هزینه نظامی اسپانیا سه برابر مراکش است و در هوا و دریا برتری دارد، اما رباط در نیروی انسانی و توپخانه راکتی پیش است. نوسازی تسلیحاتی مراکش با حمایت آمریکا توان نظامی این کشور را تقویت کرده و فاصله با اسپانیا را کاهش می‌دهد.
نخستین اف-۱۶ بلاک ۷۲ نیروی هوایی سلطنتی مراکش ۶ اکتبر در گرینویل ایالت کارولینای جنوبی نخستین پرواز خود را انجام داد؛ شرکت لوکهید مارتین اعلام کرده‌است که این هواپیما پس از چند تاخیر در برنامه اکنون در مرحله آزمایش‌های پیش از تحویل قرار دارد. این چشمگیرترین نماد روند تسلیح مجددی است که در اسپانیا با دقت دنبال می‌شود.
آگهی
آگهی
اما وقتی اعداد روی میز گذاشته می‌شود، امروز وزن قدرت نظامی مراکش در برابر اسپانیا چقدر است؟ اسپانیا از نظر بودجه همچنان فاصله زیادی جلوتر است و در دریا با آسودگی برتری دارد. رباط در مقابل، سربازان بیشتری در اختیار دارد و به توپخانه راکتی مجهز است؛ ظرفیتی که ارتش اسپانیا ۱۵ سال است از آن بی‌بهره مانده است.
هزینه دفاعی: نسبت بیش از شش به یک
بزرگ‌ترین شکاف در بودجه است. موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (سیپری) در آخرین گزارش خود اعلام می‌کند که اسپانیا در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۴ میلیارد و ۲۸۷ میلیون یورو به دفاع اختصاص داده است؛ ۵۰ درصد بیش از سال قبل، رقمی که سهم نظامی را به ۲,۱ درصد تولید ناخالص داخلی رسانده است. بودجه دفاعی مراکش به ۵ میلیارد و ۶۴۵ میلیون یورو رسید، در برابر ۴ میلیارد و ۹۲۰ میلیون یورو در ۲۰۲۴. این افزایش همچنان آن را پس از الجزایر با ۲۲ میلیارد و ۶۶۰ میلیون یورو، دومین سرمایه‌گذار نظامی بزرگ آفریقا نگه می‌دارد.
پشت این تفاوت، اندازه اقتصادها قرار دارد. تولید ناخالص داخلی مراکش در پایان ۲۰۲۵ به ۱۳۸ میلیارد و ۶۶۸ میلیون یورو رسید به گفته بانک جهانی، در حالی که اقتصاد اسپانیا حدود ۱,۶۹ تریلیون یورو بود؛ ۱۲ برابر بزرگ‌تر.
آیا مراکش ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف دفاع می‌کند؟
این یکی از آمارهایی است که بیش از همه دست به دست می‌شود اما با داده‌های سیپری همخوانی ندارد. خود موسسه سهم هزینه نظامی مراکش در سال ۲۰۲۵ را ۳,۵۴ درصد تولید ناخالص داخلی اعلام می‌کند. عدد ۱۰ درصد بیشتر به شاخص دیگری شبیه است: سهم دفاع در هزینه عمومی، که سیپری آن را برای ۲۰۲۵ معادل ۱۰,۲۸ درصد برآورد کرده است.
در مورد بودجه‌های رسمی نیز وضع مشابهی دیده می‌شود. قانون مالی سال ۲۰۲۶ مراکش مجوز تعهدات هزینه‌ای آینده برای اداره دفاع ملی به ارزش ۱۵۷ هزار و ۱۷۰ میلیون درهم، معادل حدود ۱۴ میلیارد و ۷۰۰ میلیون یورو، صادر کرده است؛ اعتباری چندساله که اغلب به اشتباه به‌عنوان هزینه یک ساله معرفی می‌شود. رقمی که واقعا در ۲۰۲۶ پرداخت خواهد شد یعنی اعتبارات پرداخت، ۵۵ هزار و ۳۰۰ میلیون درهم است که حدود ۵ میلیارد و ۱۵۷ میلیون یورو می‌شود.
