مطالعه برای لذت بردن فقط سرگرمکننده نیست؛ پژوهشهای تازه نشان میدهد این کار میتواند سلامت مغز را تقویت کند و خطر زوال عقل را کاهش دهد.
چه یک کلاسیک انگلیسی را روی کاغذ بخوانید و چه تازهترین رمان رومنتسی را روی کتابخوان الکترونیکی خود، به نظر میرسد فارغ از این که چه میخوانیم و چگونه میخوانیم، مطالعه برای لذت میتواند فواید بزرگی برای سلامت داشته باشد.
آگهی
آگهی
یک مرور تازه که پژوهشگران دانشگاه کمبریج انجام دادهاند نشان داده است که در مطالعات متعدد، مطالعه با تمرکز و حافظه بهتر، مشکلات کمتر در حوزه سلامت روان و سبک زندگی سالمتر همراه بوده است.
باربارا سهاکیان، استاد در دانشگاه کمبریج و نویسنده مسئول این مرور، گفت: «مطالعه راهی عالی برای تقویت سلامت مغز، پرورش مهارتهای شناختی مهم و افزایش احساس بهزیستی است.»
او گفت: «با توجه به شواهد رو به افزایش درباره فواید مطالعه، بهویژه برای کودکان، باید از سنین پایین آن را تشویق کنیم، اما واقعا هیچوقت برای شروع دیر نیست و مطالعه میتواند در تمام طول زندگی و حتی در دوران سالمندی سودمند باشد.»
با وجود شواهد فزاینده درباره فواید مطالعه برای جوانان، نرخ کتابخوانی در میان کودکان و دانشآموزان در سراسر اروپا به طور کلی کاهش یافته است.
آخرین گزارش پیزا ۲۰۲۵ (منبع به زبان انگلیسی)گزارش که دانش و مهارتهای دانشآموزان ۱۵ ساله را در حوزههای مطالعه، ریاضی و علوم در مدرسه ارزیابی میکند، نشان میدهد عملکرد مطالعه در سطح جهان رو به کاهش است. پژوهشگران سازمان همکاری و توسعه اقتصادی این افت گسترده را به عواملی مانند کاهش مطالعه تفننی و افزایش حواسپرتی دیجیتال نسبت دادهاند.
در بریتانیا، گزارش اخیر مؤسسه ملی سوادآموزی (منبع به زبان انگلیسی) نشان میدهد در میان ۸ تا ۱۸ سالهها، ۳۶ درصد گفتهاند از مطالعه در وقت آزاد خود لذت میبرند؛ رقمی که از ۵۸.۶ درصد در سال ۲۰۱۶ کاهش یافته است.
کریستل لَنگلی، نویسنده همکار این مرور، گفت: «با توجه به این که مطالعه برای لذت در سنین پایین تا چه حد سودمند است، باید هر کاری از دستمان برمیآید انجام دهیم تا کودکان و جوانان را با کتابخوانی آشنا کنیم.»
او افزود که مهم است موضوعی را پیدا کنیم که واقعا از خواندن درباره آن لذت ببرند؛ این موضوع میتواند برنامه تلویزیونی یا یک بازی باشد و از آن بهعنوان «دروازه ورود» استفاده کنیم.
او گفت: «کمیکها و رمانهای مصور هم میتوانند مقدمه خوبی باشند، چون شاید در مقایسه با رمانها کمتر ترسناک و شاید کمتر خستهکننده به نظر برسند.»
فواید برای همه گروههای سنی
فواید مطالعه البته به دوران کودکی محدود نمیشود. پژوهشگران در چندین نظرسنجی به طیفی گسترده از فواید برای بزرگسالان اشاره کردهاند؛ از کاهش استرس و آرامش بیشتر گرفته تا رویکردی مداراگرانهتر نسبت به دیدگاههای متفاوت.
به گفته نویسندگان، مطالعه بهویژه برای سالمندان مفید است. فعالیتهای تفریحی که مغز را فعال نگه میکنند با کندتر شدن افت شناختی و کاهش خطر زوال عقل در این گروه سنی ارتباط دارند.
این فواید وقتی افراد عضو گروههای مطالعه یا باشگاههای کتاب هستند حتی بیشتر هم میشود.
سهاکیان گفت: «این گروهها میتوانند کمک کنند افراد کمتر احساس تنهایی کنند و پیوند بیشتری با دیگران داشته باشند؛ چیزی که نشان داده شده خطر زوال عقل را کاهش میدهد.»
او گفت: «این باشگاهها در هر سنی میتوانند سرگرمکننده و سودمند باشند، اما برای سالمندانی که شاید تحرک زیادی ندارند ایدهآلاند؛ ممکن است نتوانند مثل یک گروه ورزشی یا گروه دوچرخهسواری از خانه بیرون بروند، اما اغلب میتوانند عضو یک گروه مطالعه شوند و از آن لذت ببرند.»
ظرفیت برای مداخلات آینده
همزمان با افزایش مداوم اختلالات سلامت روان در جهان، پژوهشگران بیش از پیش بر عوامل سبک زندگی که میتوانند در این روند نقش داشته باشند و راههای مقابله با آن تمرکز میکنند.
نویسندگان این مطالعه میگویند مطالعه در این دسته قرار میگیرد؛ یعنی «عاملی محافظتی که در طول زندگی قابل دسترس و کمهزینه است».
آنها یادآور شدند سازوکارهای دقیق مغزیای که از طریق آنها مطالعه این اثرات مثبت را ایجاد میکند هنوز بهطور کامل شناخته نشده و به پژوهش بیشتری نیاز است.
با این حال، این مرور نشان میدهد مداخلات مبتنی بر مطالعه میتواند راهبردی عملی برای حمایت از سلامت مغز، رشد شناختی و بهزیستی باشد.
آنها نوشتند: «سیاستهایی که از طریق مدرسهها، کتابخانهها، باشگاههای کتاب و ابتکارهای محلی، عادت به مطالعه را از سنین پایین ترویج میکنند، میتوانند به کاهش بخشی از آثار منفی فقر بر رشد مغز و مسیر یادگیری کمک کنند و در بلندمدت مزایای آموزشی و رشدی به همراه داشته باشند.»