با بالا رفتن دمای آب، عروسهای دریایی دوباره به صحنه همیشگی تابستان در بسیاری از سواحل برمیگردند. این روزها حتی در دریای شمال و دریای بالتیک هم در جاهای مختلف عروسهای دریایی دیده میشود؛ نگاهی کوتاه به گونههای آنها در مقاصد محبوب گردشگری.
رایجترین گونه عروس دریایی در این منطقه، یعنی در دریای بالتیک و دریای شمال، عروس دریایی گوشدار (Aurelia aurita) است. این گونه بیشتر در تابستان و اوایل پاییز ظاهر میشود و در برخی سالها به صورت گروههای عظیم، موسوم به «شکوفه عروس دریایی»، دیده میشود.
آگهی
آگهی
ویژگی بارز عروس دریایی گوشدار چهار اندام جنسی حلقهای در مرکز چتر شفاف آن است که شبیه گوشهای کوچک به نظر میرسند و به همین دلیل این نام را گرفته است. قطر چتر آن حدود ۵ تا ۴۰ سانتیمتر است و شاخکهایش میتواند از چند سانتیمتر تا حدود یک متر طول داشته باشد.
این گونه برای انسان تا حد زیادی بیخطر محسوب میشود زیرا سلولهای گزنده آن معمولا هیچ یا فقط تحریک خفیف پوستی ایجاد میکند.
با این حال، در دریای بالتیک و دریای شمال عروس دریایی مویی زرد (Cyanea capillata) نیز زندگی میکند. این گونه با نام عروس دریایی نیشزن زرد هم شناخته میشود و ساکنان ساحل در زبان روزمره آن را «عروس دریایی آتشین» مینامند. شاخکهای بلند آن میتواند باعث سوختگی دردناک ناشی از نیش سلولهای گزنده شود. حتی شاخکهای جداشده هم تا مدتی توان نیشزدن دارند.
عروس دریایی آتشین در مقایسه با عروس دریایی گوشدار بهمراتب بزرگتر است و قطر چتر آن میتواند حدود ۲۰ تا ۵۰ سانتیمتر باشد، شاخکهایش هم ممکن است تا ۱۰ تا ۳۰ متر طول پیدا کنند.
این گونه در دریای شمال بسیار بیشتر از دریای بالتیک دیده میشود و آبهای خنکتر و شورتر را ترجیح میدهد. بهویژه در سواحل زولت، آمروم، نوردِرنی و جزایر فریزی شرقی، عروسهای دریایی آتشین یا شاخکهای به ساحل راندهشده آنها مرتب مشاهده میشود؛ همچنین در شمال اقیانوس اطلس و سواحل بریتانیا، نروژ و ایسلند. در سواحل اسپانیا، فرانسه، ایتالیا، یونان، کرواسی و ترکیه نیز میتوان آن را دید.
گونههای عروس دریایی در مدیترانه، برخی بیآزارتر از بقیه
شناگران در تعطیلات مدیترانه معمولا بسیار بیشتر با گونههای دیگرِ عروسهای دریایی گزنده روبهرو میشوند.
عروس دریایی نورانی (Pelagia noctiluca) یکی از ناخوشایندترین گونهها برای شناگران در مدیترانه به شمار میرود. این گونه عمدتا در غرب مدیترانه دیده میشود؛ از جمله در سواحل اسپانیا، فرانسه و ایتالیا، اما همچنین در آدریاتیک (از جمله مقابل کرواسی و مونتهنگرو)، در دریای اژه، در بخشهایی از شرق مدیترانه و در برابر سواحل شمال آفریقا.
این عروس دریایی چشمگیر معمولا به رنگ بنفش، صورتی یا متمایل به قرمز است و قطر چتر آن حدود ۵ تا ۱۵ سانتیمتر میرسد. شاخکهای بلند و باریک آن میتواند چندین متر امتداد داشته باشد. تماس با آن باعث درد سوزان، لکههای قرمز پوستی، کهیر و خارش پایدار میشود و در افراد حساس، واکنشهای شدیدتر نیز ممکن است رخ دهد.
نام این عروس دریایی از توانایی آن در تولید زیستنور خفیف گرفته شده است؛ در تاریکی میتواند نور کمسویی ایجاد کند.
عروس دریایی قطبنما (Chrysaora hysoscella) از گونههای شاخص عروس دریایی در مدیترانه است. چتر آن به رنگ زرد مایل به قهوهای با خطوط مشخصی است که یادآور گلقطبنماست و شاخکهای بلندی دارد. از مناطق معمول تعطیلات که این گونه در آنها دیده میشود میتوان به سواحل اسپانیا، ایتالیا، یونان، ترکیه و آدریاتیک اشاره کرد.
