«خدا ملکه‌ها را حفظ کند»: نمایشگاه تازه زنان پانک و ۵۰ سال تاریخ شی‌پانک را جشن می‌گیرد

بیشتر مردم میگویند پانک راک در سال ۱۹۷۶ در نیویورک آغاز شد؛ زمانی که چهار بچه شیطان از کویینز نخستین آلبوم هم‌نام خود را منتشر کردند و با قطعه «Blitzkrieg Bop» اولین سرود پانک را به جهان معرفی کردند.

آگهی

آگهی

آلبوم نخست رامونز که تاثیر عظیمی بر جا گذاشت امسال پنجاهمین سالگرد خود را جشن میگیرد و بسیاری از آن به عنوان سال صفر پانک یاد میکنند. با این حال، جویی، جانی، دی دی و تامی از خلاء نیامده بودند و پیش از آنها هنرمندانی مثل استوجز، ولوت آندرگراند و نیویورک دولز به عنوان پیشگامان این سبک شناخته میشوند؛ موزیسینهایی که پیش از آنکه این حرکت نامی داشته باشد، پانک بودند؛ یعنی تولید پرزرق و برق و راک استادیومی جریان اصلی را پس میزدند.

پانک هم یک سبک موسیقی است و هم پدیده فرهنگی بزرگی که به خرده‌فرهنگی اعتراضی انجامید؛ خرده‌فرهنگی که روحیه شورش و ضدیت با نظم مستقر را از راه موسیقی، مد و بیانیه‌های اجتماعی و سیاسی بیان میکرد. واژه پانک معمولا نامهایی را به ذهن میآورد... رامونز، دید کندیز، سکس پیستولز، کلش، گنگ آو فور، د دمد، بد بریینز، بازکاکز، میسفیتز، بلک فلگ، کرمپز...

این فهرست ادامه دارد و تردیدی نیست که پسرها سر و صدای زیادی به پا کردند. اما در ریشه، پانک به عنوان موسیقی، پانک به عنوان ذهنیت آنارشیستی و پانک به عنوان ایدئولوژی ضدفرهنگی چهره‌ای زنانه دارد.

هنرمندان بیباکی مثل پتی اسمیت، سوکسی سو، نینا هاگن، پولی استایرین، ویو آلبرتین، دبی هری، لیندا لانچ و پویزن آیوی در دهه هفتاد چهره پانک را شکل دادند و نیروی محرکه سبکی بودند که در واقع یک انقلاب بود. آنها قراردادها را شکستند، مرزها را جابه‌جا کردند و انتظاراتی را که بر آنها تحمیل میشد در هم کوبیدند. و حالا یک نمایشگاه این واقعیت را به رسمیت میشناسد.

جمعه این هفته نمایشگاه تازه‌ای با عنوان «Up Yours! God Save The Queens» در موزه فرهنگ جوانان لندن گشایش مییابد؛ نمایشگاهی چندرسانهای که به «۵۰ سال شی پانک» ادای احترام میکند.

این نمایشگاه که لورن استل جونز، سلست بل و ویوین گولدمن آن را گردآوری کرده‌اند، با عنوان «Up Yours! God Save The Queens» مجموعه‌ای از اسناد آرشیوی کمیاب، عکسهای دیده‌نشده و آثار معاصر را کنار هم میآورد. این چیدمان اولویت را به زنان میدهد و زنانی را که فرهنگ پانک را شکل دادند جشن میگیرد و نشان میدهد این سبک را نباید به چهار پسر شیطان با کفشهای کانورس یا چند سنجاق قفلی روی کت محدود کرد.

از آنجا که هنرمندان پانک زن و گروههای زن‌محور اغلب از دید بخشی از نه همه طرفداران موسیقی پنهان مانده‌اند، یورونیوز کالچر فهرست نه چندان جامع پنج آلبوم پانک زنانه دهه هفتاد را گرد آورده که هر طرفدار پانکی که برای خودش احترام قائل است باید داشته باشد.

