پایگاه پولیتیکو در گزارشی تحلیلی به قلم نهال توسی، خبرنگار ارشد سیاست خارجی، استدلال کرده که به نظر میرسد دونالد ترامپ در مواجهه با دولتهایی چون ایران، ونزوئلا و کوبا، بیش از آنکه به دنبال «تغییر رژیم» باشد، در پی «تغییر رفتار» آنهاست.
در هفتههای اخیر، عملیات نظامی گسترده آمریکا و اسرائیل علیه ایران، این گمانه را تقویت کرده که دولت ترامپ به دنبال سرنگونی کامل نظام سیاسی جمهوری اسلامی است.
آگهی
آگهی
در جریان این عملیات مشترک، که با هماهنگی واشنگتن و تلآویو انجام شد، دهها مقام ارشد جمهوری اسلامی، از جمله رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، کشته شدند.
با این حال پولیتیکو میگوید که رویکرد دونالد ترامپ لزوما به معنای تلاش برای نابودی کامل ساختار نظام نیست.
یکی از مقامهای آمریکایی در گفتوگو با این رسانه تصریح کرده است: «نسخه ما از تغییر رژیم، تغییر رفتار است. ما از عراق و افغانستان درسهایی گرفتهایم.»
نویسنده این مطلب میگوید رئیس جمهور آمریکا نشان داده که الزامی به جایگزینی یک نظام سیاسی با نظامی دموکراتیک نمیبیند. در نتیجه، اگر آنچه از ساختار جمهوری اسلامی باقی میماند، حاضر شود درباره برنامه هستهای، برنامه موشکهای بالستیک و حمایت از گروههای مسلح منطقهای امتیاز بدهد، ممکن است همین «تغییر رفتار» برای پایان دادن به فاز نظامی کافی باشد.
در عین حال، ابهامهای زیادی وجود دارد. دونالد ترامپ بارها در مصاحبههای مختلف مواضعی متناقض بیان کرده و از یک سو از مردم ایران خواسته «دولت خود را در دست بگیرند» و از سوی دیگر گفته حاضر است با بقایای رهبری اسلامگرای ایران مذاکره کند.
او حتی از ایده «ادغام مسالمتآمیز نیروهای مسلح ایران با میهنپرستان ایرانی» سخن گفته، بدون آنکه روشن کند منظورش دقیقا چه گروهی است.
در این میان، چهرههایی چون علی واعظ، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بینالمللی بحران، معتقدند آنچه در حال وقوع است بیشتر به «دگرگونی رژیم» شباهت دارد تا «تغییر رژیم»؛ یعنی حفظ ساختار کلی قدرت، اما واداشتن آن به رفتاری همسو با منافع آمریکا، نه لزوماً ارزشهای مورد ادعای واشنگتن.
ریسکهای بزرگ و پیامدهای نامعلوم
دونالد ترامپ اعلام کرده که کارزار نظامی علیه ایران ممکن است «چهار تا پنج هفته» یا حتی «بسیار طولانیتر» ادامه یابد و احتمال تلفات گسترده آمریکایی را نیز رد نکرده است.
او در دور دوم ریاستجمهوری خود، بدون دغدغه انتخابات مجدد، ظاهرا آمادگی بیشتری برای استفاده از قدرت نظامی دارد.
با این حال، خطرات نیز کم نیست. اگر برآورد ترامپ از آمادگی تهران برای مصالحه اشتباه باشد، ممکن است نتیجه کار، شکلگیری یک دولت شکستخورده در ایران باشد که به بستری برای فعالیت گروههای افراطی بدل شود؛ یا اینکه نیروهای نظامی کنترل کامل قدرت را در دست بگیرند و نوع تازهای از اقتدارگرایی را مستقر کنند. هر دو سناریو میتواند تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا باشد.
ونزوئلا؛ تغییر رفتار از مسیر معامله
در مقایسه با ایران، وضعیت ونزوئلا سادهتر توصیف شده است. در یک عملیات سریع، نیروهای آمریکایی نیکلاس مادورو، رئیسجمهور این کشور را که به اتهام قاچاق مواد مخدر تحت تعقیب واشنگتن بود، بازداشت و به نیویورک منتقل کردند.
اما دونالد ترامپ برای تعامل، به اطرافیان آماده معامله مادورو تکیه کرده است. رهبری جدید کاراکاس به ریاست دلسی رودریگز، در ازای کاهش فشارها، دسترسی آمریکا به نفت ونزوئلا را فراهم کرده و برخی زندانیان سیاسی را آزاد کرده است.
دونالد ترامپ در سخنرانی سالانه خود حتی از «دوست و شریک جدید ما، ونزوئلا» نام برده است.
به نوشته پولیتیکو، رهبران جدید ونزوئلا تحولات ایران را به دقت دنبال میکنند. موفقیت یا شکست عملیات ایران میتواند بر میزان تمایل آنها به تداوم همکاری با واشنگتن تأثیر بگذارد.
کوبا؛ فشار اقتصادی بهجای مداخله نظامی
در مورد کوبا، نشانهای از اقدام نظامی دیده نمیشود، اما دولت ترامپ فشارهای اقتصادی را به شکل بیسابقهای افزایش داده و دسترسی این کشور به نفت و برخی کالاهای حیاتی را محدود کرده است.
دونالد ترامپ حتی از احتمال یک «تصاحب دوستانه» کوبا سخن گفته است. با این حال، به نظر میرسد تمرکز اصلی واشنگتن بر اصلاحات اقتصادی باشد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، که سالها خواستار پایان حکومت کمونیستی در هاوانا بوده، اخیرا گفته است مشکل بنیادی کوبا «نبود اقتصاد» است و تأکید کرده که این کشور «لازم نیست همهچیز را یکباره تغییر دهد.»
به گفته یک مقام آمریکایی، واشنگتن ممکن است در ازای کاهش تحریمها، خواستار خصوصیسازی برخی صنایع، جذب سرمایهگذاری خارجی و آزادی زندانیان سیاسی شود.
با این حال، سرنوشت این راهبرد همچنان نامعلوم است. اینکه آیا رهبران بازمانده در این کشورها حاضر به امتیازدهی اساسی خواهند شد، و آیا این امتیازها در نهایت به اصلاحات سیاسی عمیقتر و افزایش آزادی شهروندان منجر میشود یا نه، پرسشی است که پاسخ آن در ماهها و سالهای آینده روشن خواهد شد.