عینکهای خلبانی با شیشههای آینهای که امانوئل ماکرون در داووس برای محافظت از چشمش استفاده میکند، سهم بزرگی در فراگیرشدن سخنرانی رئیسجمهور فرانسه در شبکههای اجتماعی داشت؛ سخنرانیای که در آن، پس از تهدیدهای همتای آمریکاییاش، از «اصول اروپایی» و جهانی «بر پایه صلح و ثبات» دفاع کرد.
در سیاست، اقتدار باید خود را به نمایش بگذارد و عینیت یابد تا باورپذیر شود؛ لذا نقش نمادپردازی، حتی صحنهآرایی، هرگز امری تزئینی و بیاهمیت نیست.
در عصر شبکههای اجتماعی، تصویر بسیار سریعتر از یک نطق دستبهدست میشود: تصویری از رئیسجمهور فرانسه در هنگام سخنرانیاش در مجمع جهانی اقتصاد در داووسِ سوئیس که ظرف چند ثانیه، بهمعنای واقعی کلمه، سراسر جهان را درنوردید.
نمادی ناخواسته
کتوشلوار سرمهای، کراوات آبیِ تیره با خالهای ریز روشن، عینک خلبانی با شیشههای متمایل به آبی، در برابر پسزمینه آبی نمادین داووس، صحنهای بود که صبح سهشنبه توجهها را به خود جلب کرد.
در این میان اما عینک آفتابی امانوئل ماکرون که در پی خونریزی یکی از رگهای چشمش بر چهره داشت، بیش از همه خودنمایی کرد.
بدیهی است که کسی زمان چنین پیشامدی را خودش انتخاب نمیکند؛ آن هم در شرایطی که ایالات متحده تهدید به الحاق گرینلند میکند، فشار بر تولیدکنندگان شراب فرانسه افزایش یافته، پیامکهای شخصی آقای ماکرون به ترامپ به بیرون درز کرده و همزمان باید با نخبگان جهانی گردآمده در کانتون گراوبوندن سخن گفت.
در این سخنرانی که بهسرعت دست به دست شد، آقای ماکرون از «جهانی بیقاعده» و «انباشت بیپایان تعرفههای جدید گمرکی» انتقاد و اعلام کرد که «احترام را به زورگویی ترجیح میدهد» و از اروپا خواست که همچنان تسلیم منطق قانون جنگل نشود؛ بیآنکه هرگز نام دونالد ترامپ را بر زبان آورد.
کمتر رسانهای از جمله ما را میتوان یافت که به عینک او نپرداخته باشد. اگر افکار عمومی فرانسه طی چند روز گذشته به این ضرورت پزشکی خو گرفته بود، این پوشش رئیسجمهور فرانسه اکنون در سطح بینالمللی به شهرت رسیده است.
در شبکه اجتماعی ایکس، بسیاری این سخنرانی را «توبیخی قدرتمند» علیه آقای ترامپ دانستند، از «موفقیتی چشمگیر» یا «ضربهای کاری» سخن گفتند و با انبوهی از ایموجیهای عینک، پرچم اروپا و پرچم فرانسه به آن واکنش نشان دادند. برخی دیگر اما راه طنز و تمسخر را برگزیدند و این پرسش را پیش کشیدند که آیا رئیسجمهور فرانسه تا پایان دورهاش نیز این عینکِ «نیمه تاپ گان و نیمه جو بایدنی» را بر چشم خواهد داشت یا نه.
حتی عدهای این ماجرا را با آسیبدیدگی اولاف شولتس، صدراعظم پیشین آلمان، مقایسه کردند؛ اوایل سپتامبر ۲۰۲۳، آقای شولتس هنگام دویدن زمین خورد و تصویری از خود با چشمبند سیاه منتشر کرد و با شوخی گفت که مشتاق دیدن واکنش کاربران اینترنت است و اینکه «ظاهرش از واقعیت بدتر به نظر میرسد.»
بر اساس تعریف مرکز ملی منابع متنی و واژگانی فرانسه (CNRTL)، که منبعی علمی و مشارکتی است، یکی از معانی واژه «اکسسوار» به کاربرد نمایشی آن بازمیگردد: «اشیایی که برای اجرا یا صحنه ضروریاند.»
در داووس، جایی که شرایط مستلزم جدیت و عمق است، عینکهای مکرون بهتمامی به یک «اکسسوار» سیاسی بدل شدند.