در روز اروپایی قربانیان بحران جهانی اقلیم چند انجمن با امضای نامهای سرگشاده به دولت و شهرداریها خواستار اقدام فوری برای سازگاری شهرها با موجهای گرما شدند. مسئول سازمان «صفر» گفت این وضعیت فوری و اجتنابناپذیر است.
موجهای گرمایی پرتکرارتر، شدیدتر و مرگبارتر؛ این تصویری است از اروپایی که زیر فشار دماهای بالا از پا افتاده و در ماه ژوئن رکورد روی رکورد در دماسنجها ثبت کرده است.
آگهی
آگهی
فرانسیسکو فریرا، رئیس انجمن محیط زیستی زرو (منبع به زبان پرتغالی)، به Euronews توضیح میدهد: «ما تا حالا شش موج گرما داشتهایم که معادل کل سال گذشته است و هنوز فقط در ژوئیه هستیم. علاوه بر این مشخص است که شدت، یعنی اختلاف دما نسبت به حالت عادی، بیشتر شده است.»
در برابر مشکلی که متخصصان آن را به انتشار گازهای گلخانهای و تغییرات اقلیمی ناشی از آن نسبت میدهند، سازمانهای محیط زیستی تاکید میکنند که یافتن راهحلهایی فوری ضروری است؛ راهحلهایی که فقط به کاهش علتها نپردازد، بلکه به مردم کمک کند خود را با وضعیتی سازگار کنند که روندی جز بدتر شدن ندارد.
فرانسیسکو فریرا توضیح میدهد: «اجتنابناپذیر است که ما فقط به کاهش انتشار گازهای گلخانهای، یعنی آنچه آن را کاهش یا تعدیل مینامیم، نگاه نکنیم بلکه به سازگاری هم توجه کنیم.»
او میگوید: «بسیار مهم است که ما شهرهایی بسازیم و توسعه دهیم که برای چنین وضعیتی آماده و از توان سازگاری برخوردار باشند. این در اصل یعنی نگاه جدی به ساختمانها، که در بسیاری موارد بازتاب وضعیت فقر انرژی هستند؛ وضعیتی که در آن ما قادر نیستیم خانه را در زمستان گرم نگه داریم و در تابستان هم نمیتوانیم آن را خنک نگه داریم.»
زرو یکی از امضاکنندگان نامه سرگشادهای (منبع به زبان پرتغالی) است که امروز، در روز اروپایی قربانیان بحران اقلیمی جهانی (منبع به زبان پرتغالی) در مقر دولت، در مجموعه کمپوس XXI در لیسبون تحویل خواهد شد؛ نامهای خطاب به نخستوزیر، وزارتخانههای محیط زیست و انرژی، بهداشت و زیرساختها و مسکن و همچنین انجمن ملی شهرداریهای پرتغال که گرمای شدید را به عنوان وضعیت اضطراری سلامت عمومی طبقهبندی میکند و همزمان خواستار اتخاذ تدابیر مداخله در مراکز شهری است.
رئیس این انجمن میگوید: «این موضوع به شکل و اولویتهایی مربوط است که ما در بسیاری از شهرها داشتهایم. ما فکر میکنیم واقعا برای چنین شرایطی مراقبت کافی نشده است.»
تحویل این سند همچنین لحظهای نمادین خواهد بود؛ در اقدامی خیابانی که طی آن شرکتکنندگان خود را در حولهها میپیچند و پلاکاردهایی با پیام «لیسبون سونا نیست!» بالا میبرند.
علاوه بر زرو، ۱۱ سازمان دیگر از جمله کورکوس، گیئوتا، گرینپیس پرتغال، WWF پرتغال و شبکه پرتغالی سفیران پیمان اقلیمی اروپا نیز این سند را امضا کردهاند و در آن مجموعهای از اقدامات مشخص برای سازگاری با گرما در شهرهای پرتغال پیشنهاد کردهاند.
از جمله این اقدامات، ایجاد یک شبکه ملی از پناهگاههای اقلیمی، شناسایی توسط هر شهرداریِ فضاهای عمومی و خصوصی موجود (کتابخانهها، استخرها، پارکها) که میتوانند در دورههای موج گرما نقش حفاظتی داشته باشند، همچنین سرعت بخشیدن به نوسازی انرژی ساختمانها و حتی نصب تجهیزات سرمایش فعال در مهدکودکها، خانههای سالمندان و مراکز روزانه است.
فرانسیسکو فریرا به Euronews میافزاید: «ایده این است که داراییهای واقعی در دسترس داشته باشیم، پناهگاههای اقلیمی؛ یعنی مناطق سایه، فضاهای سبز و جاهایی مجهز به تهویه مطبوع که میتواند از ماهیتی متفاوت باشد، از خدمات و تجارت گرفته تا نهادهای دولتی.»
در این نامه تاکید شده که طرحهای شهرداری برای سازگاری اقلیمی «گامی بنیادی» برای تابآوری محلی هستند و اجرای آنها ضروری است.
