یک محقق بلاکچین به خبرگزاری رویترز گفت که همزمان با رشد چشمگیر فعالیت رمزارزی در جمهوری اسلامی ایران، مقامات آمریکایی در حال بررسی این موضوع هستند که آیا برخی پلتفرمهای رمزارزی به مقامات ایرانی در دور زدن تحریمها کمک کردهاند یا نه.
بلاکچین یک دفترکل دیجیتال غیرمتمرکز است که تراکنشها را به صورت دائمی و امن ثبت میکند و به هم متصل میسازد. این سیستم بدون نیاز به بانک یا نهاد مرکزی، شفافیت و اطمینان بالایی برای تبادلات مالی و دادهای فراهم میکند.
بر پایه برآوردهای تیآرام لبز (TRM Labs) و چینالیسیس (Chainalysis)، حجم تراکنشهای رمزارزی ایران در سال گذشته به حدود ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار رسید، چرا که هم گروههای مرتبط با دولت و هم سرمایهگذاران خرد به ارزهای دیجیتال روی آوردهاند.
آری ردبورد، رئیس سیاستهای جهانی شرکت آمریکایی تحلیل بلاکچین تیآرام لبز که از نگرانیهای وزارت خزانهداری آمریکا اطلاع مستقیم دارد، گفت که این وزارتخانه اکنون در حال بررسی این است که آیا پلتفرمهای رمزارزی به بازیگران مرتبط با دولت کمک کردهاند تا هنگام انتقال پول به خارج، دسترسی به ارز سخت یا تأمین کالا، تحریمها را دور بزنند یا نه.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
رویترز نوشته که وزارت خزانهداری آمریکا در بیانیه سپتامبر خود، اقدامات علیه شبکههای «بانکداری سایه» مرتبط با ایران و استفاده احتمالی آنها از رمزارز برای دور زدن تحریمها را اعلام کرده است.
دبورد نامی از پلتفرم رمزارزی که تحت بررسی است یا محل استقرار آنها نبرد.
تیآرام لبز برآورد کرده که در سال گذشته حدود ۱۰ میلیارد دلار فعالیت رمزارزی در ایران انجام شده، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ برابر با ۱۱.۴ میلیارد دلار بوده است.
شرکت آمریکایی چینالیسیس گفت که کیفپولهای ایرانی در سال ۲۰۲۵ حدود ۷.۸ میلیارد دلار رمزارز دریافت کردند که بیشترین میزان تا امروز بوده است و نسبت به ۷.۴ میلیارد دلار در ۲۰۲۴ و ۳.۱۷ میلیارد دلار در ۲۰۲۳ رشد نشان میدهد.
رویترز میگوید نمایندگی ایران در سازمان ملل به درخواستهای ایمیلی این خبرگزاری برای اظهار نظر در این مقاله پاسخ نداده است.
صندوق بینالمللی پول گفته است که رمزارزها هنوز بخش کوچکی از نظام مالی جهانی هستند، اما انتظار میرود استفاده از آنها در بازارهای نوظهور با ارزهای ضعیف افزایش یابد. ایران عملا از سیستم مبتنی بر دلار جدا شده و شاهد کاهش پرشتاب ارزش ریال بوده است. درآمدهای نفتی همچنان بزرگترین منبع ارز خارجی ایران است و طبق آخرین برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۳ به ۵۳ میلیارد دلار رسیده است.
تام کیتینگ، مدیر مرکز مالی و امنیت در اندیشکده بریتانیایی «روسی» (RUSI) گفت: «هرچه فشار بر اقتصاد ایران بیشتر شود، باید آماده مواجهه با پیامدها بود، یکی از این پیامدها افزایش استفاده از رمزارز است.»
واشینگتن ماه گذشته تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع کرد، از جمله علیه ۱۸ نفری که متهم به عضویت در شبکههای «بانکداری سایه» مؤسسات مالی تحریمشده ایران بودند.
سپاه پاسداران
آدرسهای کیفپول رمزارزی شبهناشناس هستند. آنها به شکل رشتهای از حروف و اعداد روی بلاکچین ثبت میشوند و این امر شناسایی افراد پشت تراکنشها یا محل آنها را دشوار میکند. پژوهشگران فعالیت رمزارزی را با استفاده از منابع دادهای مانند ترافیک وب و آدرسهای کیفپول شناساییشده توسط کشورهایی از جمله آمریکا و اسرائیل که با نهادهای تحریمشده مرتبط هستند، برآورد میکنند.
محققان میگویند که بهدست آوردن تصویری کامل از استفاده ایران از رمزارز تقریبا غیرممکن است. در واقع، برآورد نسبت تراکنشهای مرتبط با دولت و تراکنشهای خرد بسیار متفاوت است.
چینالیسیس برآورد کرده است که ۵۰ درصد حجم تراکنشهای ایران در سال گذشته مرتبط با سپاه پاسداران بوده است.
در مقابل، تیارام لبز برآورد میکند که ۹۵ درصد جریانهای مرتبط با ایران از سوی سرمایهگذاران خرد است. با این حال، این شرکت میگوید بیش از ۵۰۰۰ آدرس مرتبط با سپاه شناسایی کرده و برآورد میکند که سپاه از سال ۲۰۲۳ حدود ۳ میلیارد دلار رمزارز منتقل کرده است.
