پس از زلزلههای ونزوئلا، پیامهایی در شبکههای اجتماعی هارپ را عامل زلزله معرفی کرد. اما نهادهای علمی و مسئولان برنامه میگویند هیچ مدرکی برای این ادعا وجود ندارد.
هر بار که یک فاجعه بزرگ طبیعی رخ میدهد، اصطلاح HAARP دوباره به ترند شبکههای اجتماعی تبدیل میشود. این موضوع پس از زمینلرزهها، توفانها، سیلابها یا آتشسوزیهای جنگلی هم تکرار شده است. زمینلرزههای ثبتشده در ونزوئلا نیز از این قاعده مستثنی نبودند.
آگهی
آگهی
در پلتفرمهایی مانند «ایکس» پیامهایی دستبهدست شد که بدون ارائه هیچ مدرکی ادعا میکردند آمریکا از پروژه HAARP برای ایجاد زمینلرزهها استفاده کرده است. شماری از رسانههای تخصصی راستیآزمایی این ادعاها را رد کردهاند و یادآور میشوند که هیچ شواهد علمیای برای تایید آنها وجود ندارد.
پروژه HAARP در واقع چیست؟
HAARP مخفف High-frequency Active Auroral Research Program (برنامه پژوهش شفق قطبی فعال با فرکانس بالا) است. این یک مرکز علمی در ایالت آلاسکا است که هدفش مطالعه یونسپهر، لایهای از جو زمین در ارتفاعی حدود ۶۰ تا بیش از ۵۰۰ کیلومتری سطح زمین، است.
به گفته خود این سازمان، در این مرکز از امواج رادیویی با فرکانس بالا برای ایجاد آشفتگیهای کوچک و کنترلشده در آن بخش از جو استفاده میشود تا پدیدههایی که بر ارتباطات رادیویی، ناوبری ماهوارهای و دیگر سامانههای فناورانه تاثیر میگذارند بهتر درک شوند. این تاسیسات بین سالهای ۱۹۹۳ تا ۲۰۱۴ زیر نظر نیروی هوایی و نیروی دریایی آمریکا اداره میشد و از سال ۲۰۱۵ متعلق به دانشگاه آلاسکا فربنکس است.
این مرکز همچنین تاکید میکند که آزمایشهای آن عمومی است و تحقیقاتش منحصرا بر مطالعه یونسپهر متمرکز است.
چرا آن را به زمینلرزهها و دیگر فجایع ربط میدهند؟
با آنکه این برنامه هدفی علمی دارد، سالهاست که HAARP موضوع تعداد زیادی نظریه توطئه بوده است.
در مقاطع مختلف، بهاشتباه به این مرکز توان ایجاد زمینلرزهها، توفانها، سیلابها، آتشسوزیهای جنگلی و حتی کنترل آب و هوا نسبت داده شده است. پس از سامانه موسوم به DANA که در اکتبر ۲۰۲۴ منطقه خودمختار والنسیا در اسپانیا را درنوردید، برای نمونه، دوباره پیامهایی در شبکههای اجتماعی منتشر شد که بدون هیچ مدرکی ادعا میکردند این فاجعه بهوسیله HAARP ایجاد شده است.
یک تحقیق تیم راستیآزمایی «یورونیوز» نشان داد این نظریههای توطئه چگونه در زبانهای مختلف گسترش یافتهاند و شماری از ادعاهایی را که وایرال شده بود، رد و نقض کرد.
روایتهای مشابهی پس از زمینلرزههای مراکش و میانمار یا بعد از توفان میلتون در ایالات متحده نیز دوباره مطرح شد. پس از زمینلرزههای ونزوئلا هم بار دیگر مطالبی منتشر شد که مدعی بود آمریکا از HAARP برای تخریب زیرساختهای این کشور یا ایجاد خود زمینلرزهها استفاده کرده است. اما این ادعاها یک شایعه بدون مبنای علمی است.
آیا HAARP میتواند زمینلرزه ایجاد کند یا آب و هوا را کنترل کند؟
مسئولان این پروژه و جامعه علمی پاسخ روشنی میدهند: خیر.
در بخش پرسشهای متداول، HAARP توضیح میدهد (منبع به زبان اسپانیایی) امواج رادیوییای که در این مرکز استفاده میشود فقط با یونسپهر برهمکنش دارند و نه با تروپوسفر و نه با استراتوسفر، یعنی لایههای پایینتر جو که در آنها وضعیت آب و هوا شکل میگیرد. به همین دلیل تاکید میکند توان تغییر دادن آب و هوا را ندارد.
پژوهشگران اضافه میکنند HAARP همچنین نمیتواند پدیدههای طبیعی را ایجاد یا تشدید کند؛ پدیدههایی مانند زمینلرزه، توفان یا سیلاب. سیگنالهایی که HAARP ارسال میکند برای مطالعه فرایندهای فیزیکی در جو بالایی است و توان تغییر دادن پوسته زمین یا فرایندهای زمینشناختی مسئول زمینلرزهها را ندارد.
راستیآزمایانی که پیامهای منتشرشده پس از زمینلرزه ونزوئلا را بررسی کردند، یادآور میشوند که هیچ گونه شواهد علمیای وجود ندارد که HAARP را با فعالیت لرزهای مرتبط کند.
نظریه توطئهای که بعد از هر فاجعه بزرگ دوباره سر برمیآورد
پرونده ونزوئلا نمونهای از الگوی رایج در انتشار اطلاعات نادرست درباره پدیدههای طبیعی است. هر بار که زمینلرزهای رخ میدهد یا یک رویداد حاد جوی اتفاق میافتد، دوباره مطالبی منتشر میشود که این پدیده را به فناوریهای مخفی یا بهاصطلاح سلاحهای آب و هوایی نسبت میدهد، با وجود آنکه هیچ شواهد علمیای برای پشتیبانی از این ادعاها وجود ندارد.
HAARP یکی از محورهای تکرارشونده این روایتها بوده است. مسئولان این طرح تاکید میکنند HAARP صرفا هدفی علمی دارد: مطالعه یونسپهر برای افزایش آگاهی درباره ارتباطات و آنچه «آب و هوای فضایی» نامیده میشود؛ مفهومی که با آب و هوای زمین تفاوت دارد. به گفته آنها، این تاسیسات توان کنترل آب و هوا یا ایجاد زمینلرزه را ندارد.