بر اساس متن کامل چارچوب توافق آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ که در نشست گروه هفت توزیع شد، ایران در برابر مشوقهای مالی برای اجرای توافق پیگیری سلاح هستهای را کنار میگذارد.
ایران تعهد داده هرگز سلاح هستهای تولید نکند و بلافاصله روند بازگشایی تنگه هرمز را آغاز کند و در مقابل آمریکا نیز طبق یک سند ۱۴ بندی که به نظر میرسد همه مفاد چارچوب توافق آمریکا و ایران را تشریح میکند، با مجموعهای از مشوقهای مالی از جمله لغو تحریمها و ایجاد صندوق بازسازی به ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار (۲۵۸.۵ میلیارد یورو) موافقت کرده است.
آگهی
آگهی
صحت این پیشنویس که بهطور همزمان از سوی رسانههای عربزبان علنی شده، هنوز از طرف واشنگتن یا تهران به طور رسمی تایید نشده است. همچنین هنوز روشن نیست پیشنویسی که در نشستهای گروه هفت (جی۷) دستبهدست شده همان نسخهای باشد که قرار است در مراسم روز جمعه رسمیت پیدا کند.
رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ که به نظر میرسید از درز این اطلاعات ناراحت شده باشد، در حاشیه نشست گروه هفت به خبرنگاران گفت: «هیچکس نمیداند این توافق دقیقا چیست، اما بسیار قوی خواهد بود.» او همچنین هشدار داد که اگر ایران مفاد توافق را رعایت نکند، آمریکا «دوباره به بمباران برمیگردد».
منابعی که با یورونیوز صحبت کردهاند گفتند هیات آمریکایی محتویات یادداشت تفاهم را با دیگر رهبران گروه هفت به اشتراک گذاشته است. یک دیپلمات این سند را متنی در حدود دو صفحه توصیف کرد که میتواند مبنای یک توافق قرار گیرد.
این سند در ماده ۱ اعلام میکند که «ایران و آمریکا همراه با متحدان خود در جنگ کنونی، همزمان با امضای این یادداشت تفاهم، پایان فوری و دائمی جنگ را در همه جبههها از جمله لبنان اعلام میکنند و متعهد میشوند از این پس از تهدید یا بهکارگیری زور علیه یکدیگر خودداری کنند».
هنوز مشخص نیست اشاره به «متحدان» ناظر به اسرائیل است یا نه؛ کشوری که تا کنون بارها به طور رسمی اعلام کرده برای آنچه «توافق ترامپ» مینامد با رهبری آن مشورتی نشده و این کشور عملیات نظامی خود را برای دفاع از سرزمینش ادامه خواهد داد.
توقف حمله اسرائیل علیه حزبالله، متحد ایران در لبنان، یکی از خواستههای اصلی تهران برای هرگونه توافق در مسیر فرایند صلح بوده و این که اکنون نام لبنان در تعهد مشترک برای «پایان دائمی جنگ در همه جبههها» آمده، از اهمیت این موضوع حکایت دارد.
همچنین روشن نیست که آیا اشاره به متحدان شامل کشورهای اروپایی هم میشود یا نه؛ کشورهایی که در مرحله فعال جنگ که از فوریه آغاز شد، توانمندیهای دفاعی در اختیار کشورهای همسایهای گذاشتند که هدف حملات ایران قرار گرفته بودند.
بازگشت تنگه هرمز به وضعیت عادی ظرف یک ماه
بر اساس این سند، آمریکا تعهد میکند «بلافاصله پس از امضا» محاصره دریایی بنادر ایران را بردارد و در مقابل ایران «بیدرنگ اقداماتی انجام خواهد داد تا عبور و مرور کشتیهای تجاری از خلیج فارس به دریای عمان و برعکس از سر گرفته شود».
دو طرف همچنین تعهد میکنند حداکثر ظرف ۳۰ روز ترافیک دریایی را «به طور کامل» به ظرفیت پیشین بازگردانند.
