وال استریت ژورنال در تحلیلی به قلم «مارگریتا استنکاتی» و «بنوآ فوکون» مینویسد که دولت دونالد ترامپ در صورت تصمیم برای ضربه زدن به حکومت علی خامنهای، با یک ارزیابی ریسک بسیار دشوار روبروست: جایگزین مشخصی وجود ندارد که در صورت فروپاشی، بلافاصله قدرت را به دست بگیرد.
نویسندگان این مقاله در وال استریت ژورنال، که در بخش دیدگاههای این نشریه منتشر شده است، ادعا میکنند اپوزیسیون ایران دچار تشتت سیاسی و سازماننیافتگی است و میان نیروهای داخلی و خارج از کشور شکاف عمیقی وجود دارد.
آگهی
آگهی
آنان میگویند اگر ایالات متحده با هدف روی کار آمدن چهرههای انعطافپذیرتر، سران فعلی را از میان بردارد، هیچ تضمینی وجود ندارد که جانشینان آنها میانهروتر از علی خامنهای باشند.
محسن سازگارا، از مقامات سابق جمهوری اسلامی که اکنون فعال اپوزیسیون در آمریکا است، به این روزنامه میگوید: «اگر ترامپ به دنبال حذف فیزیکی خامنهای و فرماندهان ارشد باشد، سوال اینجاست که بعد از آن چه میشود؟ ایران ممکن است به یک 'دولت ورشکسته' تبدیل شود.»
به گفته این نشریه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا در کنگره گفته است واشنگتن تنها میتواند امیدوار باشد که در یک دوره انتقال پیچیده، کسی را در بدنه دولت برای همکاری پیدا کند.
تفاوت با سال ۱۹۷۹؛ خلأ رهبری کاریزماتیک
مارگریتا استنکاتی و بنوآ فوکون اشاره میکنند که برخلاف آستانه انقلاب ۱۹۷۹ که در آن دیدگاه روشنی برای آینده وجود داشت، امروز چنین انسجامی دیده نمیشود.
در آن زمان، طبقات مختلف مردم تحت رهبری آیتالله خمینی متحد شدند که از شبکه گسترده مساجد برای هماهنگی استفاده میکرد. امروز اما هیچ شخصیت اپوزیسیون مشابهی که مورد قبول همگان باشد وجود ندارد.
انیسه بصیری تبریزی، کارشناس چتم هاوس، میگوید: «طیف گزینهها بسیار محدود است، اگر اصلا گزینهای وجود داشته باشد.»
جدیترین تهدید علیه جمهوری اسلامی از داخل کشور نشأت میگیرد. ایرانیان خشمگین در یک دهه اخیر بارها به خیابانها آمدهاند؛ از اعتراضات سال ۲۰۰۹ تا خیزش زن، زندگی، آزادی در سال ۲۰۲۲ و بحران اقتصادی اخیر.
به گمان نویسندگان، این جنبشهای مردمی فاقد ساختار سازمانی یا رهبری مشخص در داخل هستند، چرا که چهرههای برجستهای نظیر نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، یا مصطفی تاجزاده همگی در زندان به سر میبرند.
شیرین عبادی، دیگر برنده نوبل صلح، در مصاحبه با وال استریت ژورنال از حملات هدفمند آمریکا علیه سران حکومت حمایت کرده و معتقد است این کار باعث فروپاشی میشود، اما بسیاری از فعالان داخل ایران با دخالت نظامی مخالفند.
ولیعهد؛ نماد اتحاد یا چهرهای تفرقهانگیز؟
رضا پهلوی، فرزند شاه سابق، برجستهترین چهره اپوزیسیون در خارج از کشور است. نویسندگان میگویند در اعتراضات اخیر او به نمادی قدرتمند تبدیل شد و فراخوانهای او با «استقبال نسبی» روبرو گشت. او میگوید: «من به ایران بازخواهم گشت. من در موقعیت منحصربهفردی برای تضمین گذار پایدار هستم.»
با این حال نویسندگان تأکید میکند که او همچنان چهرهای تفرقهانگیز است. بسیاری از اقلیتهای قومی (کردها، آذریها و...) که نیمی از جمعیت ایران را تشکیل میدهند، به دلیل رویکرد تمرکزگرایانه پدرش به او بیاعتماد هستند.
مهرداد درویشپور، جامعهشناس مقیم سوئد، به وال استریت ژورنال میگوید: «ما مطلقا خواهان بازگشت سلطنت به کشور نیستیم.»
سایر مدعیان؛ از مارکسیستها تا تندروهای داخلی
گروههایی مانند سازمان مجاهدین خلق نیز وجود دارند که سازمانیافته هستند اما در داخل ایران به دلیل همراهی با عراق در جنگ دهه ۸۰ میلادی، با بیاعتمادی گسترده روبرواند.
از سوی دیگر، مقامات عرب و اروپایی هشدار میدهند که حذف خامنهای ۸۶ ساله لزوما به معنای سقوط حکومت یا روی کار آمدن میانهروها نیست.
مهرههایی نظیر علیاصغر حجازی (رابط امنیتی علی خامنهای) یا محمد مهدی میرباقری (رهبر جریان افراطی) میتوانند قدرت را حفظ کنند.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
سعید گلکار، استاد دانشگاه تنسی، معتقد است محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، ممکن است در صورت حذف خامنهای، دولتی حتی تندروتر تشکیل دهد.
در این میان، احتمال یک «پرسترویکای ایرانی» (اصلاحات از درون) نیز مطرح است. برخی از علی خمینی، نوه بنیانگذار جمهوری اسلامی که به چهرههای میانهرو نزدیک است، به عنوان یکی از گزینههای احتمالی برای عبور از بنبست یاد میکنند.