اینها آلبومهای پیشگامانی هستند که راه را برای همه موزیسینهای زن و گروههای زن‌محوری که بعد از آنها آمدند هموار کردند؛ از بیکینی کیل، هول، ال۷ و پی جی هاروی گرفته تا له تیگره، اسلیتر کینی، یاه یاه یاهز و امیل اند د اسنیفرز.

پتی اسمیت - «Horses» (۱۹۷۵)

آلبوم نخست پتی اسمیت صحنه پانک نیویورک را پیش از آنکه حتی اسمی پیدا کند بازتعریف کرد. اسمیت که مهمان همیشگی کلوب افسانهای CBGB در منهتن بود، با رویای شاعر شدن به دنیای پرجنب‌وجوش ادبیات زیرزمینی، هنر و موسیقی شهر قدم گذاشت. «Horses» او را به «خدای مادر پانک» بدل کرد؛ بیانیه‌ای متنوع و مقتدر درباره آزادی هنری که شعر بیت را با شور خشن راک و زیبایی‌شناسی مینیمالیستی پانک در حال شکل‌گیری در هم میآمیزد. ترانه‌هایی مثل «Free Money» و «Break It Up» حالا کلاسیک به حساب میآیند، همان طور که بازخوانی رادیکال او از قطعه «Gloria» گروه Them. و بعد میرسیم به «Land»؛ شاهکار ۹ دقیقهای که نشان داد اسمیت فقط بخشی از شکل‌گیری جنبش پانک نبود، بلکه در حال گشودن فضایی تازه برای هنرمندان زن در سراسر جهان بود. حاشیه‌وار باید پرسید بنیاد نوبل کی میخواهد جایزه ادبیات را به او بدهد.

بلاندی - «Blondie» (۱۹۷۶)

دبی هری هم مانند پتی اسمیت از چهره‌های ثابت CBGB بود و او هم در شکل دادن به صحنه نیویورک نقش مهمی داشت. ظاهر چشمگیرش با موهای بلوند دکلره بخشی از زبان بصری پانک بود و حتی اگر گروه بلاندی بیشتر به نیوویو و حساسیتهای پاپ نزدیک بود و موفقیت بیشتری در جریان اصلی به دست آورد، به ویژه با آلبوم کلاسیک «Parallel Lines» در سال ۱۹۷۸، نخستین آلبوم گروه بیگمان انرژی پانکی و روح دی آی وای غیرقابل انکاری داشت. آلبوم با قطعه «X Offender» آغاز میشود؛ ترانهای که در ابتدا «Sex Offender» نام داشت اما چون ایستگاههای رادیویی حاضر نبودند ترانهای با عنوانی آنقدر تحریک‌آمیز پخش کنند، نامش عوض شد. این آلبوم جواهر بیباک و پایکوبی است که پاپ را از دهه ۶۰ بیرون میکشد و با یک غرش خشمگین وارد دهه ۷۰ میکند.

ایکس ری اسپکس - «Germfree Adolescents» (۱۹۷۸)

پولی استایرین، بنیانگذار گروه بریتانیایی ایکس ری اسپکس، به عنوان نخستین خواننده زن چندنژادی در یک گروه پانک شناخته میشود. او براکت دندان میگذاشت، لباسهای رنگارنگ نئون خودش را میدوخت و ترانه‌هایی با مضمون ضد مصرف‌گرایی میخواند و تمام تصورات کلیشه‌ای درباره این که یک خواننده زن باید چگونه باشد را زیر و رو میکرد. آلبوم نخست گروه به موضوعهایی مثل فمینیسم، سیاست هویت، جامعه مصرفی و بیاعتنایی کامل به نظر دیگران میپرداخت. او در سرود «Art-I-Ficial» فریاد میزند: «من ادا درمیآورم و برایم مهم نیست، دوست دارم مردم را وادار کنم زل بزنند». نقطه اوج آلبوم را میتوان در نسخه بازانتشار آن پیدا کرد؛ جایی که تک ترانه توانمندساز «Oh Bondage Up Yours!» اضافه شده و با این شعار آغاز میشود: «بعضیها فکر میکنند دخترهای کوچولو باید دیده شوند نه این که صدایشان شنیده شود، اما من میگویم اوه بندگی، به درک! یک، دو، سه، چهار». این ترانه به شعار نمونه‌وار پانک بریتانیایی بدل شد و همزمان بیانیه‌ای فمینیستی بود که بر بسیاری از گروههای پانک، از جمله جنبش رایت گررل دهه نود تاثیر گذاشت.

