چین روز دوشنبه گذشته یک فروند موشک بالستیک را به سوی آبهای اقیانوس آرام جنوبی شلیک کرد، آزمایشی کمسابقه از یک سامانه تسلیحاتی با قابلیت حمل کلاهک هستهای که واکنشها و انتقادات بینالمللی را در پی داشت.
آزمایشِ موشکی جدید «ارتش آزادیبخش خلق چین» که دو سال پس از پرتاب مشابهی در آبهای بینالمللیِ اقیانوس آرام انجام شد، توجه کشورهای کوچک جزیرهای را نیز به خود معطوف کرد؛ کشورهایی که رهبرانشان طی سالهای اخیر پیوسته از قدرتهای بزرگ خواستهاند تا از این پهنه وسیع اقیانوسی به عنوان میدانی برای کشمکش قدرت استفاده نکنند. با این حال، به گفته کارشناسان، مخاطب اصلی پیام پکن تنها یک کشور بود: ایالات متحده آمریکا.
آگهی
آگهی
تانگ ژائو، پژوهشگر ارشد «برنامه سیاست هستهای» در اندیشکده «بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی» در این باره میگوید: «مهمترین پیام این آزمایش این است که ارتش آزادیبخش خلق در حال تبدیل شدن به یک نیروی نظامی قدرتمند با توانمندیهای راهبردیِ هستهایِ بسیار بالاست.»
این موشک که از یک زیردریایی اتمی شلیک شد، نمایشی از بخش دریاییِ توان بازدارنگیِ «سهگانه هستهای» (Nuclear Triad) چین به حساب آمد؛ قابلیتی که به معنای برخورداری از سامانههای پرتاب تسلیحات هستهای از زمین، دریا و هواست.
افزون بر این، به گفته دومینیک میگر، پژوهشگر مدرسه سیاستگذاری عمومی کرافورد در استرالیا، این اقدام همچنین نشان داد ارتش چین از توانمندی موسوم به «قابلیت ضربه دوم» برخوردار است.
این بدان معناست که حتی اگر چین هدف حمله پیشدستانه قرار گیرد، همچنان قدرت اقدام تلافیجویانه را دارد؛ چراکه سکوهای پرتاب موشکهای ارتش چین میتوانند در هر نقطهای اعم از اعماق اقیانوس یا روی خشکی فعال شوند.
پکن اعلام کرده است که این پرتاب بخشی از رزمایشهای سالانه ارتش بوده است؛ موضوعی که نشان میدهد احتمالاً در آینده نیز شاهد پرتابهای مشابهی خواهیم بود.
کِی تریستان تانگ، پژوهشگر غیرمقیمِ «دفتر ملی پژوهشهای آسیا» در پاسخی ایمیلی نوشت: «من این اقدام را نه یک رویداد مجزا، بلکه یک حرکت نظاممند (سیستماتیک) ارزیابی میکنم.»
این آزمایش موشکی در شرایطی انجام میشود که چین رقابت فشردهای را برای ساخت زیردریاییهای اتمیِ بیشتر آغاز کرده است. بر اساس گزارش اندیشکده «مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی»، چین در پنج سال گذشته با سرعتی بیشتر از ایالات متحده در حال ساخت این نوع زیردریاییها بوده است.
تبعات تلخ آزمایشهای هستهای برای کشورهای اقیانوس آرام
با این وجود، استفاده از آبهای بینالمللی بهویژه عرصهای که تحت پوشش معاهدات منع آزمایشهای هستهای قرار دارند با انتقاد کشورهای منطقه مواجه شد.
پهنههای آبیِ اقیانوس آرام جنوبی به دلیل اهمیت راهبردی و برخورداری از منابع غنی شیلات و مواد معدنی، همواره عرصهای رقابتی بودهاند.
آزمایشهای هستهای برای کشورهای حوزه اقیانوس آرام به طور خاص یادآور آسیبها و زیانهای تاریخی است. ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه پیشتر کلاهکهای هستهای متعددی را در این اقیانوس منفجر کردهاند که به آلودگیهای زیستمحیطی و مشکلات بهداشتی نظیر شیوع سرطان و نقصهای مادرزادی منجر شده است؛ عوارضی که مقامات برخی از این کشورهای جزیرهای میگویند با گذشت چند نسل، همچنان موارد جدیدی از آنها به ثبت میرسد.
میگر، پژوهشگر مدرسه سیاستگذاری عمومی کرافورد در استرالیا در این خصوص میگوید: «آن آزمایشها خشم عمومی را برانگیخت و به معاهداتی نظیر "پیمان جامع منع آزمایشهای هستهای" و "پیمان راروتونگا" برای جلوگیری از آزمایشهای مشابه در آینده انجامید. از آن زمان تاکنون، چنین آزمایشهای موشکی در این منطقه انجام نشده بود.»
موشک پرتابشده در روز دوشنبه، در محدوده «منطقه عاری از سلاح هستهای اقیانوس آرام جنوبی» فرود آمد؛ منطقهای که به موجب پیمان راروتونگا در سال ۱۹۸۶ ایجاد شد و استقرار سلاحهای هستهای را در سراسر این پهنه ممنوع میکند.
