اولین جلسه محاکمه مقامات رژیم بشار اسد روز سهشنبه ۲۱ مه ( ۱ خرداد ۱۴۰۳) در فرانسه آغاز شد و در آن سه افسر ارشد امنیتی سوریه به اتهام مشارکت در جنایات علیه بشریت و جنایات جنگی به طور غیابی محاکمه میشوند.
دادگاه جنایی پاریس محاکمه سه مقام سوری را به دلیل نقش آنها در قتل دو مرد سوری-فرانسوی به نام های مازن دباغ و پسرش پاتریک آغاز کرد. این دو نفر در سال ۲۰۱۳ میلادی در سوریه دستگیر و سپس ناپدید شدند.
فدراسیون بین المللی حقوق بشر در اینباره گفت: «برای اولین بار، دادگاههای فرانسه به جنایات مقامات سوریه رسیدگی خواهند کرد و عالی رتبه ترین مقاماتی را که از زمان وقوع انقلاب سوریه در مارس ۲۰۱۱ تاکنون تحت پیگرد قانونی قرار گرفتهاند، محاکمه خواهند کرد.»
جنگ بین حکومت بشار اسد و گروههای مسلح اپوزیسیون، از جمله افراطیهای داعش، پس از سرکوب اعتراضات دموکراسی خواهانه توسط حکومت اسد در سال ۲۰۱۱ آغاز شد. این درگیریها با بیش از نیم میلیون کشته و میلیون ها آواره، اقتصاد و زیرساخت های سوریه را ویران کرد.
محاکمههای دیگری در سایر مناطق اروپا ، به ویژه در آلمان در مورد سوء استفاده های رژیم سوریه صورت گرفته است، اما در این موارد افراد تحت تعقیب دارای درجات پایین تری بودند وهمچنین در جلسات حضور داشتند.
سه مقام سوری که در فرانسه و غیابی محاکمه میشوند عبارتند از: «علی مملوک»، رئیس سابق سازمان امنیت ملی سوریه، «جمیل حسن»، رئیس سابق سرویس اطلاعات نیروی هوایی و «عبدالسلام محمود»، رئیس سابق تحقیقات اطلاعات نیروی هوایی. هر سه نفر مشمول حکم بازداشت بینالمللی هم هستند.
این محاکمات به مدت چهار روز ادامه خواهد داشت و تمامی جلسات ضبط و ثبت خواهد شد.
داستان ناپدید شدن مردان سوری-فرانسوی
پاتریک دباغ در زمان دستگیری دانشجوی ۲۰ ساله ای بود که در سال دوم هنر و علوم انسانی در دانشگاه دمشق تحصیل می کرد. پدرش مازن به عنوان مشاور ارشد آموزش در دبیرستان فرانسوی دمشق کار می کرد.
این دو نفر در ماه نوامبر ۲۰۱۳ توسط مامورانی که ادعا میکردند متعلق به سرویس اطلاعات نیروی هوایی سوریه هستند دستگیر شدند.
فدراسیون بین المللی حقوق بشر گفت: «اظهارات شاهدان تأیید می کند که مازن و پاتریک عبدالقادر هر دو به یک بازداشتگاه در فرودگاه نظامی مزّه منتقل شدند که توسط اطلاعات نیروی هوایی سوریه اداره می شود و به استفاده از شکنجههای وحشیانه معروف است». ولی عجیب آنکه به گفته این فدراسیون، «این دو نفر در تظاهرات علیه رژیم اسد شرکت نداشتند.»
بعدها در سال ۲۰۱۸ اعلام شد که آنها مردهاند. بدین ترتیب به خانواده آنها رسما اطلاع داده شد که پاتریک در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۴ (۱ بهمن ۱۳۹۲) درگذشته است. پدر او مازن نیز تقریبا چهار سال بعد، در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۷ (۴ آذر ۱۳۹۶) درگذشت.
در حکم ارجاعی، بازپرسهای تحقیق به این نتیجه رسیدند که «کاملا مسجل است» که این دو مرد نیز «مانند هزاران نفر از بازداشت شدگان اطلاعات نیروی هوایی سوریه، آنقدر شکنجه شدند که جان باختند.»
بازرسان فرانسوی و سازمان غیردولتی «کمیسیون عدالت و پاسخگویی بینالمللی» (CIJA) در جریان تحقیقات خود، گزارشهایی از شکنجه و بدرفتاری در زندان مزه، از جمله استفاده از شوک الکتریکی و خشونت جنسی، از دهها شاهد از جمله بازداشت شدگان سابق جمعآوری کردند.
کِلِمانس بِکتارتِه، وکیل خانواده دباغ و فدراسیون بینالمللی حقوق بشر در این رابطه گفت که این محاکمه گوشزد میکند که «تحت هیچ شرایطی» نباید روابط با رژیم اسد عادی سازی شود.
او گفت: «ما معمولا فراموش می کنیم که جنایات رژیم [اسد در سوریه] هنوز هم در حال انجام است.»