اسپانیا از سوی دیگر در سال ۲۰۲۵ به هدف ۲ درصد تولید ناخالص داخلی رسید و امید دارد در ۲۰۲۶ آن را تثبیت کند، هرچند همچنان تنها متحدی است که حاضر نشده هدف ۵ درصد برای سال ۲۰۳۵ را بپذیرد.
نیروهای انسانی: سربازان بیشتر در جنوب تنگه
در اینجا کفه ترازو عوض می‌شود. منابع مختلف بر این نظرند که مراکش میان ۱۹۵ هزار تا ۲۰۰ هزار نظامی شاغل و حدود ۱۵۰ هزار نیروی ذخیره دارد. افزون بر این، برخلاف اسپانیا، مراکش خدمت سربازی اجباری را که در ۲۰۱۹ دوباره برقرار شد، حفظ کرده است. از نظر شمار نیرو، قدرت نظامی مراکش به‌مراتب از اسپانیا فراتر است.
در همین جاست که باید نسبت به رقم ۴۰۰ هزار نفر که در چند رسانه به‌صورت گسترده منتشر شده، تردید کرد. این عدد از صفحه اطلاعاتی پایگاه گلوبال فایرپاور می‌آید که ۲۱ ژانویه ۲۰۲۶ به‌روز شده و علاوه بر آن حدود ۲۵۰ هزار نیروی ذخیره برای این کشور آفریقایی ذکر می‌کند، اما تا زمان نگارش این گزارش هیچ منبع مستقل دیگری آن را تایید نکرده است.
ارتش اسپانیا با مشکل کمبود نیرو روبه‌رو است. در اول ژانویه ۲۰۲۵ شمار نظامیان شاغل ۱۱۶ هزار و ۷۳۹ نفر بود، رقمی کمتر از حداقل قانونی ۱۳۰ هزار نفری که قانون خدمت نظامی تعیین کرده و سال با ۸۳۲ نفر نیروی کمتر پایان یافت. وضعیت نیروی ذخیره بسیار ضعیف‌تر است: در آغاز سال ۲۰۲۴ تنها ۳ هزار و ۹۱ نیروی ذخیره داوطلب ثبت شده بود.
هوانوردی: یوروفایتر در برابر اف-۱۶ ویپر
اسپانیا با ناوگانی بزرگ‌تر پرواز می‌کند، هرچند در بلندمدت با یک علامت سؤال روبه‌رو است. فهرست «نیروهای هوایی جهان ۲۰۲۶» نشریه فلایت‌گلوبال برای اسپانیا ۸۱ فروند ای‌اف-۱۸ هورنت و ۶۷ فروند یوروفایتر ثبت کرده است و ۴۵ فروند دیگر نیز سفارش داده شده است. نخستین «هالکون»، یک هواپیمای دو‌کابینه اول ژوئن از خط تولید گتافه خارج شد و تحویل دسته دوم از سال ۲۰۳۰ آغاز می‌شود.
مشکل در مرحله بعدی است. اسپانیا اوت ۲۰۲۵ گزینه خرید اف-۳۵ را کنار گذاشت تا جنگنده اروپایی بخرد و در ژوئن ۲۰۲۶، طرح اف‌سی‌ای‌اس، جنگنده‌ای که روی آن حساب کرده بود میان فرانسه و آلمان از هم پاشید. پاریس تصمیم گرفته جنگنده خود را به‌تنهایی توسعه دهد.
مراکش مسیر دیگری را در پیش گرفته است. واشنگتن در سال ۲۰۱۹ فروش ۲۵ فروند اف-۱۶ بلاک ۷۲ را به ارزش حدود ۳ میلیارد و ۳۸۰ میلیون یورو تصویب کرد؛ افزون بر آن ۲۳ کیت برای نوسازی اف-۱۶های موجود این کشور نیز در قرارداد گنجانده شد.
و اف-۳۵؟ نشانه‌هایی از مذاکرات پیشرفته وجود دارد اما این معامله هنوز در حد امکان مطرح است و برای عملی شدن به تایید نهایی دولت و کنگره آمریکا نیاز دارد. رسانه‌های تخصصی نظامی گزارش داده‌اند که بحث بر سر ۳۲ فروند هواپیما به ارزش حدود ۱۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون یورو است که هزینه خرید و نگهداری آنها طی ۴۵ سال پراکنده می‌شود، بدون تایید رسمی.