اسلیتز - «Cut» (۱۹۷۹)

جواهر بریتانیایی دیگر، این بار از سه نفره اسلیتز، گروهی که نباید نقش آنها را در تعریف فمینیستی پانک دست کم گرفت. این گروه سبکی ناصیقل و خام داشت که پانک راک، آرت پاپ و عناصری از داب و رگه را در هم میآمیخت و همزمان صنعت موسیقی و هنجارهای اجتماعی را به چالش میکشید. آلبوم نخست آنها در سال ۱۹۷۹ مجموعه‌ای سرکش و خام از ترانه‌های آنارشیستی است؛ از سرود خودتعیینگری «Instant Hit» که بعدا لورن هیل آن را سمپل کرد گرفته تا «Shoplifting»، «Newtown» و ترانه کلاسیک «Typical Girls»؛ اعتراضی علیه کلیشه‌های زنانه. آری آپ، خواننده گروه، در این ترانه میخواند: «دخترهای معمولی خیلی زود ناراحت میشوند / دخترهای معمولی نمیتوانند خودشان را کنترل کنند / دخترهای معمولی آنقدر گیج‌کننده‌اند» و بعد این پرسش را مطرح میکند: «چه کسی دختر معمولی را اختراع کرد؟». اسلیتز با طنز، انرژی و روحیه به جهنم گفتن، پیشداوریها را در هم شکستند. درست مانند ایکس ری اسپکس، موسیقی آنها الهام‌بخش بی‌شمار موزیسین و جنبش دیگر شد؛ از جمله رایت گررل و موج چهارم پانک فمینیستی در دهه ۲۰۱۰.

رینکوتز - «The Raincoats» (۱۹۷۹)

از آنجا که نمایشگاه «Up Yours! God Save The Queens» در لندن برگزار میشود، برای انتخاب آخرمان در بریتانیا میمانیم. نخستین آلبوم بلند گروه چهارنفره بریتانیایی رینکوتز شاید بیشتر به خاطر کاور شلخته و نامعمول آنها از ترانه معروف «Lola» گروه کینکس شناخته شود، اما بقیه آلبوم هم سروصدای زمختی است که باید قدرش را دانست. این آلبوم ناهماهنگ و عجیب است، پر از ویولنهایی است که ویکی اسپینال مینوازد و از ابتدا تا انتها مجذوب‌کننده است. با صدای آنا دا سیلوا و جینا برچ و درامز پاملو، عضو سابق اسلیتز، روحیه هر چه پیش آید که در تمام آلبوم جاری است، درست در قلب پانک قرار دارد. گروه با ترانه‌هایشان به سراغ ساختار حاکم میروند و درباره معضلاتی مثل فرهنگ تجاوز و زن‌ستیزی حرف میزنند. اگر در پی نسخهای از این آلبوم هستید، به سراغ نسخه بازانتشار ۱۹۹۳ بروید که تک ترانه «Fairytale in the Supermarket» را هم در بر میگیرد و حتما ترانه «No One’s Little Girl» محصول ۱۹۷۷ را که فقط در ۱۹۸۲ منتشر شد گوش کنید؛ ترانهای که با این کلمات همراه است: «من دختر کوچولوی هیچکس نیستم، نه، نیستم / قرار نیست باشم چون نمیخواهم باشم / هیچ وقت روی شجره‌نامه خانوادگی شما قرار نخواهم گرفت».

نمایشگاه «Up Yours! God Save The Queens» جمعه ۲۳ اکتبر در موزه فرهنگ جوانان (منبع به زبان انگلیسی) در لندن گشایش مییابد و تا ۲۲ نوامبر ادامه خواهد داشت.