در روز اروپایی قربانیان بحران اقلیم، چند انجمن در نامهای به دولت و شهرداریها خواستار سازگاری فوری شهرها با موجهای گرما شدند. سازمان زیرو این وضعیت را «فوری» و «اجتناب ناپذیر» توصیف کرد.
امواج گرمایی بیشتر، شدیدتر و مرگبارتر. این همان تصویری است از اروپایی که زیر فشار دماهای بالا قرار گرفته و در ماه ژوئن رکورد پشت رکورد در دماسنجها ثبت کرده است.
آگهی
آگهی
فرانسیسکو فریرا، رییس انجمن محیط زیستی «زرو»، در گفتوگو با Euronews میگوید: «ما تا حالا شش موج گرما داشتهایم؛ معادل کل سال گذشته. و هنوز فقط در ماه ژوئیه هستیم. علاوه بر این، مشخص است که شدت، یعنی اختلاف دما نسبت به حد معمول، بیشتر شده است.»
در برابر مشکلی که کارشناسان آن را به انتشار گازهای گلخانهای و در نتیجه تغییرات اقلیمی نسبت میدهند، از نگاه سازمانهای محیط زیستی یافتن راهحلهایی که نه فقط علت را کاهش دهد، بلکه به مردم کمک کند خود را با سناریویی که فقط رو به وخامت است وفق دهند، فوری است.
فرانسیسکو فریرا توضیح میدهد: «اجتنابناپذیر است که فقط به موضوع کاهش انتشار گازهای گلخانهای، یعنی آنچه ما آن را کاهش یا مهار مینامیم، نگاه نکنیم، بلکه طبیعتا به سازگاری هم بپردازیم.»
او ادامه میدهد: «حیاتی است که ما شهرهایی بسازیم و توسعه دهیم که برای این وضعیت آماده باشند و توان سازگاری داشته باشند. این در عمل یعنی توجه بسیار جدی به ساختمانها؛ جایی که در بسیاری موارد با شرایط فقر انرژی روبهرو هستیم، یعنی نه میتوانیم خانه را در زمستان گرم نگه داریم و نه در تابستان خنک.»
زرو یکی از امضاکنندگان نامه سرگشادهای (منبع به زبان پرتغالی) است که امروز، در روز اروپایی قربانیان بحران اقلیمی جهانی (منبع به زبان پرتغالی)، در مقر دولت در پردیس XXI در لیسبون به نخستوزیر، وزارتهای محیط زیست و انرژی، بهداشت و زیرساختها و مسکن و همچنین به انجمن ملی شهرداریهای پرتغال تحویل داده میشود و در آن، گرمای شدید به عنوان وضعیت اضطراری بهداشت عمومی توصیف و همزمان خواستار اتخاذ تدابیر مداخله در مراکز شهری میشود.
رییس این انجمن میگوید: «این موضوع به شکلی و به اولویتهایی برمیگردد که ما در بسیاری از شهرها داشتهایم. ما فکر میکنیم واقعا به این شرایط توجهی نشده است.»
تحویل این سند همچنین لحظهای نمادین خواهد بود؛ در یک اقدام خیابانی که شرکتکنندگان در آن خود را در حوله میپیچند و پلاکاردهایی با پیام «لیسبون سونا نیست!» بالا میبرند.
علاوه بر زرو، ۱۱ سازمان دیگر از جمله کوئرکوس، ژئوتا، گرینپیس پرتغال، دبلیودبلیواف پرتغال و شبکه پرتغالی سفیران پیمان اقلیمی اروپا نیز این سند را امضا کردهاند و در آن، تدابیر مشخصی برای سازگاری با گرما در شهرهای پرتغال ارائه میدهند.
از جمله این تدابیر، ایجاد یک شبکه ملی پناهگاههای اقلیمی، شناسایی فضاهای عمومی و خصوصی موجود (کتابخانهها، استخرها، باغها) در هر شهرداری که بتوانند در طول موجهای گرما نقش پناه را ایفا کنند، شتاببخشی به نوسازی انرژی ساختمانها و حتی نصب تجهیزات سرمایشی فعال در مهدکودکها، خانههای سالمندان و مراکز روزانه است.
او در گفتوگو با Euronews تاکید میکند: «هدف این است که واقعا داراییها و پناهگاههای اقلیمی در دسترس داشته باشیم؛ یعنی فضاهای سایهدار، فضاهای سبز و مکانهایی با تهویه مطبوع که میتوانند اشکال مختلفی داشته باشند؛ از خدمات و تجارت تا نهادهای عمومی.»
در این نامه آمده است که طرحهای شهری سازگاری با اقلیم «گامی اساسی» برای تابآوری محلی هستند و بر ضرورت اجرای آنها تاکید شده است.
رییس زرو تاکید میکند: «در پرتغال، ما موظف به تهیه طرحهای اقدام اقلیمی شهری هستیم که باید تا فوریه ۲۰۲۴ آماده میشد، اما اکنون در سال ۲۰۲۶ هستیم.» او میافزاید: «بیش از خود این طرحها، لازم است واقعا وارد عمل شویم، چون با این تابستانی که داریم و با شرایط چند سال اخیر، این نیاز برای کاهش بیماری و مرگ و میر هر روز فوریتر میشود.»