در بخش بالگردها، رباط تاکنون ۱۲ فروند از ۲۴ فروند بالگرد تهاجمی ای‌اچ-۶۴ای آپاچی سفارش‌داده‌شده را تحویل گرفته و قرار است باقی آنها در چند مرحله تا سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ برسد. اسپانیا نیز ۱۸ فروند بالگرد تایگر خود را به استاندارد ام‌کی۳ نوسازی خواهد کرد. مراکش همچنین تحویل سامانه پدافند هوایی اسرائیلی باراک ام‌ایکس را با سه آتشبار و ۲۲۵ موشک رهگیر با برد تا ۷۰ کیلومتر طبق پایگاه داده سیپری تکمیل کرده است.
نیروهای زمینی: جایی که رباط فشار می‌آورد
در زمین است که قدرت نظامی مراکش بیش از همه به توان اسپانیا نزدیک می‌شود. رباط از تانک آمریکایی ام۱ای۲ آبرامز استفاده می‌کند و با وجود آنکه شفافیت اندک مانع از شمارش دقیق می‌شود، حدود ۲۰۰ دستگاه در خدمت و ۱۵۰ دستگاه دیگر در سفارش برآورد می‌شود. اسپانیا ۲۲۰ تانک لئوپارد ۲ای و حدود ۵۰ دستگاه مدل ۲آ۴ در اختیار دارد و قصد دارد آنها را به استاندارد ۲آ۸ ارتقا دهد.
واضح‌ترین نابرابری در سامانه‌های راکت‌انداز است. گلوبال فایرپاور برای مراکش ۱۸۵ سامانه و برای اسپانیا هیچ‌یک ثبت کرده است؛ نیروی زمینی اسپانیا پس از کنار گذاشتن سامانه «تروئل» در سال ۲۰۱۱ این ظرفیت را از دست داد. مراکش در مقابل سامانه‌های چینی را با سامانه اسرائیلی پالس که اکنون عملیاتی است ترکیب کرده و در انتظار سامانه آمریکایی هایمارس است که واشنگتن فروش ۱۸ راکت‌انداز آن را تصویب کرده است.
در این میان یک تناقض وجود دارد. برنامه اسپانیایی سیلام قرار بود دقیقا بر پایه سامانه پالس بنا شود، اما قرارداد آن به دلیل تحریم فناوری نظامی اسرائیل از سوی دولت لغو شد؛ ۳۰ دسامبر ۲۰۲۵ شرکت اسکریبانو و راین‌متال اکسپال جایگزینی ملی را به وزارت دفاع معرفی کردند. در همین حال، ارتش مراکش دریافت خودروهای زرهی ۸×۸ «وهاپ» را که مونتاژ آنها در داخل کشور انجام می‌شود، آغاز کرده است.
در دریا، فاصله بسیار زیاد است
نیروی دریایی بزرگ‌ترین نقطه اتکای اسپانیا است. ستون فقرات ناوگان این کشور پنج ناو محافظ اف-۱۰۰ از کلاس «آلوارو د باسان» است، در حالی که رباط تنها یک ناو محافظ فرِم را به‌عنوان کشتی پرچمدار در اختیار دارد. علاوه بر آن، ناو آبی‌خاکی خوان کارلوس اول که نقش ناو هواپیمابر را هم ایفا می‌کند و دو کشتی آبی‌خاکی کلاس «گالیسیا» نیز در خدمت نیروی دریایی اسپانیا هستند.
در زیر آب اساسا مقایسه‌ای ممکن نیست، زیرا توان زیرسطحی یکی از کاستی‌های تاریخی مراکش است. زیردریایی اس-۸۱ «ایساک پرال» از نوامبر ۲۰۲۳ در خدمت است و اس-۸۲ «نارسيسو مونتورویل» از تابستان در حال انجام آزمایش‌های بندری و دریایی است و تحویل آن برای سه‌ماهه پایانی سال پیش‌بینی شده؛ این زیردریایی نخستین واحدی خواهد بود که از ابتدا با سامانه پیشران مستقل از هوا تجهیز می‌شود. در سطح دریا نیز ناو محافظ اف-۱۱۱ «بونیفاز»، نخستین کشتی از کلاس جدید، در سال ۲۰۲۸ به نیروی دریایی خواهد پیوست.