رئیس زرو یادآوری میکند: «در پرتغال ما موظف به تهیه طرحهای شهرداری اقدام اقلیمی هستیم که باید تا فوریه ۲۰۲۴ آماده میشد اما اکنون در سال ۲۰۲۶ هستیم.» او اضافه میکند: «فراتر از خود این طرحها، واقعا لازم است وارد عمل شویم، چون میبینیم که با تابستانی که اکنون داریم و وضعیتهایی که در سالهای گذشته هم تجربه کردهایم، نیاز به پاسخگویی هرچه فوریتر شده است تا مرگومیر ناشی از بیماری را کاهش دهیم.»
وضعیت اضطراری اقلیمی اولویت نیست و تغییرات «پرهزینه» است
به گفته رئیس زرو، دلایل متعددی برای نبود مداخله در شهرها وجود دارد. او توضیح میدهد: «اولویتهای شهرداریها گاهی چیزهای دیگری است و به این نوع پاسخگویی اهمیت و توجه ندادهاند. در برخی موارد، بهویژه در شهرداریهای کوچک، ظرفیت فنی کافی وجود ندارد. آماده کردن چنین طرحهایی، چه در زمینه کاهش انتشار و چه در زمینه سازگاری اقلیمی، آسان نیست.»
علاوه بر این، هزینههای مرتبط با اقدامات ساختاری مانعی بر سر تصمیمگیری ایجاد میکند و «اراده سیاسی» را به سوی دیگری سوق میدهد.
او میگوید: «تغییراتی که گاهی در سازگاری اقلیمی مطرح است، پرهزینه است. در آینده این تغییرات ارزانتر تمام خواهد شد، تردیدی نیست. آنها کیفیت زندگی ساکنان و کسانی را که به شهرها رفتوآمد میکنند، بهبود میبخشند. اما اینها سرمایهگذاریهای پرهزینهای است و به همین دلیل اغلب برای تصمیمگیری در سطح قدرت محلی پیچیده میشوند.»
موجهای گرمایی پرتکرارتر و مرگبارتر
در این نامه خطاب به نخستوزیر پرتغال آمده است: «گرمای شدید دیگر خطری دور از دسترس نیست. این گرما تهدیدی برای سلامت عمومی، کیفیت زندگی و امنیت شهرهای ما است. همچنین میدانیم که این خطر به شکل برابر توزیع نشده است. کسانی که در محلههایی با فضای سبز اندک، خیابانهای بسیار آسفالتشده، ترافیک سنگین و سایه کم زندگی میکنند، بیشتر در معرض هستند.»
تا ابتدای ژوئیه، پرتغال در سال ۲۰۲۶ شش موج گرما را تجربه کرده بود که در مجموع ۵۹ روز وضعیت موج گرما در شش ماه نخست سال را شامل میشود؛ اپیزودهایی که در فوریه، مارس (دو بار)، آوریل، مه و ژوئن رخ دادهاند، به گفته آیپیاِماِی (منبع به زبان پرتغالی).
این سرویس هواشناسی پرتغال در بیانیهای اعلام کرد: «روندی افزایشی در بیشترین تعداد روزهای موج گرما شناسایی شده است؛ بهگونهای که سال ۲۰۰۹ با ۹۳ روز، سپس ۲۰۱۷ با ۸۳ روز و ۲۰۲۳ با ۸۰ روز برجسته هستند. در سال ۲۰۲۵، ۷۴ روز وضعیت موج گرما ثبت شد و در شش ماه نخست ۲۰۲۶ نیز ۵۹ روز.»
این پدیدههای دمایی افراطی که در دیگر کشورهای اروپایی مانند بریتانیا، فرانسه و اسپانیا نیز ثبت شدهاند، عامل افزایش مرگومیر هم هستند.
در جریان آخرین موج گرما در خاک پرتغال که اوایل ژوئیه رخ داد، میزان مرگومیر بیش از حد معمول ثبت شد. بر اساس دادههای سامانه اطلاعات گواهیهای فوت (SICO)، بین ۲ تا ۸ ژوئیه، زمانی که کشور زیر گرمای شدید بود، مرگهای اضافی مشاهده شد. با محاسبه تفاوت میان تعداد فوتهای ثبتشده و خط پایه، دوره ۲ تا ۸ ژوئیه حدود ۵۳۹ مورد مرگ اضافی را نشان میدهد.
بین ۳ تا ۶ ژوئیه ۲۰۲۶، زمانی که دولت در سراسر خاک اصلی وضعیت هشدار اعلام کرد، ۳۱۳ مورد مرگ اضافی به ثبت رسید.
در ماه ژوئن، که یکی از گرمترین ماههای ثبتشده در اروپا به شمار میرود، بیش از ده هزار مورد مرگ اضافی در اروپا گزارش شد.
بر پایه دادههایی که روز دوشنبه از سوی یورومومو، سامانه پایش مرگومیر مورد حمایت مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماریها و سازمان جهانی بهداشت، منتشر شد، ۲۷ کشور در فاصله ۲۲ تا ۲۸ ژوئن ۱۰هزار و ۶۵۰ مورد مرگ اضافی ثبت کردهاند.
سازمان جهانی بهداشت پیشتر هشدار داده که این تنها آغاز کار است و اعلام کرده که تابستانهای آینده دشوارتر خواهد بود.
هانس هنری کلوجه، مدیر منطقهای سازمان جهانی بهداشت برای اروپا، تاکید کرد: «این موج گرما یک تمرین عمومی است.»