در قزاقستان اسب بسیار کمیاب با یال ساتن به نام آقژان به طور گسترده به عنوان نماد سنتی ثروت و قدرت گرامی داشته میشود.
شواهدی از یکی از نخستین مراکز اهلی کردن اسب در جهان در قزاقستان کشف شده است.
آگهی
آگهی
یافتههای پیشین باستانشناسی در حوزه فرهنگ بوتای در آسیای مرکزی نشان میداد این سنت به حدود ۲۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. با این حال، پژوهشهای جدید حاکی است که فرایند اهلیسازی ممکن است تا حدود ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد آغاز شده باشد.
تاریخچه اسب
اسبها در فرهنگ کوچنشینی این منطقه جایگاه ویژهای دارند و زمانی محور دادوستد، جنگ و مهاجرت بودند.
در طول قرنهای متمادی، اسب نماد قدرت، ثروت و وسیله جابهجایی مردم بود.
از این حیوانها برای برپا نگهداشتن سکونتگاهها در سراسر استپ، تامین معاش خانوادهها و جابهجایی سپاهیان از یک لشکرکشی تا فتح بعدی در دشتهای پهناور آسیا استفاده میشد.
هونها، آوارها، مجارها و مغولها همگی به سفرهای سواره بهشدت وابسته بودند. اسب تا مدتها، حتی تا دوران صنعتی و جنگهای جهانی، نقشی کلیدی در نظامهای حملونقل و ارتشها ایفا میکرد.
رابطه انسان و اسب الهامبخش هنر بوده و سنت فرهنگی غنیای پدید آورده که همچنان ادامه دارد. در قزاقستان، برای نمونه، بیشتر جشنهای ملی و گردهماییهای مردمی هنوز با مسابقات اسبدوانی همراه است. در هیچ موزه تاریخیای هم نمونهای از «اسب شاخدار» مشهور کوچنشینان را از قلم نمیاندازند.
توجه رییسجمهور
بهتازگی پس از آنکه قاسمژومارت توقایف، رییسجمهور قزاقستان، از اصطبلهای ریاستجمهوری بازدید کرد و درباره اسبهای پرورشی تحت مراقبت خود نوشت، یکی از پستهای او در شبکههای اجتماعی بهسرعت دستبهدست شد.
رییسجمهور اعلام کرد تصمیم گرفته شخصا شرایط نگهداری و رسیدگی به این حیوانها را بررسی کند.
رییسجمهور گفت: «در تعطیلات ماه مه فرصت پیدا کردم سری بزنم و ببینم از اسبهایی که در این سالها اهدا شدهاند چگونه مراقبت میشود. یک سال پیش کرهاسب آخالتکهای روشنرنگی را آقژان نامگذاری کردم. ویژگیهای نژادی او از همان ظاهرش پیداست: بلندبالا، با گردن ظریف، گوشهای خوشتراش، اندام کشیده و نگاه نافذ. با اطمینان حرکت میکند و هوشمند و اصیل به نظر میرسد.»
طبیعی است که ظاهر این اسب توجه زیادی را به خود جلب کرده باشد. آقژان دارای رنگ ایزابلین منحصربهفردی است - تنها ۳ درصد اسبهای آخالتکه چنین رنگی دارند - و ۳۰ مارس ۲۰۲۵ در آستانه به دنیا آمده است. برای ناظری غیرمتخصص ممکن است اینگونه به نظر برسد که حیوان نوعی آلبینیسم دارد، اما چنین نیست.
پوشش درخشان بدن او دارای یک اثر نوری ویژه است: ریزترین موها نور را میشکنند و درخشش مخملگون و تقریبا ماوراییای ایجاد میکنند. در فرهنگ استپ، اسب ایزابلین همواره نشانهای خوشیمن، خبرآور بخت و رفاه به شمار میرفته است. و جای شگفتی نیست، چون این رنگ حتی در میان آخالتکهها نیز بسیار نادر است.
پوشش درخشان بدن و ظاهر باشکوه او به موضوع بحث در شبکههای اجتماعی و نشریههای بینالمللی تبدیل شده است.
یک روزنامه محلی قزاقستانی مینویسد: «آقژان تنها یک اسب آسمانی استپ بزرگ نیست؛ او استعارهای از قزاقستان مدرن است، جایی که مسئولیتپذیری شهروندی و ارزشهای اخلاقی نقشی کلیدی در شکلگیری هویت شهری و آگاهی ملی ایفا میکند.»
نام آقژان - «روح پاک» - بیشتر به شعار یک دوران تازه میماند؛ دورانی که در آن تجمل واقعی یعنی توانایی صادق ماندن، توجه به محیط زیست و مسئول بودن در زندگی روزمره.
بر اساس سنت قزاقی، توقایف بهعنوان رییس کشور، حامی اصطبلهای ریاستجمهوری است. در این اصطبلها اسبهای ویژه بسیاری نگهداری میشود، از جمله اسبهای اصیل عربیای که رهبران خارجی، مانند قطر، به قزاقستان هدیه کردهاند. رییسجمهور تاکید کرده که بهطور منظم از اصطبلها بازدید میکند و شخصا در مراقبت از حیوانها، از جمله تغذیه آنها، مشارکت دارد.
توقایف همچنین بر اهمیت اسب در فرهنگ قزاقی تاکید کرد. او گفت اسبها بهطور سنتی جایگاه ویژهای در زندگی مردم دارند و بنابراین توسعه اسبداری و ورزشهای سوارکاری نیازمند توجه خاص است.
او اغلب از موضوع مراقبت از اسبها برای ترویج ورزشهای سوارکاری استفاده میکند و در عین حال میکوشد آگاهی درباره حقوق حیوانات را بالا ببرد و از مردم میخواهد در برابر آزار حیوانات هیچگونه مدارا نکنند و خواستار برخورد کیفری با متخلفان شوند.
در ده ماه گذشته، قزاقستان با موفقیت نخستین مرحله طرح بازگرداندن اسب پرژوالسکی به استپ را به پایان رسانده است؛ اسبی که از نظر ژنتیکی یکی از اجداد دستنخورده اسبهای امروزی به شمار میرود.
با این حال علم مدرن معتقد است که این اسب تنها یکی از اجداد اسبهای امروزی است. فارغ از این بحث، اسبهای وحشی در چارچوب برنامهای گسترده برای بازمعرفی در ذخیرهگاه طبیعی دولتی آلتیندالا در مرکز قزاقستان مستقر میشوند. این گونه پس از حدود ۲۰۰ سال انقراض محلی، اکنون با تلاش مشترک بینالمللی دوباره به این منطقه بازگردانده شده است و ۲۲ راس اسب از مراکز پرورش اروپایی به ذخیرهگاه منتقل شدهاند؛ هدف این است که تا سال ۲۰۲۹ جمعیتی خودپایدار با حدود ۴۰ راس اسب شکل بگیرد.