عامل واشنگتن در قدرت نظامی مراکش
آنچه در سال ۲۰۲۶ تغییر کرده پشتوانه سیاسی خریدهای تسلیحاتی است. مراکش و ایالات متحده در پنتاگون نقشه راه همکاری نظامی برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۶ را امضا کردند و در فوریه، نیروهای مسلح سلطنتی مراکش سامانه ارتباط تاکتیکی لینک-۱۶ را که تا کنون تنها برای اعضای ناتو محفوظ بود آزمایش کردند.
سنای آمریکا یک گام فراتر رفته است: بندی در قانون دفاعی این کشور وزارت دفاع را موظف می‌کند که در مدت ۱۸۰ روز برنامه ده‌ساله‌ای ارائه کند تا مراکش را به توانمندترین شریک نظامی خود در آفریقا تبدیل کند. ایالات متحده هم‌اکنون حدود ۶۰ درصد واردات تسلیحات مراکش را تامین می‌کند.
رباط علاوه بر این می‌خواهد تولید را به داخل منتقل کند. دولت ده پروژه صنعتی در حوزه دفاع را با مجموع سرمایه‌گذاری حدود ۲۳۱ میلیون یورو تصویب کرده است و یک نامه نیت تولید سامانه حمله خودکار دوربردی به نام «ایریفی» را در داخل کشور در نظر دارد؛ سامانه‌ای با برد اعلام‌شده حدود ۲ هزار کیلومتر.
اسپانیا اما روی مزیت‌های دیگری حساب می‌کند. توان صنعتی آن را در زمره معدود کشورهایی قرار می‌دهد که قادرند زیردریایی‌های تهاجمی متعارف خود را طراحی و تولید کنند و عضو ناتو است، هرچند حوزه جغرافیایی تعریف‌شده در ماده ۶ پیمان واشنگتن به‌طور صریح شامل شهرهای سئوتا و ملیه نمی‌شود.
آنچه رتبه‌بندی‌ها نمی‌سنجند
در فهرست سال ۲۰۲۶ گلوبال فایرپاور، اسپانیا در میان ۱۴۵ کشور در رتبه هجدهم و قدرت نظامی مراکش در جایگاه پنجاه‌وششم قرار دارد. این پرارجاع‌ترین طبقه‌بندی است، اما روش کاری قابل‌سنجشی منتشر نمی‌کند و خود اذعان دارد که بر اساس کتاب اطلاعات جهانی سازمان سی‌آی‌ای و منابع نامشخص دیگر تنظیم شده است.
با این حال روند در هر صورت صعودی است. قدرت نظامی مراکش در نسخه ۲۰۲۵ این شاخص در رتبه ۵۹ و در نسخه ۲۰۲۴ در جایگاه ۶۱ بود. این فهرست همچنین با تحولات واقعی هم‌گام نیست: برای اسپانیا صفر هواپیمای سوخت‌رسان ثبت کرده است در حالی که نیروی هوایی این کشور امسال سومین فروند ای۳۳۰ ام‌آر‌تی‌تی خود را تحویل می‌گیرد.
اصطکاک واقعی میان دو کشور تاکنون هم به جنگنده و تانک مربوط نبوده است. اواخر ژوئیه، ورود مهاجران به سئوتا به هجوم گسترده از راه دریا و موج‌شکن مرزی انجامید؛ بحرانی که جدی‌ترین تنش میان دو کشور از سال ۲۰۲۱ تاکنون بوده است.
نزدیک‌ترین داده‌ای که در مادرید با دقت دنبال خواهد شد به‌زودی منتشر می‌شود. محمد ششم شنبه در رباط ریاست جلسه شورای وزیران را بر عهده داشت که خطوط کلی بودجه ۲۰۲۷ را تصویب کرد و سهم دفاع زمانی روشن می‌شود که لایحه بودجه به پارلمان برسد.