اعتراض‌های دانشجویی از میانه سپتامبر در منطقه پاریس آغاز شد و از آن زمان به سراسر فرانسه گسترش یافته و برخی تجمع‌ها به درگیری خشونت‌آمیز با پلیس انجامیده است.
وقتی دانش‌آموزان یک دبیرستان در شهر کرتِی، در حومه جنوب شرقی پاریس، برای مطالبه منابع و نیروی انسانی بیشتر به اعتراض معلمانشان پیوستند، تصور نمی‌کردند که این اقدام به جنبشی سراسری در کشور تبدیل شود.
آگهی
آگهی
این کارزار از ۱۷ سپتامبر آغاز شد و پس از آن‌که ویدئوهای اعتراض‌ها در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد، خیلی زود اوج گرفت و دانش‌آموزان سراسر فرانسه را ترغیب کرد به درخواست برای اقدام دولت در رفع مشکلاتی چون کلاس‌های پرجمعیت، غیبت‌های مکرر معلمان، تجهیزات فرسوده و دیگر نارضایتی‌ها بپیوندند.
گسترش سریع اعتراض‌ها نشان داد که نارضایتی دانش‌آموزان کرتِی محدود به یک مدرسه نبود. دانش‌آموزان در نقاط دیگر فرانسه نیز بخشی از مشکلات مطرح‌شده در این دبیرستان را تجربه می‌کردند و اعتراض اولیه به بستری برای بیان نارضایتی‌های مشابه در مدارس دیگر تبدیل شد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
در پس این مطالبات، مسئله نابرابری آموزشی نیز مطرح است؛ موضوعی که به‌ویژه در حومه‌های کم‌برخوردار پاریس پررنگ است. برخی دانش‌آموزان می‌گویند مدارسشان از نظر امکانات و نیروی انسانی در شرایطی مشابه مدارس مناطق برخوردار قرار ندارند. از این منظر، اعتراض‌ها فقط به مشکلات روزمره مدارس محدود نمی‌شود و پرسش گسترده‌تری را درباره برابری فرصت‌های آموزشی در فرانسه مطرح می‌کند.
اکنون که بیش از دو هفته پس از نخستین تجمع می‌گذرد، اتحادیه‌های دانش‌آموزی از محصلان خواسته‌اند روز سه‌شنبه در یک روز اقدام سراسری شرکت کنند. در همین حال روز دوشنبه پس از آن‌که مقام‌ها اعلام کردند شرایط ایمنی لازم فراهم نیست، چند صد مدرسه به‌طور کامل یا جزئی تعطیل شدند.
آشوبگران، درگیری‌ها، نیروهای پلیس
در حالی که بسیاری از تجمع‌ها آرام بوده، برخی دیگر در حاشیه با آشوب و درگیری میان معترضان و نیروهای انتظامی همراه شده است. به گفته وزیر کشور فرانسه، تاکنون بیش از ۵۰۶۰ نفر بازداشت شده‌اند که ۸۷ درصدشان زیر سن قانونی‌اند. در جریان این اعتراض‌ها بیش از ۱۷۰ دانش‌آموز، ۷۸ عضو کادر آموزشی و بیش از ۶۰۰ مامور پلیس زخمی شده‌اند.
در نقاط مختلف فرانسه، چندین مدرسه آسیب دیده، به آتش کشیده شده یا غارت شده است. در مواردی آشوبگران خود را به صفوف تظاهرکنندگان رسانده‌اند.
روز دوشنبه، بنا بر گزارش‌ها، یک نوجوان ۱۵ ساله در شهر لانس در شمال فرانسه بر اثر انفجار نارنجک پلیس مجروح شد و یک دست خود را از دست داد. اتین تیفری، دادستان عمومی، به خبرنگاران گفت هنوز به طور قطعی روشن نشده که آیا این نوجوان نارنجک را از روی زمین برداشته یا نارنجک به سمت او پرتاب شده است.
در شهر تور در مرکز فرانسه، خانواده یک دانش‌آموز ۱۶ ساله که در روزهای اخیر بینایی چشم راست خود را از دست داده، روز یکشنبه با طرح شکایت، پلیس را به اعمال خشونت علیه او متهم کردند. به گفته دادستان، نوع جراحات او نشان می‌دهد که احتمالا با گلوله پلاستیکی پلیس هدف قرار گرفته باشد. در هر دو پرونده تحقیقاتی در جریان است.