در این سند آمده است این بازه زمانی همچنین برای «رفع موانع فنی و خنثیسازی مینها توسط ایران» لازم است؛ مانعی که مقامهای آمریکایی نیز به آن اذعان کرده و گفتهاند بازگشت به ظرفیت پیش از جنگ ممکن است بیشتر طول بکشد.
در نشست گروه هفت، ترامپ تکرار کرد که بازگشایی تنگه روز جمعه و همزمان با برگزاری مراسم در لوسرن سوئیس انجام خواهد شد. انتظار میرود به جای ترامپ، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در این مراسم شرکت کند.
رهبران گروه هفت در بیانیهای مشترک تاکید کردند که باید آزادی کامل کشتیرانی در این آبراهه برقرار شود.
این سند به طور کامل روشن نمیکند که آیا ایران در طول ۶۰ روز آینده مذاکرات صلح همچنان بر ادعای دیرینه خود درباره حاکمیت بر تنگه هرمز پافشاری خواهد کرد یا نه؛ ادعایی که بر اساس آن تهران میخواهد تردد را تنظیم و برای عبور کشتیها عوارض دریافت کند؛ موضعی که از آغاز جنگ بارها بر آن تاکید کرده است.
علاوه بر این، شرکتهای بزرگ کشتیرانی بارها اعلام کردهاند ازسرگیری عبور و مرور از تنگه هرمز مستلزم برنامهریزی تازه برای کشتیها، خدمه، مسیرها، بیمه و دیگر جنبههاست.
یک دیپلمات آگاه از این مذاکرات جداگانه به یورونیوز گفت کشورهای اروپایی عوارضی برای عبور پرداخت نخواهند کرد و مقامهای دولت ترامپ به آنها اطمینان دادهاند که این آبراهه بدون نیاز به پرداخت وجهی بازگشایی میشود.
رهبران اروپایی به رهبری امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه پیشنهاد دادند ماموریتی دریایی برای تضمین عبور امن کشتیها اعزام شود؛ پیشنهادی که در بیانیه مشترک گروه هفت که سحرگاه چهارشنبه منتشر شد، گنجانده شده است.
این بیانیه ضمن استقبال از تلاشهای ترامپ، چارچوب توافق را به رسمیت شناخت و از شکلگیری شتابی تازه در خاورمیانه خبر داد.
میلیاردها دلار روی میز
در این سند، آمریکا چند مطالبه کلیدی مالی ایران را میپذیرد و متعهد به اجرای آنها میشود.
آمریکا و شرکای منطقهایاش تعهد میکنند دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار برای «طرح نوسازی و توسعه اقتصادی ایران» تامین مالی کنند، داراییها و منابع مالی را متناسب با پیشرفت مذاکرات آزاد کنند، «همه انواع تحریمها» علیه ایران را بردارند و از سوی وزارت خزانهداری آمریکا معافیتهایی برای صادرات نفت خام ایران و همه خدمات مرتبط با آن صادر شود.
ایران بارها بر دریافت غرامت جنگی و پرداختهای بازسازی به عنوان شرط پذیرش هر توافق صلح تاکید کرده است.
در مقابل، ایران بدون قید و شرط مهمترین خواسته واشنگتن را پذیرفته و به صراحت اعلام کرده است که «تهران تکرار میکند هرگز سلاح هستهای تولید نخواهد کرد».
ایران همواره اصرار داشته که پیشتر در قالب توافق برجام با دولت باراک اوباما پذیرفته بود سلاح هستهای تولید نکند؛ توافقی که بعدا از سوی ترامپ لغو شد.
جان بولتون مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا که در دور نخست ریاستجمهوری ترامپ در دولت او کار میکرد، به یورونیوز گفت این توافق برای امنیت آمریکا و جهان «نتیجهای بد» است و ادعا کرد مذاکرهکنندگان ایرانی «او را مثل ساز کوک کردهاند».
