احمد نقیبزاده: «آدم عاقل در سپاه زیاد بوده ولی یک سری از آنها را اخراج یا بازنشسته کردهاند. با این حال هنوز عقلایی وجود دارند اما به آنها اجازه تاثیرگذاری نمیدهند. مثلا همین آقای قالیباف، اگر تصمیمگیرنده اصلی باشند، میتوانند مشکل را حل کنند. از همه بهتر همین قالیباف است.»
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا روز دوشنبه ۲۶ مرداد (۱۷ اوت) ادعا کرد که ایالات متحده یک کانال ارتباطی مستقیم با سپاه پاسداران دارد و گفتوگوهای ایران و آمریکا از این طریق پیگیری میشود.
آگهی
آگهی
روز یکشنبه ۲۵ مرداد نیز سایت اینترنتی «ان ۱۲» متعلق به شبکه اسرائیلی «کانال دوازده»، ادعا کرد که ترامپ برای اطمینانیافتن از تصمیمهای تهران، بطور جداگانه با احمد وحیدی، فرمانده جدید سپاه پاسداران ارتباط داشته است.
اکسیوس نیز در گزارشی نوشت که ترامپ در میانه مذاکرات ماه مه، درباره اختیارات محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی برای نهاییکردن توافق ایران و آمریکا دچار تردید شده و تصمیم گرفته است از مذاکرهکنندگان رسمی ایران عبور کند.
این تحولات پس از انتصابات اخیر مجتبی خامنهای روی داده است؛ انتصاباتی که از نظر برخی از ناظران سیاسی، نشانه قدرتگرفتن تندروها در ساختار حکومت ایران است و سخنان ترامپ درباره ارتباط مستقیم با مقامات عالیرتبه سپاه نیز مهر تاییدی بر این تحول سیاسی محسوب میشود.
آیا این تحولات به توافق منتهی میشود یا اقدامی برای آغاز جنگ از سوی جمهوری اسلامی با هدف شکستن محاصره دریایی ایران است؟ دیگر اینکه اساسا روابط تنشآلود ایران و آمریکا آبستن چه عاقبتی است؟
این پرسشها موضوع مصاحبه یورونیوز با احمد نقیبزاده، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران است.
آقای نقیبزاده پیش از این در فروردین ۱۴۰۴ با اشاره به سیاستهای علی خامنهای، رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی، به یورونیوز گفته بود که «همه در کشور موافق مذاکره هستند و متوجه شدهاند به جز یک نفر که نمیخواهد متوجه شود». وی همچنین در دی ماه ۱۴۰۴ به یورونیوز گفت: «طوفانی در راه است که همه چیز را با خود خواهد برد.»
احمد نقیبزاده اکنون قاطعانه میگوید که جنگ بزرگ و گسترده دیگری در راه است و جمهوری اسلامی اگر مسیرش را تغییر ندهد، قطعا سقوط میکند؛ اگرچه شخصا مایل است جمهوری اسلامی سقوط نکند چراکه این واقعه را زمینهساز سقوط ایران در ورطه هرجومرج میداند.
یورونیوز: با توجه به سخنان اخیر ترامپ درباره ارتباط تلفنی پشت پرده با مقامهای سپاه پاسداران، به نظر میرسد نقش سپاه در مذاکرات یا گفتوگوهای ایران و آمریکا، بیشتر از قبل شده. شما چه نظری درباره پررنگشدن نقش سپاه در این زمینه دارید؟
احمد نقیبزاده: «معلوم نیست. موشکی که اخیرا به سمت اقلیم کردستان شلیک شد، موشکی که به سمت آن کشتیها شلیک شد و تفاهمنامه را به هم زد، همگی مشکوک هستند. ما دیگر حالا میدانیم که اسرائیل نفوذیهای زیادی در سطوح مختلف دارد ولی این آقایان آفتابهدزدها را اعدام میکنند در حالی که آن بالاها معلوم نیست چه خبر است. به همین دلیل فعلا ما هم مثل همه مردم بلاتکلیف هستیم و باید زمان بگذرد تا ببینیم خط و خطوطی روشن میشود یا نه.»
یورونیوز: قبل از جنگ دوازدهروزه به یورونیوز گفتید همه در ایران موافق مذاکرهاند جز یک نفر. الان آن یک نفر رفته کنار ولی در همچنان بر پاشنه سابق میچرخد.
