یک ارزیابی محرمانه اطلاعاتی در ایالات متحده که تنها یک هفته پیش از آغاز جنگ تهیه شده بود نشان میدهد که حتی در صورت اجرای یک عملیات نظامی گسترده علیه ایران، احتمال فروپاشی ساختار حاکمیتی این کشور اندک است و نهادهای اصلی قدرت در جمهوری اسلامی ممکن است همچنان پابرجا باقی بمانند.
تردید نهادهای اطلاعاتی آمریکا درباره توانایی مخالفان حکومت ایران برای به دست گرفتن قدرت در گزارشهای نیویورک تایمز، رویترز و والاستریت ژورنال نیز مطرح شده بود. با این حال، ارزیابی شورای اطلاعات ملی آمریکا و تحلیل آن درباره پیامدهای احتمالی حملات کوچک و بزرگ علیه ایران، پیش از این گزارش نشده بود.
آگهی
آگهی
به گزارش روزنامه واشنگتن پست به نقل از منابع ارشد اطلاعاتی آمریکا، گزارشی که توسط «شورای اطلاعات ملی آمریکا» (NIC) تهیه شده، به این نتیجه رسیده است که ساختار قدرت در ایران متشکل از نهادهای روحانی و نظامی، به اندازهای ریشه دوانده است که حتی یک حمله نظامی گسترده از سوی ایالات متحده نیز احتمالا قادر به براندازی آن نخواهد بود.
بر اساس این گزارش محرمانه، تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کردهاند که حتی در صورت آغاز یک کارزار نظامی کوتاهمدت یا طولانیمدت از سوی واشینگتن، احتمال اینکه نیروهای مخالف حکومت ایران بتوانند قدرت را در دست بگیرند «غیر محتمل» است.
این ارزیابی با مواضع اعلامشده دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در تضاد قرار دارد. آقای ترامپ پیشتر اعلام کرده بود که واشینگتن میتواند ساختار رهبری ایران را «پاکسازی» کرده و حاکمیتی تازه را جایگزین آن کند.
چه سناریوهایی بررسی شده بود؟
گزارش یادشده حدود یک هفته پیش از آغاز عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل در نهم اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه) تهیه شده بود.
در این سند، سناریوهای مختلفی از جمله حمله محدود علیه رهبران ایران یا یک حمله گستردهتر علیه ساختار رهبری و نهادهای حکومتی بررسی شده است.
«شورای اطلاعات ملی آمریکا» متشکل از گروهی از تحلیلگران باسابقه و ارشد اطلاعاتی است که وظیفه دارند ارزیابیهای محرمانه تهیه کنند و ارزیابیهایی آنها بازتاب دهنده جمعبندی و دیدگاه مشترک مجموعه ۱۸ سازمان اطلاعاتی مستقر در واشنگتن است.
کاخ سفید مشخص نکرد که آیا رئیس جمهوری آمریکا پیش از صدور مجوز برای این عملیات نظامی از ارزیابی یادشده آگاه شده بود یا خیر.
سوزان مالونی، پژوهشگر مسائل ایران و معاون مؤسسه بروکینگز گفت پیشبینی شورای اطلاعات ملی مبنی بر دوام نهادهای حکومتی ایران ناشی از شناخت دقیق این نهاد از ساختار جمهوری اسلامی است.
او گفت: «به نظر میرسد این یک ارزیابی بسیار آگاهانه و مبتنی بر شناخت عمیق از نظام ایران و نهادها و سازوکارهایی است که طی سالهای طولانی در این کشور شکل گرفتهاند.»
اما به نظر نمیرسد که گزارش اطلاعاتی مورد نظر، سناریوهای احتمالی دیگر از جمله اعزام نیروهای زمینی آمریکا به داخل ایران یا مسلح کردن نیروهای مخالف ور برای برانگیختن یک شورش را بررسی کرده باشد.
همچنین مشخص نیست که آیا کارزار نظامی گستردهای که در این سند محرمانه بررسی شده، با عملیاتهایی که اکنون در حال انجام است یکسان است یا خیر.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
فرآیند جانشینی در ایران که در این گزارش پیشبینی شده بود، اکنون در حال شکلگیری است؛ اما این روند تحت فشار شدید کارزار گسترده بمباران آمریکا و اسرائیل از هوا و دریا قرار دارد.
انتخاب جانشین رهبر در ایران بر عهده نهاد مجلس خبرگان رهبری است. با این حال، اعضای سپاه و دیگر بخشهای ساختار امنیتی کشور نیز نقش قابل توجهی در این روند ایفا میکنند.
آقای ترامپ نیز پیشنهاد داده که باید در انتخاب رهبر بعدی ایران نقش داشته باشد. وی تاکید کرد که نمیخواهد رهبرانی در ایران روی کار بیایند که صرفا زیرساختهای هستهای و موشکهای بالستیک این کشور را دوباره بازسازی کنند.
در مقابل، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران این تصور را که ترامپ در تعیین رهبر بعدی ایران نقشی خواهد داشت رد کرد.
«تداوم اعمال سلطه در داخل»
مقامهای کنونی و پیشین آمریکایی میگویند دستکم تاکنون نشانه چندانی از یک قیام گسترده مردمی در ایران یا شکاف جدی در درون حکومت یا نیروهای امنیتی که بتواند به شکلگیری یک نظام جدید منجر شود، مشاهده نمیکنند.
نیروهای امنیتی ایران در جریان اعتراضات دیماه که به دلیل وضعیت وخیم اقتصادی کشور شکل گرفته بود، هزاران معترض را کشتهاند. در همین حال، توصیه آقای ترامپ به مردم ایران این بوده که تا پایان کارزار بمباران آمریکا و اسرائیل در محلهای خود پناه بگیرند.
کارشناسان میگویند تا زمانی که ساختار روحانی و نظامی جمهوری اسلامی همچنان کنترل را در دست دارد، توانایی ترامپ برای تعیین نتایج سیاسی در ایران محدود خواهد بود.
هالی دگرس، پژوهشگر ارشد «انستیتو واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک»، گفت: «سر فرود آوردن در برابر ترامپ با تمام اصولی که آنها به آن پایبند هستند در تضاد است. سطوح بالای ساختار روحانیت در ایران ماهیتی ایدئولوژیک دارند و بنابراین شیوه عمل آنها مقاومت در برابر آنچه امپریالیسم آمریکا میدانند است.»
اگر حکومت ایران فروبپاشد، آقای ترامپ ممکن است بتواند در تعیین رهبر جدید نقش «پادشاهساز» ایفا کند؛ اما گزارش شورای اطلاعات ملی آمریکا معتقد نیست که تسلط ساختار حاکمیتی بر قدرت به این اندازه شکننده باشد.
سوزان مالونی از مؤسسه بروکینگز گفت: «در داخل ایران نیروی دیگری وجود ندارد که بتواند با قدرت باقیمانده حکومت مقابله کند. حتی اگر این حکومت نتواند قدرت خود را به شکل موثری در برابر همسایگانش اعمال کند، قطعا قادر است در داخل کشور سلطه خود را حفظ کند.»