آیا سرمایهگذارانی که میپندارند جنگ ایران بهزودی پایان مییابد، ممکن است با شوک بزرگی روبهرو شوند؟
شواهد موجود در میان فعالان اقتصادی و بنگاههای حاضر در اقتصاد جهانی نشان میدهند که آنها هنوز احتمال دستیابی به توافق صلح را بیشتر از آنچه واقعبینانه است در نظر گرفتهاند.
آگهی
آگهی
نوریل روبینی، اقتصاددان سرشناسی که بحران مالی بزرگ ۲۰۰۸ را پیشبینی کرده بود، در یادداشتی برای سازمان «پراجکت سیندیکت»، موضوعاتی مانند سقوط بازار سهام، رکود جهانی و رکود تورمی، را از جمله خطراتی میداند که سرمایهگذاران به احتمال به آنها توجه کافی ندارند.
به گفته روبینی، شاخصهای اصلی بورس، با وجود اینکه هنوز هیچ توافق صلحی امضا نشده است، دوباره به رکوردهای تازه رسیدهاند.
برخی از اقتصاددانان احتمال میدهند این موضوع به این دلیل باشد که سرمایهگذاران انتظار دارند بحران جاری بهزودی پایان یابد. البته آنها این احتمال را در حالی دادهاند که سرمایهگذاران میپندارند مزایای رشد ناشی از هوش مصنوعی اثرات اقتصادی جنگ ایران را جبران خواهد کرد.
اما در بهترین حالت نیز شاهد نوسانات بیشتر اقتصادی و بازار و افزایش ریسکهای نزولی خواهیم بود.
در هر حال برای جنگ ایران و تأثیر آن بر بازارهای جهانی میتوان چند احتمال در نظر گرفت که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. توافق صلح میان ایران و آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز
در حالت نخست، آمریکا و ایران با موفقیت به توافق صلح میرسند و جنگ میان دو کشور پایان مییابد. در این حالت، ایران به احتمال در چارچوب نوعی مصالحه بر سر برنامه هستهای خود، تنگه هرمز را بازگشایی میکند.
البته برخی از تحلیلگران ازجمله روبینی این حالت را چندان محتمل نمیدانند، زیرا آنها بر این نظرند که توان ایران برای تحمل فشار اقتصادی بسیار بیشتر از ترامپ است.
تحلیلگرانی که فاصله نگاه آمریکا و ایران را به مسائل کلیدی زیاد میدانند، بر این نظرند که حل حتی یکی از این مسائل نیازمند مذاکرات طولانی، پیچیده و توسط مذاکرهکنندگان باتجربه است.
روبینی بر این نظر است که حتی در صورت توافق نیز قیمت نفت احتمالاً بهطور دائمی حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ باقی خواهد ماند، زیرا بازارها همچنان نگران احتمال بسته شدن دوباره تنگه هرمز در آینده خواهند بود.
۲. ادامه مذاکرات آمریکا و ایران برای چند ماه در حالیکه تنگه بسته بماند
در حالت دوم، آتشبس برای چند ماه ادامه پیدا میکند اما آمریکا و ایران در رسیدن به توافق با مشکل روبهرو میشوند. در این حالت، تنگه هرمز همچنان بسته باقی میماند، موضوعی که میتواند قیمت نفت را حتی از زمان تبادل آتش میان آمریکا و ایران بالاتر ببرد.
بنا به گفته روبینی، در این وضعیت، رشد اقتصاد جهانی کاهش، و تورم افزایش مییابد، وضعیتی که اقتصاد را وارد رکود تورمی میکند.
بنابراین برخی شواهد نشان میدهد که اقتصاد جهانی در حال حاضر در چنین وضعیتی قرار دارد. روبینی بر این نظر است که این وضعیت نمیتواند بیش از سه ماه دوام بیاورد.
از همین رو وضعیت کنونی میتواند آسیب اقتصادی و مالی قابلتوجهی به اقتصاد جهانی وارد کند و قیمت نفت و انرژی را همچنان بالا ببرد.
۳. تشدید جنگ و خطر فروپاشی حکومت ایران
در حالت سوم، آمریکا و ایران ممکن است درگیری را تشدید و از همه ابزارهای نظامی، اقتصادی و خود استفاده کنند.
هدف این اقدام میتواند وادار کردن ایران به تسلیم باشد. برای نمونه ایران مجبور شود غنیسازی اورانیوم را متوقف و تنگه هرمز را «بدون قید و شرط» باز کند. البته بهترین نتیجه برای آمریکا در این حالت میتواند سرنگونی حکومت ایران باشد.
اما مشخص نیست که اگر حکومت ایران از چنین حملاتی جان سالم به در ببرد، چه اتفاقی رخ خواهد داد.
۴. جهش قیمت نفت و آغاز رکود جهانی
در حالت چهارم اگر جنگ شدت بگیرد، ایران ممکن است با استفاده از تجهیزات نظامی باقیمانده خود تأسیسات انرژی بیشتری را در منطقه نابود کند و همزمان تنگه هرمز را بسته نگه دارد.
روبینی پیشبینی کرد که اگر چنین اتفاقی رخ دهد، قیمت نفت به حدود ۲۰۰ دلار یا حتی بیشتر برای هر بشکه خواهد رسید و رکود تورمی شبیه دهه ۱۹۷۰ خواهد شد.
در هر حال، بازارها همچنان به دستیابی به توافق صلح با ایران امیدوارند، توافقی که دونالد ترامپ هفتههاست درباره آن صحبت میکند.
این هفته، سرمایهگذاران به گزارشها که نزدیک شدن آمریکا و ایران به دستیابی به توافق خبر میدادند، واکنشی مثبت نشان دادند.
اما بعدتر، ترامپ در شبکه اجتماعی خود، «تروث»، ایران را تهدید کرد که اگر پیشنهاد آمریکا را رد کند، اقدام نظامی انجام خواهد شد. یکی از مقامهای ارشد ایرانی نیز گزارش اکسیوس که خبر از نزدیک شدن آمریکا و ایران به دستیابی به توافق داده بود، «فهرست آرزوهای آمریکا» دانست.
پیامرسانی متغیر و اغلب متناقض دولت آمریکا و واکنش ایران، سردرگمی بیشتری را در بازارها ایجاد کرد.