدود ۲۸ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت معامله می‌شد.
روز دوشنبه این قیمت در نزدیکی ۹۶ یورو در نوسان بود و برای لحظاتی به ۹۷.۶۴ یورو رسید؛ بالاترین سطح از دسامبر ۲۰۲۲. این یعنی افزایشی حدود ۲۳۴ درصدی از ابتدای سال.
با این حال قیمت‌ها هنوز با اوج اوت ۲۰۲۲ که از ۳۴۰ یورو فراتر رفت، فاصله زیادی دارند.
با این همه نگرانی اصلی امروز بیش از آنکه درباره سطح قیمت باشد، به جهت حرکت آن برمی‌گردد.
گاز اروپا کجا رفته است؟
جنگ با ایران و بسته شدن تنگه هرمز، اروپا را از یکی از تامین‌کنندگان کلیدی‌اش یعنی قطر جدا کرده است.
بر پایه داده‌های اندیشکده بروگل مستقر در بروکسل، گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) خاورمیانه سال گذشته حدود ۸ درصد از واردات ال‌ان‌جی اتحادیه اروپا را تشکیل می‌داد.
از ماه مه تاکنون هیچ محموله‌ای نرسیده است.
این سهم شاید کوچک به نظر برسد، اما در بازار جهانی فشرده، هر محموله‌ای که کم شود باید با محموله‌ای جایگزین شود که خریداران آسیایی نیز برای آن رقابت می‌کنند.
شکاف دومی هم در افق دیده می‌شود. به گفته بروگل، ال‌ان‌جی روسیه در سه‌ماهه دوم امسال هنوز حدود یک‌پنجم واردات ال‌ان‌جی اتحادیه اروپا را تامین می‌کرد.
از ژانویه ۲۰۲۷، اتحادیه اروپا واردات آن را به طور کامل ممنوع خواهد کرد.
یالر-ماکوویچ با اشاره به مطالعه اخیر IEEFA گفت: «در این گزارش، ممنوعیت ال‌ان‌جی روسیه از ژانویه ۲۰۲۷ در محاسبات لحاظ شده و نشان می‌دهد اتحادیه اروپا ممکن است ناچار شود حدود ۷ درصد کمتر از زمستان گذشته گاز مصرف کند.»
چرا سطح ذخایر گاز اروپا نگران‌کننده است؟
بدون گاز قطر، اروپا نتوانست در تابستان ذخایر خود را دوباره پر کند.
بر اساس داده‌های بروگل، مخازن ذخیره‌سازی اتحادیه اروپا در ۲۴ اکتبر ۷۴.۶ درصد پر بود؛ در حالی که یک سال پیش این رقم به ۸۲.۹ درصد می‌رسید. در سال ۲۰۲۳ مخازن تقریبا پر و در سطح ۹۸.۵ درصد قرار داشت.
به گفته IEEFA این پایین‌ترین سطح برای این زمان از سال از زمان آغاز ثبت داده‌ها در ۲۰۱۱ است.
آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند این است که ذخایر دیگر رشد نمی‌کند. در هفته منتهی به ۲۴ اکتبر، تغییرات روزانه عملا حول صفر نوسان داشت و برخی کشورها حتی پیش از نوامبر شروع به برداشت از ذخایر زمستانی کرده‌اند.
برای نمونه، سطح ذخیره‌سازی اتریش از ۶۹.۳ درصد در میانه اکتبر به ۶۷.۲ درصد کاهش یافته، در حالی که سال گذشته در همین زمان ۸۴ درصد بود.
شرکت پژوهشی انرژی وود مکنزی اکنون انتظار دارد ذخایر اروپا تا پایان مارس تنها حدود ۱۷ تا ۲۰ درصد پر باشد؛ چند واحد کمتر از پیش‌بینی قبلی این موسسه.
تام مارزک-منسر، مدیر بخش گاز و ال‌ان‌جی اروپا در وود مکنزی، می‌گوید این سناریو بر مبنای زمستانی عادی و پایان یافتن درگیری‌های خاورمیانه تا پایان امسال است؛ به گونه‌ای که قطر و امارات متحده عربی از اوایل ۲۰۲۷ به تولید معمول ال‌ان‌جی بازگردند.
مارزک-منسر به یورونیوز گفت: «اگر زمستان سردتر از حد معمول شود که به دلیل پدیده ال نینو نظر غالب فعلا چنین نیست، سطح ذخایر می‌تواند حتی پایین‌تر بیاید.»
او افزود در این صورت قیمت‌ها باز هم بالاتر می‌رود، زیرا اروپا برای جذب محموله‌های مازاد، پیشنهادهای بالاتری نسبت به خریداران آسیایی ارائه خواهد داد.
برای اروپا، پایان دادن زمستان با مخازنی تقریبا خالی به معنای نیاز به پر کردن بزرگ‌تر در تابستان آینده خواهد بود؛ امری که خود دوباره قیمت‌ها را بالا می‌برد.
