با توجه به تداوم تنشهای نظامی در منطقه و رفتوآمد گسترده نفتکشها و دیگر شناورها در آبهای پیرامون تنگه هرمز، ارتباط احتمالی این آلودگی با یک حادثه دریایی، نفتکش یا تاسیسات نفتی از جمله فرضیههایی است که میتواند مورد بررسی قرار گیرد، اما تاکنون هیچ شواهدی برای تایید آن منتشر نشده است.
به دنبال انتشار تصاویر لکهها و پسماندهای نفتی در بخشهایی از سواحل جزیره قشم در مردادماه ۱۴۰۵پیگیریهای قضایی و زیستمحیطی برای بررسی ابعاد آلودگی، مهار آن و شناسایی منشا احتمالی آن آغاز شده است. تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در فضای مجازی، لکههای تیرهرنگ و پسماندهای نفتی را در بخشهایی از آب و نوار ساحلی قشم نشان میدهد و گزارشهای محلی حاکی از آن است که بخشی از این آلودگی به محدوده جنگلهای حرا در روستای نقاشه نیز رسیده است.
آگهی
آگهی
در همین حال، منشا آلودگی هنوز مشخص نشده است. خبرگزاری فارس، رسانه نزدیک به سپاه، به نقل از منابع محلی گزارش داده که احتمال دریایی بودن منشا آلودگی مطرح است؛ با این حال، تاکنون هیچ منبع مشخصی برای ورود مواد نفتی به آبهای ساحلی معرفی نشده است.
تکرار آلودگی نفتی در سواحل و آبهای جنوبی ایران
سواحل و آبهای جنوبی ایران در ماههای گذشته نیز شاهد موارد دیگری از آلودگی نفتی بودهاند. در اردیبهشتماه امسال نیز گزارشهایی درباره مشاهده لکهای مشکوک در آبهای اطراف جزیره خارک منتشر شد. در آن مورد نیز درباره منشا آلودگی گمانهزنیهایی مطرح شد، اما شرکت پایانههای نفتی ایران وجود نشت از تاسیسات و خطوط لوله و اسکلههای خود را رد کرد.
اما جنگ و تنشهای نظامی در منطقه و نیز تردد نفتکشها و سایر شناورها در آبهای پیرامون تنگه هرمز، حوادث دریایی، آسیب احتمالی به زیرساختهای نفتی یا تخلیه مواد نفتی از شناورها از جمله فرضیههایی هستند که میتوانند در بررسی منشا چنین آلودگیهایی مورد توجه قرار گیرند. با این حال، تاکنون هیچ مدرک یا اعلام رسمی وجود ندارد که آلودگی اخیر قشم را به یک نفتکش، حمله نظامی یا حادثه مشخص مرتبط کند.
دستور قضایی و اقدامهای کنترلی
عبدالرزاق نریمانی، دادستان عمومی و انقلاب شهرستان قشم پس از انتشار تصاویر و ویدیوهای مربوط به آلودگی نفتی در بخشهایی از سواحل این جزیره، دستور ویژهای برای بررسی فوری موضوع، مهار آلودگی و پاکسازی نوار ساحلی صادر کرده است.
به گزارش ایرنا، نریمانی از ادارهکل بنادر و دریانوردی هرمزگان، اداره بنادر و دریانوردی قشم و دیگر دستگاههای مسئول خواسته است با حضور نیروهای تخصصی در محل، محدودههای آلوده را بررسی و عملیات مهار و پاکسازی را آغاز کنند.
دستگاههای مسئول همچنین موظف شدهاند از بخشهای آلوده نمونهبرداری کنند و با مستندسازی میزان و گستره آلودگی، اطلاعات لازم را برای شناسایی منشا احتمالی آن در اختیار دادستانی قرار دهند.
منشا آلودگی باید شناسایی شود
دادستان قشم بر ضرورت شناسایی منشا احتمالی آلودگی تاکید کرده و از دستگاههای مسئول خواسته است بررسیهای تخصصی لازم را درباره احتمال نشت یا تخلیه مواد نفتی انجام دهند.
بر این اساس نتایج بررسیهای میدانی، نمونهبرداریها و اقدامهای انجامشده باید در کوتاهترین زمان ممکن به دادستانی ارائه شود تا موضوع از جنبههای مختلف مورد بررسی قرار گیرد.
شهرداریها و دهیاریهای شهرستان قشم نیز موظف شدهاند تا ظرفیتهای لجستیکی خود، از جمله ماشینآلات، نیروی انسانی و تجهیزات مورد نیاز را برای پشتیبانی از عملیات پاکسازی در اختیار دستگاههای تخصصی قرار دهند.
او با اشاره به ارتباط مستقیم سلامت اکوسیستم دریایی قشم با زندگی، معیشت و امنیت غذایی ساکنان منطقه، حفاظت از سواحل و محیطزیست دریایی را از مصادیق صیانت از حقوق عمومی دانسته و بر استمرار اقدامات میدانی تا رفع آثار آلودگی تاکید کرده است.
حفاظت از تنوع زیستی در معرض خطر
ورود آلودگی نفتی به محدوده جنگلهای حرا اهمیت زیستمحیطی این حادثه را افزایش داده است. جنگلهای حرا از زیستبومهای حساس ساحلی در خلیج فارس محسوب میشوند و نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، تثبیت سواحل و فراهم کردن زیستگاه برای گونههای مختلف آبزی و پرندگان دارند.
آلودگی نفتی میتواند علاوه بر آسیب مستقیم به جانداران دریایی، با نفوذ به رسوبات و پوشش گیاهی مانگرو، آثار ماندگارتری بر این اکوسیستمها بر جای بگذارد. به همین دلیل، تعیین میزان آلودگی و نمونهبرداری از آب، رسوبات و مواد نفتی برای ارزیابی آثار زیستمحیطی و همچنین کمک به شناسایی منشا آلودگی اهمیت دارد.
جزیره قشم همچنین یکی از زیستگاههای مهم لاکپشت پوزهعقابی در خلیج فارس است و سواحل آن، از جمله منطقه شیبدراز، از مناطق مهم تخمگذاری این گونه به شمار میرود. لاکپشت پوزهعقابی در فهرست سرخ اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در رده «بهشدت در معرض خطر انقراض» قرار دارد.
با این حال، باید توجه داشت که اوج فصل تخمگذاری لاکپشت پوزهعقابی در قشم اغلب در ماههای بهار است و بنابراین نمیتوان آلودگی مردادماه را به طور مستقیم با دوره اوج تخمگذاری این گونه مرتبط دانست. نگرانی اصلی در شرایط فعلی، آسیب احتمالی آلودگی به زیستگاههای ساحلی و دریایی و گونههایی است که در این اکوسیستمها زندگی میکنند.
در حالی که منشا قطعی آلودگی اخیر قشم هنوز اعلام نشده است، مقامهای قضایی و دستگاههای مسئول اکنون بر دو موضوع متمرکز هستند؛ جلوگیری از گسترش آلودگی، بهویژه در محدوده جنگلهای حرا، و شناسایی منبع ورود مواد نفتی به آبهای ساحلی.