یادداشت تفاهم آمریکا و ایران که چهارشنبه در ورسای فرانسه و تهران امضا شد، زمینه بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت دو طرف به میز مذاکره درباره برنامه هستهای تهران را فراهم میکند. همچنین بر اساس جزئیاتی که دو طرف منتشر کردهاند، این توافق یک امتیاز فوری برای ایران دارد: امکان ازسرگیری آزادانه فروش نفت.
با بازگشت صادرات نفت ایران، تهران میتواند درآمدهای از دسترفته خود را دوباره به دست آورد. در مقابل، آمریکا و ایران در یک دوره ۶۰ روزه وارد مذاکراتی خواهند شد که محور اصلی آن دستیابی به توافقی جدید درباره برنامه هستهای ایران است؛ توافقی که دونالد ترامپ تلاش خواهد کرد آن را سختگیرانهتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ کند؛ توافقی که هشت سال پیش از سوی او کنار گذاشته شد.
آگهی
آگهی
بازگشت نفت ایران به بازار جهانی
طبق تفاهمنامه، تنگه هرمز دوباره باز خواهد شد و آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو خواهد کرد؛ اقدامی که میتواند به کاهش قیمت سوخت کمک کند. عبور کشتیها از این آبراه برای ۶۰ روز بدون دریافت عوارض خواهد بود، اما در آینده امکان تغییر این وضعیت وجود دارد.
بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران در جریان جنگ، یکی از مهمترین ابزارهای فشار تهران بود. این اقدام باعث افزایش قیمت انرژی، گرانتر شدن کالاهای اساسی و تشدید نگرانیهای اقتصادی در جهان شد.
توافق جدید، تحریمهای نفتی آمریکا علیه ایران را بهطور موقت لغو میکند، اما آنها را بهطور کامل از بین نمیبرد. ایران در سال گذشته حدود ۴۵ میلیارد دلار درآمد نفتی داشت، اما بیشتر صادراتش تنها به چین محدود بود و برای دور زدن تحریمها از شبکهای از نفتکشها استفاده میکرد. اکنون تهران میتواند مشتریان بیشتری پیدا کند و نفت خود را با شرایط بهتری بفروشد.
امتیازهای احتمالی آینده برای ایران
تفاهمنامه درباره اورانیوم با غنای بالا اشاره میکند که این مواد باید تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سطح پایینتری رقیق شوند، اما جزئیات اصلی برنامه هستهای ایران همچنان به مذاکرات آینده موکول شده است.
در صورت دستیابی به توافق نهایی، ایران وعده دریافت امتیازهای اقتصادی بیشتری را دارد؛ از جمله لغو کامل تحریمهای بینالمللی و آزادسازی میلیاردها دلار دارایی بلوکهشده در خارج از کشور.
همچنین در متن تفاهمنامه به ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی خسارتهای جنگی ایران اشاره شده است. با این حال، مشخص نیست کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که هدف حملات ایران قرار گرفتهاند، حاضر به مشارکت گسترده در چنین طرحی باشند. ترامپ نیز گفته آمریکا در این صندوق مشارکت مالی نخواهد داشت.
موشکها و نیروهای نیابتی ایران در دستور کار نیستند
دولت ترامپ پیشتر اعلام کرده بود اهداف جنگ شامل نابودی توان موشکی ایران، قطع حمایت تهران از گروههای منطقهای، تضعیف نیروی دریایی ایران و جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هستهای بوده است.
با این حال، در تفاهمنامه موقت فعلی، موضوع برنامه موشکی ایران و حمایت آن از گروههای همپیمان منطقهای مطرح نشده و مذاکرات آینده تنها بر برنامه هستهای تمرکز خواهد داشت.
جنگ لبنان؛ تهدیدی برای توافق
تفاهمنامه خواستار پایان جنگ در لبنان شده است، اما اسرائیل و حزبالله لبنان طرفهای این توافق نیستند. ایران خواهان خروج اسرائیل از مناطق جنوبی لبنان است، در حالی که اسرائیل اعلام کرده قصد حفظ حضور نظامی خود در این مناطق را دارد.
ادامه یا تشدید درگیریها در لبنان میتواند تفاهم آمریکا و ایران را تهدید کند؛ مگر اینکه تهران و واشنگتن بتوانند متحدان خود را کنترل کنند.
یورنیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
تنش میان آمریکا و اسرائیل
اسرائیل از روند مذاکرات کنار گذاشته شد و بسیاری از جریانهای سیاسی این کشور توافق را شکست بزرگی میدانند. در مقابل، ترامپ نیز در جریان مذاکرات از عملکرد بنیامین نتانیاهو انتقاد کرد و خواستار احتیاط بیشتر اسرائیل در لبنان شد.
نتانیاهو اکنون با فشار داخلی و انتخابات پیشرو روبهرو است و رابطه او با ترامپ ممکن است بر ادامه عملیات نظامی اسرائیل تاثیر بگذارد.
در همین حال، ایران پس از جنگ با وجود خسارتهای سنگین نظامی، توانست با بستن تنگه هرمز و حمله به برخی متحدان عرب آمریکا نشان دهد که ابزارهای فشار منطقهای در اختیار دارد.
همه چیز به توافق نهایی بستگی دارد
توافق هستهای سال ۲۰۱۵ محدودیتهای گستردهای بر برنامه هستهای ایران اعمال کرده بود؛ از جمله محدود کردن سطح غنیسازی، کاهش ذخایر اورانیوم و افزایش بازرسیهای بینالمللی. اما مخالفان آن توافق، محدودیت زمانی ۱۵ ساله را نقطه ضعف اصلی میدانستند.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا آمریکا میتواند محدودیتهای طولانیتر و سختگیرانهتری بر برنامه هستهای ایران اعمال کند یا نه. واشنگتن خواهان حذف یا رقیقسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران است، در حالی که تهران احتمالا خواستار حفظ حق غنیسازی در سطح پایینتر برای اهداف صلحآمیز خواهد بود.