انجمن حقوق بشر فرانسه در واکنش به نحوه مداخله پلیس در موارد مربوط به دانش‌آموزان، از آن‌چه «انحراف کلی از حاکمیت قانون و بی‌اعتنایی به چارچوب‌های حقوقی» خوانده، انتقاد کرده است.
ناتالی ته‌یو، رئیس این نهاد در کنفرانسی خبری در روز دوشنبه گفت حقوق بین‌الملل نه تنها نادیده گرفته می‌شود، بلکه به گفته او «به طور کامل پایمال شده است.»
با این حال، استانیسلاس گودون، سخنگوی اتحادیه بزرگ پلیس «آلیانس پولیس ناسیونال»، در گفت‌وگو با یورونیوز تاکید کرد که پلیس همچنان تمرکز خود را بر تامین امنیت در اطراف مدارس گذاشته است.
گودون گفت: «وقتی اعمال خشونت و استفاده از زور رخ می‌دهد، مسئله این است که تناسب و مشروعیت این اقدام چگونه سنجیده می‌شود.»
او افزود: «اگر این اقدامات علیه افرادی صورت گیرد که به سمت ماموران پلیس شلیک کرده‌اند یا اسید پرتاب کرده‌اند، استفاده از زور برای پراکنده کردن آنها ضروری است. من دوست ندارم از اصطلاح "سرکوب" یا "خاموش کردن" اعتراض‌های دانش‌آموزی استفاده کنم؛ مسئله این نیست. اگر در عرصه عمومی اخلالی ایجاد نشود، استفاده از زور از سوی نیروهای انتظامی مشروعیتی ندارد.»
ورود سیاستمداران به میدان
ناآرامی‌های جاری پای سیاستمداران را نیز به ماجرا باز کرده و فشارها بر دولت را برای حل بحران و پاسخ‌گویی به مطالبات دانش‌آموزان افزایش داده است.
روز جمعه، ادوار ژفره، وزیر آموزش و پرورش فرانسه، همراه با نمایندگان انجمن‌های اولیا با اتحادیه‌های معلمان و کارکنان مدارس دیدار و گفت‌وگو کرد. همان روز، ژرالد دارمانن، وزیر دادگستری فرانسه، اعلام کرد که اعتراض‌های خشونت‌آمیز به نوعی ۷۳۵ مدرسه از مجموع ۳۷۰۰ مدرسه کشور را تحت تاثیر قرار داده است.
روز یکشنبه، سباستین لکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، طرح اقدام پنج‌گانه دولت را اعلام کرد. او گفت دولت متعهد است از لغو کلاس‌ها جلوگیری کند، با همکاری مقام‌های محلی امکانات آموزشی را بهبود بخشد، سازماندهی روزهای مدرسه را بهتر کند، سامانه «پارکورسوپ»، یعنی پلتفرم ثبت‌نام دانشگاهی فرانسه را شفاف‌تر کند و در مجموع حمایت بیشتری از دانش‌آموزان به عمل آورد.
جناح چپ افراطی فرانسه حمایت قاطعی از این اعتراض‌ها نشان داده است. ژان لوک ملانشون، رهبر حزب «فرانسه تسلیم‌ناپذیر» روز پنجشنبه اعلام کرد: «آن‌چه ما می‌خواهیم این است که جوانان این کشور از این دوره با سربلندی بیرون بیایند.»
منتقدان او، ملانشون و حزبش را متهم می‌کنند که برای بهره‌برداری سیاسی، جوانان را تحریک و هدایت می‌کنند. او در مقابل تاکید کرده که حزبش از این جنبش حمایت می‌کند اما آن را سازماندهی نمی‌کند و خواهان آن است که اعتراض‌ها غیرخشونت‌آمیز بماند.
اتحادیه‌های معلمان: «نظام آموزشی در بحران است»
ژان رمی ژیرار، معلم و رئیس اتحادیه ملی مدارس و آموزش عالی (اسنالک)، در گفت‌وگو با یورونیوز بر خطرهای سیاسی کردن این اعتراض‌ها تاکید کرد.