به گفته بولتون، این توافق تضمینی برای برچیدن برنامه هستهای ایران فراهم نمیکند و در عین حال با لغو تحریمها، ایران را از نظر مالی جبران خواهد کرد.
ترامپ گفت تحریمها تنها در صورتی برداشته میشود که تهران درست رفتار کند. ونس هم گفت کشورهای دیگر ممکن است بخواهند روی آینده ایران سرمایهگذاری کنند، اما فقط اگر این کشور «مثل یک کشور عادی» رفتار کند.
در مورد اروپاییها، اورسولا فون در لاین رئیس کمیسیون اروپا گفت اتحادیه اروپا تنها زمانی تحریمها را تسهیل میکند که «تغییر واقعی در عمل» ببیند.
در این توافق درز کرده مشخص نشده است منابع مالی صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی از کجا تامین خواهد شد.
رئیسجمهور آمریکا در پاسخ به این سوال که آیا کشورش از نظر مالی مشارکت خواهد کرد یا نه، روز جمعه به خبرنگاران گفت: «حتی یک سنت هم به تهران نخواهد رفت» و افزود نمیتواند جلوی سرمایهگذاری سایر کشورها در ایران را اگر خودشان بخواهند بگیرد.
ترامپ همچنین گفت موضوع مشارکت احتمالی کشورهای حاشیه خلیج فارس در صندوق بازسازی را با آنها مطرح نکرده است. رهبران قطر و امارات متحده عربی روز سهشنبه در حاشیه نشست گروه هفت گفتوگوهای دوجانبهای با آمریکا داشتند.
بدون تغییر رژیم
در ادامه سند آمده است که «ایران و آمریکا متعهد میشوند به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و از مداخله در امور داخلی هم خودداری کنند»؛ عبارتی که نشان میدهد آمریکا پذیرفته پیگیری سیاست تغییر رژیم در ایران را متوقف کند.
واشنگتن پیش و پس از آغاز جنگ آشکارا اعلام کرده بود که تغییر رژیم در ایران مهمترین هدفش است و این هدف یکی از محورهای اصلی اقدام نظامی علیه تهران به شمار میرفت؛ اقدامی که اسرائیل نیز از آن حمایت میکرد.
زبان بهکاررفته در این توافق که در آن آمریکا تعهدات بیشتری نسبت به ایران میپذیرد، به نظر تاییدکننده گزارشهایی است که میگفت ترامپ در آخر هفته گذشته برای به سرانجام رساندن توافق تصمیم گرفت امتیازاتی بدهد؛ زمانی که ایران در واکنش به بمبارانهای اسرائیل در بیروت خود را برای حمله دوباره به این کشور آماده میکرد.
آخرین بند سند که تصریح میکند «توافق نهایی از طریق قطعنامهای الزامآور در شورای امنیت سازمان ملل تایید خواهد شد» به نظر تاییدکننده خواسته تهران برای دریافت تضمینهای بیشتر از جامعه جهانی است مبنی بر این که آمریکا و اسرائیل دیگر هرگز به ایران حمله نخواهند کرد.
به گزارشها، ممکن است نسخه نهایی این سند تا پیش از مراسم روز جمعه باز هم تغییر کند، زیرا هنوز بر سر جزئیات فنی کار میشود و همه طرفها درباره محتوای آن پنهانکاری زیادی دارند.
ترامپ روز دوشنبه تایید کرد که این یادداشت تفاهم از سوی آمریکا و ایران به صورت الکترونیکی امضا شده و جزئیات بیشتری علنی نشده است. او گفت متن کامل در طول همین هفته منتشر خواهد شد، بدون آن که تاریخ دقیقی اعلام کند.
ترامپ اندکی پس از ورود به فرانسه برای شرکت در نشست رهبران گروه هفت گفت: «توافق کاملا امضا شده و تنگه هماکنون تا حدی باز شده است».
متن کامل پیشنویس را اینجا (منبع به زبان انگلیسی) بخوانید.