احمد نقیبزاده: «الان بدتر با یک بلاتکلیفی محض روبرو هستیم. اینها که قادر به تصمیمگیری نیستند. به قول دوستی، اگر آقای خمینی خودش جنگ ایران و عراق را تمام نکرده بود، بعد از مرگش اینها آن جنگ را تا ده سال دیگر ادامه میدادند. به غیر از ناتوانی در تصمیمگیری، برای من اظهرمنالشمس است که اسرائیل با هر چیزی که مخالف باشد، بسیار راحت آن را به هم میزند. مگر میگذارند در یک کشور جهانسومی انقلاب شود و آنها بروند استراحت کنند؟ از همان اول مهرههایشان را میچینند و ذرهذره میبرند بالا.»
یوروینوز: مطابق این نظر شما، تفاهمنامه ایران و آمریکا را نفوذیهای اسرائیل فرستادند هوا؟
احمد نقیبزاده: «بله، این کاملا مشخص است که آقای نتانیاهو با هر توافقی بین ایران و آمریکا صددرصد مخالف است.»
یورونیوز: البته گاهی «ائتلاف بازها علیه کبوترها» پیش میآید. یعنی تندروهایی که دشمن یکدیگرند، علیه میانهروها متفق میشوند.
احمد نقیبزاده: «بله، این طور نیست که همهشان نفوذی باشند ولی یک مدیر یا کسی آن بالا هست که امور را با اسرائیل هماهنگ میکند. آخر انجام اقداماتی که به سود اسرائیل تمام شده، یک بار و دو بار نبوده که بگوییم بدون حسابوکتاب اتفاق افتادهاند. بله، مثلا جمهوری اسلامی و اسرائیل هر دو با راهحل دودولتیشدن مسئله فلسطین و اسرائیل مخالف هستند. مخالفتشان از دو زاویه متفاوت است. اسرائیلیها میگویند دولت فلسطین نباشد، جمهوری اسلامی هم میگوید دولت اسرائیل نباشد. ولی در بقیه موارد، به نظر من این طور نیست. ظرف یک هفته تمام کشورهای جنوب خلیج فارس را به دشمنان قسمخورده جمهوری اسلامی تبدیل کردند. آخر یک ذره عقل در کار باشد، چنین کاری نمیشود.»
یورونیوز: آیا انتصابات اخیر رهبر جدید ایران را در راستای تشدید برخورد ایران و آمریکا میدانید؟
احمد نقیبزاده: «نه، این انتصابات معطوف به مسائل داخلی است. جمهوری اسلامی برای بقای خودش هر کار که میتواند، لطفا بکند. ما هم اگر لازم باشد، کمک میکنیم. ولی قضایا را طوری پیش بردهاند که اوضاع به این صورت نمیتواند ادامه پیدا کند. من این انتصابات اخیر را بیشتر برای سرکوب داخلی و بعدش هم برای نمایش عزم بر جنگ میدانم وگرنه خودشان میدانند در جنگ با آمریکا بسیاری از ابزارهای لازم را ندارند و ضمنا آنها آسمان ایران را در دست میگیرند. من فقط در حیرتم که آمریکا چرا این قدر طولش میدهد؟ قاعدتا آمریکاییها هم فهمیدهاند که نتانیاهو نمیگذارد بین ایران و آمریکا توافقی حاصل شود.»
یورونیوز: آمریکا چه چیزی را دارد طول میدهد؟
احمد نقیبزاده: «مقابله آخر را. آمریکاییها برنامهای دارند که ما نمیدانیم چیست.»
یوروینوز: یعنی رسیدن به توافق را طول میدهد یا ساقطکردن نظام را؟
احمد نقیبزاده: «ساقطکردن نظام را. اگرچه نتانیاهو با این موضوع موافق است ولی استراتژی آمریکا و اسرائیل در قبال ایران متفاوت است. آمریکا موافق است که مثلا آقای قالیباف قدرت را در دست بگیرد و سیاست خارجی را روی روال عادی قرار دهد ولی نتانیاهو با چنین وضعی موافق نیست و میگوید اعضای حکومت ایران تا نفر آخرشان باید کنار بروند چون اینها بعدها اگر بتوانند، برمیگردند به سیاستهای قبلیشان. ضمنا نتانیاهو از اینکه در ایران اغتشاش و هرجومرج و جنگ داخلی شود، خوشحال میشود ولی آمریکاییها این طور نیستند. آمریکا میخواهد اوضاع ایران از کنترل خارج نشود و کنترل اوضاع هم در دست خودشان باشد.»