شرکت تحقیقاتی الیپتیک بریتانیا ماه گذشته اعلام کرد که بانک مرکزی ایران که مانند سپاه تحت تحریمهای اقتصادی بینالمللی است، حداقل ۵۰۷ میلیون دلار از استیبلکوین یواسدیتی را در سال ۲۰۲۵ خریداری کرده، که الیپتیک آن را «راهبرد پیچیدهای برای دور زدن سیستم بانکی جهانی» خوانده است.
رویترز میگوید نمایندگی ایران در سازمان ملل به پرسشهای این خبرگزاری درباره استفاده احتمالی سپاه یا بانک مرکزی از رمزارز پاسخ نداده است. رویترز همچنین نتوانسته یافتههای الیپتیک و دیگر محققان بلاکچین را بهطور مستقل تأیید کند.
شرکت «تتر» (Tether) صادرکننده یواسدیتی گفت سیاست «تحمل صفر» نسبت به استفاده مجرمانه از توکنهای خود را دنبال میکند و با نهادهای قضایی همکاری نزدیکی برای شناسایی و مسدود کردن داراییهای مرتبط با فعالیت غیرقانونی دارد.
اندرو فیرمن، مسئول اطلاعات امنیت ملی چینالیسیس گفت وقتی یک کیفپول رمزارزی بهطور عمومی شناسایی یا تحریم میشود، دارندگان میتوانند بهراحتی کیفپول جدیدی بسازند که این کار مقامات آمریکایی را پیچیده میکند.
کیتینگ از اندیشکده «روسی» گفت: «مقیاس چالشی که مقامات آمریکایی با آن مواجهند بسیار بزرگ است. انجام ردیابی بلاکچین و صدور تحریمها منابع قابلتوجهی میطلبد. این در واقع شبیه بازی سرعتی "ضربه به مورچه" است.»
۱۵ میلیون کاربر رمزارز در ایران
محققان به رویترز گفتند که شهروندان عادی ایرانی ممکن است به دلیل کاهش سریع ارزش ریال به خرید رمزارز روی آورده باشند. فعالیت رمزارزی در سال گذشته در دورههای بیثباتی اجتماعی و ژئوپولیتیکی، از جمله اعتراضات اخیر، بهطور چشمگیری افزایش یافت تا اینکه دولت در ۱۸ دی اینترنت را مسدود کرد.
نوبیتکس، صرافی بزرگ رمزارزی ایران به رویترز گفت که بر اساس برآوردها، حدود ۱۵ میلیون نفر در ایران از رمزارز استفاده کرده یا در آن سرمایهگذاری داشتهاند. این صرافی ۱۱ میلیون مشتری دارد و عمده فعالیتها مربوط به سرمایهگذاران خرد و کوچک است. نویتکس در ایمیل خود افزوده است: «برای بسیاری از ایرانیها، رمزارز بیشتر بهعنوان پسانداز یا راهی برای حفظ ارزش دارایی در برابر کاهش ارزش ریال استفاده میشود.»
محققان بلاکچین و کارشناسان مالی میگویند ایرانیها میتوانند پول را از صرافیهای داخلی به کیفپولها و پلتفرمهای خارج از کشور منتقل کنند.
محققان شرکت نانسن، بلاکچین مستقر در سنگاپور گفتهاند که برخی ایرانیها در سال ۲۰۲۵ وجوه خود را از نوبیتکس خارج کردهاند و موجودی رمزارزهای اصلی از اوج میانه سال بهطور چشمگیری کاهش یافته است. نوبیتکس در ژوئن سال گذشته هدف یک گروه هکری ضدایرانی قرار گرفت.
نانسن گفت صدها هزار دلار رمزارز شناسایی کرده که از نوبیتکس به صرافیهای بینالمللی منتقل شده است.
نیکولای سوندِرگارد، تحلیلگر نانسن گفت: «این وجوه صرفا رمزارز را ترک نکردند، بلکه بهطور فزاینده به صرافیهای بینالمللی منتقل شدند. بهطور کلی، دادهها نشان میدهند که رمزارز در ایران در سال ۲۰۲۵ بهعنوان یک مسیر خروج آهسته و ساختاری عمل کرده است.»
نوبیتکس گفت برخی مشتریان ممکن است از رمزارز برای انتقال وجه بینالمللی استفاده کنند، اما مقصد یا هدف این تراکنشها را پیگیری نمیکند. این صرافی افزود با نظارت دقیق بر فعالیتها، از جمله بررسی تراکنشهای مشکوک، از دارایی کاربران محافظت میکند و پس از هک ژوئن، قابلدرک است که برخی کاربران نگران امنیت داراییهای خود بودهاند.
نوبیتکس افزود: «در بسیاری موارد، کاربران داراییها را به کیفپولهای شخصی منتقل میکنند (نه صرافیهای بینالمللی دیگر) تا فرصت ارزیابی شرایط و تصمیمگیری برای واریز مجدد وجوه در زمان مناسب را داشته باشند.»