دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز دوشنبه با اشاره به گفتگوهای «مفید» با تهران، از ضربالاجل خود برای تشدید حملات به ایران عقبنشینی کرد؛ اما برخی مقامات ایرانی انجام این گفتگوها را تکذیب میکنند. اما واقعا چه اتفاقی در حال رخ دادن است؟
دونالد ترامپ بار دیگر یک چرخش ناگهانی را به نمایش گذاشت؛ او از تهدید به تشدید جنگ با ایران، به اعلام خبر گفتگوهای «بسیار خوب» برای پایان دادن به آن تغییر موضع داد، هرچند این موضوع توسط جمهوری اسلامی تکذیب شد.
آگهی
آگهی
آیا گفتگویی در جریان است؟
طبق گفته دونالد ترامپ بله، و طبق گفته تهران خیر؛ اما این موضوع بستگی به این دارد که «گفتگو» را چگونه تعریف کنیم.
ترامپ روز دوشنبه مدعی شد که ایالات متحده با یک رهبر نامبردهنشده ایرانی در تعامل بوده است؛ کسی که او را «مردی که معتقدم محترمترین است و یک رهبر است» و «بسیار معقول» توصیف کرد.
او البته شفافسازی کرد که این شخص مجتبی خامنهای مجروح نیست.
سایت خبری آکسیوس به نقل از یک مقام ناشناس اسرائیلی، این همسخن مرموز را محمدباقر قالیباف، رئیس قدرتمند مجلس ایران معرفی کرد که یکی از برجستهترین چهرههای غیرروحانی در تهران است.
اما محمدباقر قالیباف در پستی در حساب کاربری منسوب به او در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که «هیچ مذاکرهای» در جریان نیست و این خبر را «اخبار جعلی» خواند که هدف آن «دستکاری بازارهای مالی و نفت و فرار از باتلاقی است که آمریکا و اسرائیل در آن گرفتار شدهاند.»
روزنامه نیویورک تایمز نیز به نقل از مقامات ناشناس مدعی شد که در روزهای اخیر «ارتباط مستقیم» بین عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ برقرار شده است؛ هرچند هیچیک از طرفین این موضوع را تأیید نکردهاند. اما این به معنای عدم جریان داشتن انواع دیگر «گفتگوها» نیست.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران تایید کرد که پیامهایی در آخر هفته از سوی «برخی کشورهای دوست» دریافت شده که بیانگر درخواست آمریکا برای مذاکره با هدف پایان دادن به جنگ است.
یک منبع آگاه ایرانی نیز روز سهشنبه در گفتگو با سیانان فاش کرد که پیامهایی میان ایالات متحده و تهران ردوبدل شده و ایران آماده است پیشنهادات «پایدار» برای پایان دادن به جنگ را بررسی کند.
این منبع اظهار داشت: «در روزهای اخیر تماسهایی از سوی واشنگتن با تهران برقرار شده است، اما این تماسها هنوز به سطح مذاکرات همهجانبه نرسیده است.»
دولت ترامپ از زمان بازگشت او به کاخ سفید در سال ۲۰۲۵، دو دور گفتگو با ایران داشته است که هر دو با حملات غافلگیرانه آمریکا و اسرائیل به ایران به پایان رسید؛ یک بار در ژوئن سال گذشته و آخرین بار در ۲۸ فوریه امسال.
تمام این مذاکرات غیرمستقیم بود و کشور حوزه خلیج فارس، عمان، نقش میانجی را ایفا میکرد و پیامها را بین دو طرفی که از سال ۱۹۸۰ رابطه دیپلماتیک رسمی ندارند، جابهجا میکرد.
تجربیات قبلی باعث شده عمان از این نقش کنارهگیری کند، اما به نظر میرسد کشورهای دیگری که روابط دوستانهای با تهران و واشنگتن دارند برای انتقال پیامها وارد عمل شدهاند؛ به ویژه مصر، پاکستان و احتمالا ترکیه.
بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، روزهای یکشنبه و دوشنبه با همتای ایرانی خود (عباس عراقچی) و فرستاده ترامپ (استیو ویتکاف) تماس تلفنی داشت.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان نیز روز دوشنبه اعلام کرد که با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران گفتگو کرده است، در حالی که طبق گزارش فایننشال تایمز، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان نیز روز یکشنبه با دونالد ترامپ در ارتباط بوده است.
پاکستان در حال حاضر به عنوان واسطه دیپلماتیک ایران در واشینگتن عمل میکند. در این میان، قطر که معمولا کانال پشتیبان دیپلماسی آمریکا و اسرائیل در منطقه است، ایفای نقش در این مورد را رد کرده است.
مذاکرات شامل چه مواردی خواهد بود؟
عمدتا بار دیگر برنامه هستهای ایران؛ موضوعی که از سال ۲۰۰۳ محل بحث و اصطکاک بوده است.
دونالد ترامپ روز دوشنبه با اشاره به ذخیره ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم ۶۰ درصد ایران (که نزدیک به ۹۰ درصدِ مورد نیاز برای بمب است) گفت: «ما غنیسازی نمیخواهیم، اما میخواهیم که تکلیف اورانیومهای غنیشده هم روشن شود.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
به گفته عباس عراقچی، در آخرین دور گفتگوها پیش از حمله ۲۸ فوریه، تهران پیشنهاد داده بود که ذخایر اورانیوم را از زیر تاسیسات هستهای بمبارانشدهاش خارج کرده و غنای آن را کاهش دهد. گزارشها میگویند تهران همچنین پیشنهاد بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را داده بود.
رئیسجمهوری آمریکا همچنین مدعی شد که همین حالا هم «نقاط توافق اصلی» با مذاکرهکنندگان ایرانی وجود دارد. اما ایران که دو بار مورد حمله قرار گرفته، احتمالا اکنون به دنبال تضمین عدم تعرض در آینده، غرامت مالی برای بمبارانها و لغو تحریمها است.
تسلط ایران بر تنگه هرمز (مسیر حیاتی حمل و نقل نفت و گاز که عملا بسته شده است) به این کشور اهرم فشاری داده که در دورهای قبلی مذاکرات در اختیار نداشت.
دیوید خلفا، متخصص خاورمیانه در اندیشکده «ژان ژورس» پاریس، به خبرگزاری فرانسه گفت: «من نسبت به این گفتگوها بسیار بدبین هستم، زیرا اعتماد به طور کامل از بین رفته و مواضع طرفین جنگ بیش از هر زمان دیگری از هم دور است. حاشیه مانور برای هر دو طرف بسیار محدود است.»
همچنین تعبیر دیگری هم از این وقایع وجود دارد: ترامپ باز هم در حال خریدن زمان است تا قبل از فرستادن نیروهای زمینی آمریکا برای باز کردن تنگه هرمز یا تصرف داراییهای نفتی ایران، آمادگی لازم را کسب کند.