چین نیز سال ۱۹۸۷ پروتکلهای این پیمان را که انجام آزمایشهای هستهای در این منطقه یا تهدید به استفاده از این تسلیحات علیه کشورهای امضاکننده حاضر در منطقه را ممنوع میسازد، تصویب کرد.
متیو وِل، نخستوزیر جزایر سلیمان روز سهشنبه در جمع خبرنگاران در هونیارا (پایتخت این کشور) گفت: «چین دوست خوبِ جزایر سلیمان است اما این رفتاری نیست که از یک دوست سر بزند. این اقدام... برای منطقه ما پیامد خوبی ندارد.»
به گفته دومینیک میگر، با وجود اینکه نیروهای آمریکایی همچنان به انجام آزمایشهای موشکی با قابلیت حمل کلاهک هستهای در پهنه اقیانوس آرام ادامه میدهند، اما از ورود به محدوده تحت پوشش این معاهده خودداری میکنند.
انتقاد رهبران منطقه از اطلاعرسانی دیرهنگام پکن
استرالیا و نیوزیلند اعلام کردند که پیش از انجام این آزمایش، در زمان مناسب و به اندازه کافی در جریان آن قرار نگرفتهاند و کشورهای دیگری نظیر ژاپن نیز این اقدام را فاقد شفافیت لازم دانستند.
کانبرا و ولینگتون به عنوان دو قدرت برتر در جنوب اقیانوس آرام، به شدت نگران تلاشهای پکن برای گسترش نفوذ خود در این منطقه هستند.
انعقاد قراردادهای دوجانبه میان چین و رهبران کشورهای کوچک حوزه اقیانوس آرام، نخستوزیر استرالیا را بر آن داشته تا «دیپلماسی جذب» خاص خود را با هدف جلب نظر و تقویت روابط منطقهای به راه اندازد.
به گزارش آسوشیتدپرس، امضای پیمانهای دفاعی و امنیتی با کشورهای وانواتو، فیجی و پاپوآ گینهنو در یک سال گذشته، بخشی از همین تلاشها به شمار میرود.
آنتونی آلبانیزی روز سهشنبه در حاشیه گفتوگوهایش با مقامات جزایر سلیمان در هونیارا، در جمع خبرنگاران این آزمایش موشکی را محکوم کرد و آن را «اقدامی تحریکآمیز از سوی چین در راستای کمک به بیثباتی در منطقه» خواند. در حال حاضر، استرالیا و جزایر سلیمان در حال مذاکره برای دستیابی به یک پیمان جامع هستند.
نخستوزیر استرالیا در همین راستا افزود: «اینکه آزمایش روز دوشنبه با اطلاعرسانیِ بسیار دیرهنگام و اندک صورت گرفته، باعث نگرانیِ جدی است.»
از سوی دیگر، چین ضمن دفاع از عملکرد خود تأکید کرد که در زمان مناسب به کشورهای منطقه اطلاعرسانی کرده است. در بیانیه روز سهشنبه وزارت دفاع این کشور آمده است: «چین از پیش کشورهای ذیربط را مطلع کرد و این نشاندهنده صراحت و شفافیت ارتش چین است..»
کارشناسان بر این باورند که تنها معیار و استاندارد موجود در این زمینه، «آئیننامه بینالمللی رفتاری لاهه» است که در آن مقرراتی در خصوص موشکهای بالستیک و نحوه استفاده از آنها وضع شده است.
با این حال، بر اساس این آئیننامه که از نظر حقوقی الزامآور نیست، انتظار میرود کشورها دستکم ۲۴ ساعت پیش از انجام آزمایش، اقدام به اطلاعرسانی کنند.
در گزارش تحلیلی آسوشیتدپرس آمده است که در حال حاضر، گمانهزنیهای بسیاری پیرامون نوع موشک شلیکشده و زمان دقیق پرتاب آن وجود دارد.
ارتش آزادیبخش خلق چین به انتشار اطلاعات بسیار محدود در عرصه عمومی شهرت دارد؛ با این حال، دبیرکل شورای امنیت ملی تایوان روز چهارشنبه اعلام کرد که موشک شلیکشده از نوع «جِی ال۲» بوده و از آبهای مجاور گوانگدونگ (استانی در جنوب چین) پرتاب شده است.
در نقطه مقابل، رسانههای دولتی چین به نقل از کارشناسان مطرح کردند که این پرتابه احتمالاً یک موشک «جِی ال۳» بوده که در مقایسه با نسخه قبلی از برد بیشتری برخوردار است.
شائو یونگلین، کارشناس نظامی در مصاحبه با شبکه تلویزیون دولتیِ چین گفت: «برد موشک جِی ال۳ به گونهای است که میتواند از بخش غربی اقیانوس آرام، هدفی را در کرانه شرقی آن هدف قرار دهد.»
از آنجا که چین در حال تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ نظامی است، باید در انتظار نظارتها و حساسیتهای بینالمللیِ بیشتری باشد. تانگ ژائو، کارشناس مسائل هستهای در این خصوص میگوید: «اگر چین میخواهد جایگاه یک قدرت نظامیِ بزرگ را به دست آورد باید تابع همان استانداردهایی باشد که کشورهای نظیر ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه به آن پایبندند.»