ژیرار گفت: «باید بسیار مراقب باشیم آن‌چه در حال رخ دادن است، فارغ از این‌که کدام جناح سیاسی درگیر است، به ابزار سیاسی تبدیل نشود؛ چون این امر بسیار خطرناک است.»
او افزود: «ما کسانی هستیم که در میدان حاضریم و باید از ما مراقبت و ازمان حفاظت شود. همین حالا هم به دلیل جذاب نبودن این شغل، جذب نیروی انسانی کافی بسیار دشوار است؛ اگر در کنار آن امنیت و حمایت هم نداشته باشیم، پیدا کردن معلم در سال‌های آینده حتی سخت‌تر خواهد شد.»
روز جمعه نیز یک معلم در جریان اعتراض نزدیک یکی از مدارس در جنوب فرانسه با بنزین مورد حمله قرار گرفت. یک دانش‌آموز ۱۶ ساله در ارتباط با این حادثه بازداشت شده و در اختیار پلیس است.
به گفته ژیرار، مطالبات و نارضایتی‌هایی که دانش‌آموزان مطرح کرده‌اند چیز تازه‌ای نیست.
او گفت: «ما هر روز بیشتر با مشکل جایگزینی معلمان غایب روبه‌رو می‌شویم، کلاس‌های درس در فرانسه از شلوغ‌ترین کلاس‌ها در اروپاست و در دوره‌های موج گرما نیز کلاس‌ها به اندازه کافی مجهز نیستند. اینها مسائلی است که سال‌هاست می‌دانیم.»
ژیرار تصریح کرد: «نقطه شروع این است که نظام آموزشی در بحران است و این بحران مدت‌هاست ادامه دارد.» او در عین حال تاکید کرد که بخش بزرگی از شدیدترین موارد خشونت را اقلیتی کوچک از افراد رقم زده‌اند.
او گفت: «آنها برای ایجاد دردسر به اینجا می‌آیند و من شخصا این را دیده‌ام.»
ژیرار توضیح داد: «گروهی از همکاران ما بیرون مدرسه می‌ایستند تا با دانش‌آموزان صحبت کنند و تلاش کنند از تشدید وضعیت جلوگیری شود. هر چیزی ممکن است رخ دهد و در عرض پنج دقیقه فضا کاملا عوض شود. ما برای دانش‌آموزان چهره‌های آشنا هستیم، رابطه‌ای شکل‌گرفته با آنها داریم و می‌خواهیم این گفت‌وگو ادامه پیدا کند.»
حمایت گسترده والدین از اعتراض‌ها
هرچند برخی والدین به فرزندان خود توصیه کرده‌اند از تجمع‌ها دور بمانند و حتی در مواردی رفتن به مدرسه را برایشان ممنوع کرده‌اند، فدراسیون شوراهای اولیای دانش‌آموزان (اف‌سی‌پی‌ای)، یکی از بزرگ‌ترین انجمن‌های والدین در فرانسه، از دانش‌آموزان اعتصابی حمایت کرده است.
مصطفی اوزجلیک، معاون رئیس اف‌سی‌پی‌ای، در گفت‌وگو با یورونیوز گفت: «ما از درخواست‌ها برای درس خواندن فرزندانمان در شرایط بهتر حمایت می‌کنیم.»
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
اوزجلیک تاکید کرد که بسیاری از والدین نیز در نگرانی‌های فرزندانشان سهیم‌اند؛ نگرانی‌هایی درباره شلوغی کلاس‌ها، کمبود و غیبت معلمان، دشواری جذب معلم برای برخی دروس، نبود پزشک مدرسه و گرمای بیش از حد کلاس‌ها در تابستان.
اوزجلیک گفت: «کادر مدرسه، والدین و در نهایت خود دانش‌آموزان می‌خواهند بتوانند به مدرسه برگردند. دانش‌آموزان آن‌قدر آگاه‌اند که تشخیص دهند باید به اعتراض ادامه بدهند یا نه؛ تصمیم‌گیری به جای آنها وظیفه ما نیست. اما به محض آن‌که تضمین‌هایی را که می‌خواهند به دست آورند، همه به مدرسه بازخواهند گشت.»