وضعیت اضطراری اقلیمی در اولویت نیست و تغییرات «پر هزینه» است
به گفته رییس زرو، دلایل متعددی برای نبود مداخله در شهرها وجود دارد. او توضیح میدهد: «اولویتهای شهرداریها گاه چیزهای دیگری است و برای این نوع پاسخ اهمیت و جایگاه لازم را قائل نشدهاند. در برخی موارد، بهویژه در شهرداریهای کوچک، ظرفیت فنی وجود ندارد. تهیه این نوع طرحها، چه در حوزه کاهش انتشار و چه در حوزه سازگاری اقلیمی، کار آسانی نیست.»
علاوه بر این، هزینههای مرتبط با اقدامات ساختاری مانع تصمیمگیری میشود و «اراده سیاسی» را منحرف میکند.
او میگوید: «تغییراتی که گاهی در حوزه سازگاری اقلیمی مطرح است پر هزینه است. در آینده این اقدامات ارزانتر تمام خواهد شد، تردیدی نیست. آنها کیفیت زندگی ساکنان و کسانی را که از شهرها استفاده میکنند بهبود خواهد داد، اما اینها سرمایهگذاریهای پر هزینهای هستند و به همین دلیل اغلب تصمیمگیری برای قدرتهای محلی را دشوار میکنند.»
امواج گرمایی بیشتر و مرگبارتر
در این نامه خطاب به نخستوزیر پرتغال آمده است: «گرمای شدید دیگر خطری دور از دسترس نیست؛ تهدیدی است برای بهداشت عمومی، کیفیت زندگی و امنیت شهرهای ما. همچنین میدانیم این خطر به شکل برابر توزیع نمیشود. کسانی که در محلههایی با فضای سبز اندک، خیابانهای بیش از حد آسفالتشده، ترافیک سنگین و سایه اندک زندگی میکنند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.»
تا ابتدای ژوئیه امسال، پرتغال شش موج گرما را پشت سر گذاشته بود؛ در مجموع ۵۹ روز وضعیت موج گرما در شش ماه نخست سال، که این اپیزودها در فوریه، مارس (دو بار)، آوریل، مه و ژوئن رخ دادهاند؛ به گزارش آیپیامای (منبع به زبان پرتغالی).
سازمان هواشناسی پرتغال در بیانیهای اعلام کرد: «روندی رو به افزایش در بیشترین تعداد روزهای موج گرما مشاهده میشود؛ بهویژه سال ۲۰۰۹ با ۹۳ روز، پس از آن ۲۰۱۷ با ۸۳ روز و ۲۰۲۳ با ۸۰ روز. در ۲۰۲۵، ۷۴ روز وضعیت موج گرما ثبت شده و در شش ماه نخست ۲۰۲۶ نیز ۵۹ روز موج گرما گزارش شده است.»
این پدیدههای دمایی حدی که در دیگر کشورهای اروپایی از جمله بریتانیا، فرانسه و اسپانیا نیز ثبت شدهاند، مسئول افزایش مرگ و میر نیز هستند.
در طول آخرین موج گرما در خاک پرتغال که در ابتدای ژوئیه ثبت شد، میزان مرگ و میر از حد معمول فراتر رفت. بر پایه آمار سیستم اطلاعات گواهیهای فوت (SICO)، بین روزهای ۲ تا ۸ ژوئیه، هنگامی که کشور زیر موج گرما بود، مرگهای اضافی ثبت شده است. بر اساس تفاوت میان تعداد مرگهای ثبتشده و خط پایه، در دوره ۲ تا ۸ ژوئیه حدود ۵۳۹ مرگ اضافی ثبت شده است.
میان روزهای ۳ تا ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ که دولت وضعیت هشدار را در سراسر قلمرو سرزمین اصلی اعلام کرد، ۳۱۳ مرگ اضافی به ثبت رسید.
در طول ماه ژوئن، که یکی از گرمترین ماههای ثبتشده در اروپا به شمار میرود، بیش از ده هزار مرگ اضافی در اروپا ثبت شد.
بر اساس دادههایی که روز دوشنبه از سوی یورومومو، سامانه پایش مرگ و میر که با حمایت مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماریها و سازمان جهانی بهداشت فعالیت میکند، منتشر شد، ۲۷ کشور بین ۲۲ تا ۲۸ ژوئن ۱۰ هزار و ۶۵۰ مرگ اضافی ثبت کردهاند.
سازمان جهانی بهداشت پیشتر هشدار داده است: این فقط آغاز راه است و این سازمان اعلام کرده تابستانهای پیش رو دشوارتر خواهد بود.
هانس هنری کلوگه، مدیر منطقهای سازمان جهانی بهداشت برای اروپا، میگوید: «این موج گرما فقط یک تمرین عمومی است.»