«۲۴ ساعت تا برلین»: جنگ اوکراین واقعا چقدر نزدیک است

کارگردان و مستندساز مستیسلاو تشرنوف در ابتدای مستندش «2000 metriw do Andrijiwky» – «۲۰۰۰ متر تا آندری‌ییوکا»، روستایی در منطقه دونتسک اوکراین، گفت: «این صحنه‌ها انگار از سیاره‌ای دیگرند.» تشرنوف گفت: «اما این سیاره دیگری نیست، درست وسط اروپا است.»

این فیلم که در سفارت ایالت نوردراین-وستفالن در برلین به نمایش درآمد، درباره ضدحمله اوکراین است که از ژوئن ۲۰۲۳ آغاز شد و حدود شش ماه ادامه داشت.

نیروهای مسلح اوکراین تلاش کردند روستاها و مناطق را، به‌ویژه در استان‌های دونتسک و زاپوریژیا، از روس‌ها بازپس‌گیرند؛ از جمله روستای آندری‌ییوکا در نزدیکی شهر باخموت که نبردهای سنگینی در آن جریان داشت و سقوط کرده است.

این مستند یک دسته از تیپ سوم تهاجمی را همراهی می‌کند؛ هم با تصاویر دوربین‌های نصب‌شده روی کلاه‌خودِ سربازان و هم با فیلم‌برداری تشرنوف و همکارش اولکساندر بابنکو.

هدفِ این دسته آزادسازی روستای آندری‌ییوکا بود که تقریباً به‌طور کامل ویران شده بود؛ برای این کار باید حدود ۲۰۰۰ متر از میان جنگلی مین‌گذاری‌شده پیش می‌رفتند.

«گاگرین»

تصاویر، پیشروی‌های نیروهای اوکراینی و بهایی را که هر مترِ پیش‌روی طلب می‌کرد نشان می‌دهد. مخاطب با سربازان آشنا می‌شود و چهره بی‌رحم جنگ را از نگاه آن‌ها می‌بیند.

به‌این‌ترتیب، مخاطب پیشرویی را همراه با سرباز جوانی با نام مستعار «گاگرین» تجربه می‌کند؛ از طریق بی‌سیم می‌شنویم که سربازان چگونه یکدیگر را از وضعیت مطلع می‌کنند. صدای تیراندازی، فریادها و حملات خمپاره‌ای، بهای خونینِ یورشِ دسته اوکراینی به مواضع روس‌ها را ملموس می‌کند.

چند دقیقه پس از همراهی با «گاگرین» تصویر سیاه می‌شود و به هم‌رزمی پشت سر او می‌برد که سرباز جوان را تکان می‌دهد و از او می‌خواهد حرکت کند. اما «گاگرین» دیگر واکنشی نشان نمی‌دهد؛ او به‌دست روس‌ها کشته شده است. در تشییع جنازه‌اش در غرب اوکراین، همه روستاییان شرکت می‌کنند؛ مردم کنار جاده زانو می‌زنند تا به این جان‌باخته ادای احترامِ آخر را انجام دهند. مادرش گفت: «قهرمانان ما کشته می‌شوند.»

تا آن زمان، در اواخر سال ۲۰۲۳، مراسم خاک‌سپاریِ گاگرین هفتادوششمین تشییع جنازه در آن روستای کوچک بود.

تشرنوف در فیلم با سربازان، جوان و سالخورده، گفت‌وگو می‌کند. آن‌ها برایش می‌گویند پیش از یورشِ گسترده روسیه چه می‌کردند و چرا داوطلبانه به ارتش پیوستند. یکی از سربازان گفت: «وقتی جنگ در کشورت در جریان است، نباید از خدمت سربازی شانه خالی کرد.»

خودِ تشرنوف تصریح می‌کند که اوکراینی‌ها با این انتخاب روبه‌رو هستند که کشورشان را با سلاح یا با ابزارهای دیگر دفاع کنند؛ او خود، دوربین را برگزیده تا جنگ را ثبت کند.

او در برلین گفت که روایت فیلم به فاصله میان اروپا و اوکراین هم می‌پردازد. تشرنوف گفت: «می‌دانید، روس‌ها در شبکه‌های دولتی خیلی دوست دارند بگویند یک تانک روسی ۲۴ ساعت لازم دارد تا به برلین برسد.»

او گفت: «خیلی از این تانک‌ها را دیده‌ام که از پیش سوخته‌اند. کنار [نماد حمایت از جنگ روسیه علیه اوکراین] «Z»، خیلی دوست دارند روی تانک‌ها بنویسند «به‌سوی برلین». شاید ۲۴ ساعت طول بکشد، اما فقط اگر اوکراین سقوط کند.»

از سال ۲۰۱۵ گزارش‌هایی منتشر شده که روسیه روی موشک‌ها، بالگردها و دیگر تجهیزات نظامی عبارت «به‌سوی برلین» را می‌نویسد. این شعار، کنار «برای استالین»، از جنگ جهانی دوم می‌آید؛ زمانی که ارتش سرخ تحت فرماندهی کل ژوزف استالین تا برلین پیشروی کرد.

پاییز ۲۰۲۳، تیپ سوم تهاجمی توانست آنچه از روستا باقی مانده بود را آزاد کند. دیگر هیچ ساکنی در آنجا نیست؛ یا به‌دست نیروهای روسی کشته شده‌اند یا گریخته‌اند.

تشرنوف و بابنکو همراهِ یک دسته و فرمانده آن، فدیا، بودند؛ هدف او این بود که پرچم اوکراین را در روستای آزادشده برافرازد.

پس از نبردهای خونین، آن‌ها به یک زیرزمین رسیدند و فدیا پرچم را بر ویرانه‌های یک خانه برافراشت.

بنا بر نقشه متن‌بازِ اوکراینی «Deep State»، آندری‌ییوکا با وجود موفقیت‌های ضدحمله اوکراین دوباره به‌دست روس‌ها افتاده است. این روستای ویران و خالی از سکنه اکنون برای بار دیگر به اشغال روس‌ها درآمده است.

میان وظیفه و داوطلبی

مستندِ تشرنوف، برنده اسکار، یک «مهر زمانی بر فاصله» است.

هم فاصله‌ای که سربازان اوکراینی باید از دلِ جنگل طی کنند تا روستای آندری‌ییوکا که روسیه آن را کاملاً ویران کرده آزاد شود، و هم فاصله اوکراین با کشورهای اروپاییِ همسایه‌اش، در این فیلم برجسته می‌شود.

صدها کیلومتر دورتر، در آلمان بحث می‌شود که آیا برای دفاع از کشور باید خدمت اجباری را برقرار کرد یا نه. اکثریتِ جوانان از خدمت داوطلبانه حمایت می‌کنند، اما بسیاری آن را رد می‌کنند.

اما در اوکراین، بسیاری از مردم داوطلب شده‌اند؛ اغلب با این باور روشن که وقتی جنگ در کشور خودت جریان دارد، دفاع وظیفه است.