گرانی گاز تا چه زمانی ادامه می‌یابد؟
حتی پایان سریع جنگ نیز بلافاصله آرامش را به بازار بازنمی‌گرداند.
مارزک-منسر گفت: «حتی اگر فرض کنیم درگیری‌ها تا پایان سال به پایان برسد و تولیدکنندگان خاورمیانه‌ای از ابتدای سال آینده فعالیت‌های ال‌ان‌جی خود را از سر بگیرند، همچنان بر این باوریم که تا پاییز ۲۰۲۸ طول می‌کشد تا بازار جهانی ال‌ان‌جی دوباره به توازن برسد.»
او افزود: «این یعنی قیمت‌های عمده‌فروشی گاز در اروپا در بخش زیادی از این دوره بالا باقی خواهد ماند.»
صورتحساب گاز شما چقدر ممکن است بالا برود؟
قراردادهای آتی TTF برای ماه‌های زمستان پیش رو حدود ۹۵ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت معامله می‌شوند؛ نزدیک به سه برابر میانگین حدود ۳۶ یورویی زمستان گذشته.
این شکاف تقریبا معادل ۶ سنت یورو برای هر کیلووات‌ساعت گاز است.
برای یک خانه معمولی که با گاز گرم می‌شود و بین نوامبر تا مارس حدود ۱۰ هزار کیلووات‌ساعت مصرف دارد، این افزایش تنها در بخش انرژی چیزی نزدیک به ۶۰۰ یورو به هزینه‌ها اضافه می‌کند.
با اعمال میانگین ۲۰ درصد مالیات بر ارزش افزوده، رقم نهایی به حدود ۷۱۵ یورو می‌رسد.
قیمت گاز خانگی پیش از این نیز رو به افزایش گذاشته بود. بر اساس شاخص قیمت انرژی خانوار (HEPI) که از سوی «انرژی کنترل اتریش»، MEKH و «واسا‌ایت‌تی» تهیه می‌شود، بهای گاز برای مصرف‌کنندگان خانگی در پایتخت‌های اتحادیه اروپا اوایل سپتامبر به طور متوسط ۱۱.۹ سنت یورو برای هر کیلووات‌ساعت بود؛ رقمی ۱۲ درصد بالاتر از فوریه.
اینکه چه میزان از جهش قیمت عمده‌فروشی به خانوارها منتقل شود، به محل زندگی و نوع قرارداد آن‌ها بستگی دارد. قراردادهای ثابت‌قیمت، تعرفه‌های تنظیم‌شده و حمایت‌های دولتی می‌توانند فشار را به تعویق بیندازند یا آن را نرم‌تر کنند.
آیا اروپا می‌تواند با کاهش مصرف از زمستان عبور کند؟
یالر-ماکوویچ می‌گوید بخشی از کاهش تقاضا به هر حال رخ خواهد داد، زیرا قیمت‌های بالا برخی مصرف‌کنندگان را به کم‌مصرف کردن وادار می‌کند.
برای خانوارها راهکارها ساده است.
به گفته یالر-ماکوویچ، پایین آوردن تنظیم دمای ترموستات‌ها فقط یک درجه می‌تواند تا ۱۰ درصد از هزینه‌های انرژی بکاهد. کاهش دمای آب گرم و درزگیری خانه‌ها نیز موثر است.
در پاسخ به این پرسش که آیا بروکسل باید از هم‌اکنون کاهش تقاضا را هماهنگ کند و منتظر جهش قیمت نماند، او یک رویکرد مشترک با انعطاف ملی را پیشنهاد می‌کند.
یالر-ماکوویچ گفت: «بروکسل می‌تواند چارچوبی برای تحقق این هدف فراهم کند و اجازه دهد هر کشور عضو متناسب با شرایط بازار گاز داخلی خود، مجموعه‌ای از اقدامات را اجرا کند.»
به باور او پاسخ بلندمدت، ادامه کاهش وابستگی اروپا به گاز است.
یالر-ماکوویچ گفت: «هر پروژه جدید انرژی تجدیدپذیر، هر سامانه ذخیره‌سازی باتری و هر ارتقای شبکه، به کاهش اتکای اروپا به گاز کمک می‌کند.» او کاهش ۱۷.۷ درصدی تقاضای گاز اتحادیه اروپا بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ را یک حاشیه امن حیاتی در برابر کمبود عرضه توصیف می‌کند.
این حاشیه امن اکنون در حال آزموده شدن است.
اروپا پس از ۲۰۲۲ تامین‌کنندگان خود را تغییر داد، اما میزان وابستگی‌اش به آن‌ها را عوض نکرد. و در زمستان پیش رو، اینکه این وضعیت به بحران تبدیل شود یا نه، بیش از آنکه به تصمیم‌های بروکسل وابسته باشد، به این بستگی دارد که ژانویه چقدر سرد شود و باد چقدر بوزد.