هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه روز شنبه در گفتوگویی اختصاصی با خبرگزاری آسوشیتدپرس اعلام کرد که در حال حاضر هیچ ابتکار جدی برای ازسرگیری مذاکرات میان آمریکا و ایران دیده نمیشود، اما به باور او تهران همچنان برای گفتوگوهای پشتپرده آمادگی دارد.
از آنجائیکه آنکارا هم با واشنگتن و هم با تهران روابط مناسبی دارد، پیش از آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در دو هفته پیش، تلاش کرده بود میان دو طرف برای رسیدن به یک راهحل میانجیگری کند.
آگهی
آگهی
با این حال، آقای فیدان با اشاره به شرایط کنونی گفت: «شرایط اکنون چندان برای دیپلماسی مساعد نیست.»
به گفته او، ایرانیها «احساس میکند به آنها خیانت شده است»، چرا که برای دومین بار در وقتی که در حال مذاکره فعالانه با ایالات متحده درباره برنامه هستهای خود بودند مورد حمله قرار گرفتند.
وزیر امور خارجه ترکیه اضافه کرد که با این حال «فکر میکنم آنها برای هر نوع دیپلماسی پشتپرده معقولی آمادگی دارند.»
تلاش ترکیه برای متقاعد کردن تهران
آقای فیدان، ۵۷ ساله، پیش از انتصاب به سمت وزیر امور خارجه در سال ۲۰۲۳، بیش از یک دهه ریاست سازمان اطلاعات ترکیه را بر عهده داشت.
او در دوران فعالیت خود در دستگاه اطلاعاتی ترکیه نقشی مهم در تدوین سیاستهای این کشور در خاورمیانه بهویژه در قبال سوریه، عراق و ایران داشت. او از نزدیکترین و مورد اعتمادترین مشاوران رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، محسوب میشود و از او به عنوان یکی از گزینههای احتمالی جانشینی اردوغان نیز یاد میشود.
ترکیه در این جنگ موضعی بیطرفانه حفظ کرده و هم حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران و هم اقدامات تلافیجویانه تهران علیه کشورهای خلیج که میزبان پایگاههای آمریکا هستند را مورد انتقاد قرار داده است. آقای فیدان گفت که او در تلاش بوده ایرانیها را متقاعد کند این حملات را متوقف کنند.
به گفته فیدان، اولویت اصلی ترکیه حتی پس از آنکه سه موشک که گفته میشود از سوی ایران شلیک شده بودند، توسط سامانههای دفاعی ناتو بر فراز خاک ترکیه رهگیری شدند، این است که از این درگیری دور بماند.
ترکیه عضو پیمان ناتو است و یک پایگاه هوایی در جنوب این کشور نیز توسط نیروهای ناتو، از جمله نیروهای آمریکایی، مورد استفاده قرار میگیرد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
وزیر امور خارجه ترکیه گفت مقامات ایرانی تاکید کردهاند که به سوی ترکیه شلیک نکردهاند، هرچند دادههای موجود نشان میدهد که این موشکها از خاک ایران شلیک شدهاند.
آقای فیدان در عین حال هرگونه واکنش نظامی در شرایط کنونی را رد کرد و گفت سامانههای دفاعی ناتو عملکرد موثری داشتهاند. به گفته او، «هدف اصلی» آنکارا همچنان دور ماندن از این درگیری است.
او گفت: «میدانم که در حال اقدامات تحریکبرانگیز علیه ما هستند و باز هم شاهد این اقدامات خواهیم بود، اما هدف ما این است؛ ما میخواهیم از این جنگ دور بمانیم.»
آقای فیدان که ارتباط منظمی با مقامات ایرانی دارد، گفت از میزان جراحات مجتبی خامنهای، رهبر تازه ایران، در حملهای که در ابتدای جنگ رخ داد اطلاعی ندارد؛ اما تأکید کرد: «آنچه میدانیم این است که او زنده است و وظایف خود را انجام میدهد.»
آقای فیدان گفت: «روند انتخاب یک رهبر تازه و وضعیت پزشکی رهبر تازه، خلائی در ساختار قدرت ایران ایجاد کرد» و افزود: «فکر میکنم این خلا توسط فرماندهی ارشد سپاه پر شده است.»
طرح صلحی که به نتیجه نرسید
پیش از آغاز جنگ، ترکیه تلاش کرد با ارائه پیشنهادی برای میزبانی مذاکرات در استانبول، از بروز درگیری جلوگیری کند؛ مذاکراتی که قرار بود آمریکا، ایران و دیگر کشورهای منطقه را در کنار هم قرار دهد.
با این حال، ایران بعدها گفتوگوهایی را با میانجیگری عمان ترجیح داد؛ مذاکراتی بدون حضور بازیگران منطقهای و با تمرکز صرف بر برنامه هستهای تهران، گفتوگوهایی که در نهایت به نتیجه نرسید.
آقای فیدان اعلام کرد که ایران حاضر نشد درباره برنامه موشکی خود و همچنین گروههای مسلح نیابتی مورد حمایتش در منطقه از جمله حزبالله لبنان و گروهی از شبهنظامیان عراقی که اکنون هر دو وارد درگیریهای منطقهای شدهاند، گفتوگو کند.
ترکیه پیشنهاد داده بود که «آمریکاییها و ایرانیها میتوانند فقط درباره مساله هستهای گفتوگو کنند و ما به عنوان کشورهای منطقه میتوانیم گرد هم آییم تا دو موضوع دیگر را در قالب ابتکاری برای ایجاد اعتماد در منطقه با ایران بررسی کنیم.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
از زمانی که اسرائیل حملات خود به ایران را آغاز کرده، برخی تحلیلها حتی احتمال دادهاند که ترکیه هدف بعدی باشد. با این حال آقای فیدان این سناریو را رد کرد، هرچند تاکید کرد که جنگ در ایران انگیزه آنکارا را برای تقویت تولید تسلیحات و سامانههای پدافند هوایی افزایش داده است.
او گفت: «تا زمانی که نتانیاهو در قدرت است، اسرائیل همواره کسی را به عنوان دشمن معرفی خواهد کرد. زیرا آنها برای پیشبرد دستورکار خود به چنین چیزی نیاز دارند. اگر ترکیه نباشد، کشور دیگری در منطقه را نام خواهند برد.»
ترکیه در عین حال تلاش کرده در آینده غزه پس از جنگ نیز نقشی فعال داشته باشد. آنکارا به «هیات صلح» دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، پیوسته است؛ نهادی که بسیاری از کشورها آن را تحریم کردهاند، زیرا آن را تلاشی برای کنار گذاشتن سازمان ملل و اقدامی بدون نقشآفرینی فلسطینیها میدانند.
ترکیه همچنین پیشنهاد داده است برای استقرار یک نیروی بینالمللی تثبیت اوضاع در این منطقه جنگزده، نیرو اعزام کند.
آقای فیدان اعلام کرد که تاکنون درخواستی برای اعزام نیرو از ترکیه به نیروی بینالمللی تثبیت اوضاع دریافت نشده است و به گفته او، این مسئله به مخالفت اسرائیل بازمیگردد.
با این حال او افزود: «به نظر میرسد آمریکاییها به طور غیرعلنی در حال رایزنی با اسرائیل هستند تا راهی برای مشارکت ترکیه در این نیرو پیدا کنند.»