یورونیوز: شما پتانسیل پراگماتیسم را در سپاه میبینید که به نوعی با آمریکا به توافق برسد و ایران از این گردنه عبور کند؟
احمد نقیبزاده: «بله، آدم عاقل در سپاه زیاد بوده ولی یک سری از آنها را اخراج یا بازنشسته کردهاند. با این حال هنوز عقلایی وجود دارند اما به آنها اجازه تاثیرگذاری نمیدهند. مثلا همین آقای قالیباف، اگر تصمیمگیرنده اصلی باشند، میتوانند مشکل را حل کنند. از همه بهتر همین قالیباف است. الان تندروها دست بالا را دارند ولی نهایتا میانهروها تندروها را کنار میزنند. مهم این است که قدرت متمرکز شود تا کسی بتواند تصمیم بگیرد مملکت را از وضع فعلی خارج کند و مردم بتوانند نفس بکشند. قدرت باید در دست یک نفر آدم اجرایی متمرکز باشد که حسابوکتاب سرش بشود. با توجه به انتصابات اخیر، اگر هم قرار است حملهای بکنند، این کار را انجام دهند ولی با دلیل و برهان. یعنی باید بدانند چه میخواهند و چه نمیخواهند. الان ساختار تصمیمگیری هر کی به هر کی است. این طور که نمیشود کار مفیدی برای کشور انجام داد.»
یورونیوز: پس به نظرتان مجتبی خامنهای فاقد اقتدار است؛ یعنی قدرت در دست او متمرکز نیست.
احمد نقیبزاده: «در مورد ایشان هیچ چیز نمیدانم. اگر قدرت در دست کسی متمرکز بود اوضاع کشور این طور نمیشد. از اول تا الان، چند جور ساز زدهاند. کسی مقالهای نوشته بود با عنوان «اقتدارگرایی در عصر قاجار». در حالی که اگر در عصر قاجار اقتداری در کار بود، مملکت گرفتار چنان وضعی نمیشد. در آن دوره هر کس برای خودش سازی میزد. الان هم همان طور است. اگر یک نفر بود که موضع حکومت را روشن کند، آدم بالاخره میفهمید چی به چی است و چه کسی را باید نقد کند یا به چه کسی باید مشورت بدهد.»
یورونیوز: نهایتا فکر میکنید جنگ گسترده دیگری در راه است؟
احمد نقیبزاده: «بله، در راه است. جمهوری اسلامی با این رویکرد و با این وضعیت، اساسا تاریخ مصرفش برای قرن بیستویکم گذشته است مگر اینکه کسی تصمیمگیرنده باشد که مسائل را میفهمد. آدمی مثل سعید جلیلی که نمیتواند برای این همه آدم باهوش و بادرایت تصمیم بگیرد. این جور افراد باید بروند پیش طالبان و آنجا به مبارزاتشان ادامه بدهند. یک آدم درستوحسابی و مقتدر لازم است چون مملکت نیاز به اقتدار سیاسی دارد. اگر اینها چیزی سرشان میشد، این بلا را سر مملکت میآوردند؟ این همه سایتهای موشکی – که ما هم نمیدانستیم این قدر زیادند - با این همه خرج و هزینه و بدبختی تهیه کنی و بعد نیروی هوایی آمریکا بیاید ظرف سی چهل روز همه این سایتها را دربوداغان کند و برود. بالاخره اگر حسابوکتابی باشد، باید حساب هزینه و فایده بکنند.»
یورونیوز: پس به نظرتان حکومت ایران یا مسیر فعلیاش را تغییر میدهد یا سقوط میکند.
احمد نقیبزاده: «بله، صددرصد. اگر کسی در این ساختار بالا نیاید که مسیر را با اقتدار تغییر دهد، قطعا کل ساختار سقوط میکند.»
یورونیوز: و اگر این طور شود، به آینده امیدوارید؟
احمد نقیبزاده: «نتیجه سقوط ساختار فعلی، هرجومرج در کشور خواهد بود. من توان جمعکردن اوضاع کشور پس از سقوط حکومت را در کسی نمیبینیم و به همین دلیل نگران سقوط حکومت هستم. اگر هم قرار باشد کودتا شود، متاسفانه احمدینژاد و جلیلی چنین کاری میکنند نه آدمی که در عین اقتدار، عقلانیت هم داشته باشد.»