تماس با شاخکهای آن میتواند دردناک باشد، هرچند معمولا ناراحتیها از عروس دریایی نورانی کمتر است.
عروس دریایی ریهای (Rhizostoma pulmo) نیز در مدیترانه زندگی میکند و از بزرگترین گونههای عروس دریایی در این دریا به شمار میرود. قطر چتر آن میتواند تا حدود ۶۰ سانتیمتر برسد. با وجود اندازه قابل توجه، معمولا برای انسان چندان خطرناک نیست زیرا سلولهای گزنده آن نسبتا ضعیفاند و تماس با آن اغلب هیچ یا فقط ناراحتی خفیفی ایجاد میکند.
به دلیل ظاهر چشمگیر و در عین حال بیخطری، این گونه را «غول مهربان» میان عروسهای دریایی مدیترانه میدانند.
اگر عروس دریایی به شما نیش زد چه باید کرد؟
در صورت آسیب ناشی از عروس دریایی، نباید محل مورد نظر را مالش داد یا خراشید زیرا این کار میتواند سلولهای گزنده بیشتری را فعال کند. پوست باید با آب دریا بهطور ملایم شسته شود و شاخکهای قابل رویت، در صورت امکان با موچین یا کارت پلاستیکی برداشته شود.
در چنین مواردی باید از آب شیرین پرهیز کرد چون میتواند سلولهای گزندهای را که هنوز فعال نشدهاند تحریک کند. اختلاف میزان نمک بین آب شیرین و آب دریا باعث تغییر اسمزی سلولها میشود و آنها را به آزاد کردن سم بیشتر در پوست وامیدارد که این امر میتواند درد را تشدید و واکنش پوستی را بدتر کند.
برای کاهش درد میتوان محل آسیب را بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه در آب گرم اما نه داغ، با دمای حدود ۴۰ تا ۴۵ درجه سانتیگراد، نگه داشت یا با کمپرس گرم درمان کرد.
الکل و حتی ادرار نباید استفاده شود چون میتواند علائم را بدتر کند. در صورت تنگی نفس، تورم، درد شدید، مشکلات گردش خون یا دیگر نشانههای جدی حتما سریع به پزشک مراجعه کنید.
در دریاچه کنستانس هم عروس دریایی وجود دارد
اگرچه در دریاچه کنستانس و دیگر آبهای داخلی، عروسهای دریایی دریایی وجود ندارد اما گاهبهگاه گونهای به نام عروس دریایی آب شیرین (Craspedacusta sowerbii) در آن دیده میشود؛ گونهای کوچک که در اصل از شرق آسیا میآید و اکنون در آبهای شیرین سراسر جهان پراکنده شده است. این عروس دریایی بیشتر در آبهای راکد یا با جریان بسیار کند زندگی میکند که نواحی کمعمق ساحلی آنها میتواند به شدت گرم شود.
این گونه معمولا در اواخر تابستان ظاهر میشود، قطر آن تنها یک تا سه سانتیمتر است و برای انسان بیخطر به شمار میرود زیرا سلولهای گزندهاش معمولا نمیتوانند در پوست انسان نفوذ کنند. قطر آن حداکثر تا ۲٫۵ سانتیمتر میرسد.
نکته جالب: در اوت ۲۰۲۵ نیروگاه هستهای گروولین در شمال فرانسه ناچار شد تاسیسات خود را بهطور موقت بهکلی از مدار خارج کند زیرا انبوهی عظیم از عروسهای دریایی فیلترهای پمپهای آب خنککننده را مسدود کرده بود. چهار راکتور به صورت خودکار خاموش شد و دو واحد دیگر نیز به دلیل تعمیرات از پیش از کار خارج بودند.
پیش از آن، در سال ۲۰۱۳ نیز تودهای از عروسهای دریایی یکی از راکتورهای نیروگاه هستهای اوسکارشامن در کالمرسوند، در ساحل شرقی سوئد، را موقتا از کار انداخت؛ پس از آنکه جانوران سیستم خنککننده را مسدود کردند. رخدادهای مشابهی در ژاپن نیز گزارش شده است، از جمله در نیروگاه هستهای هامائوکا در سال ۲۰۰۶.
به گفته بهرهبرداران این نیروگاهها، در هیچ زمانی خطری متوجه کارکنان، جمعیت محلی یا محیط زیست نبوده است. تنها خود عروسهای دریایی در معرض خطر قرار داشتند زیرا فشار در سیستم فیلتر میتواند برای این جانوران مرگبار باشد.